Morgunblaðið - 13.11.1999, Side 59

Morgunblaðið - 13.11.1999, Side 59
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 13. NÓVEMBER 1999 59. UMRÆÐAN Sykursýki - ímynd við aldamót A MORGUN, 14. nóvember 1999, er síð- asti alþjóðadagur syk- ursjúkra á þessari öld og u.þ.b. 80 ár liðin frá því hormónið insúlín var fyrst einangrað. Fyrir þann tíma var þeim sem fengu teg- und 1 af sykursýki bráður bani búinn. Gjörbylting hefur orð- ið í umönnun sykur- sjúkra á þessari öld og því ekki úr vegi að hugleiða hvar við stöndum. Sykursýki greinist í tvær megintegundir. Annars vegar er það tegund 1, þar sem verður hratt vaxandi briskir- tilsbilun og nær algjör skortur á hormóninu insúlíni. Hins vegar er það tegund 2 (oft kölluð fullorðins- sykursýki), en þar er til að byrja með einungis um að ræða hlutfalls- legan skort á insúlíni. HoiTnónið insúlín er mikilvægasta hormónið í flókinni homónafléttu sem sér um fmstillingu á magni glúkósa (blóð- sykurs) í blóðinu. Um þessar mund- ir er algengi beggja tegunda syk- ursýki að aukast víðast hvar í heiminum og eru sumar ástæður þess þekktar. Ef til vill má rekja hluta til vaxandi offitu og nútíma lifnaðarhátta vesturlandabúa. Þannig er það reyndar sérstaklega tíðni tegundar 2 sem er að aukast en almennt má segja að sú tegund hrjái a.m.k. 8 af hverjum 10 ein- staklingum með sykursýki. Sykursýki er langvinnur (krón- ískur) sjúkdómur sem enn er ekki hægt að lækna, en hægt er að halda fólki einkennalitlu með ýmsum ráð- um. Það er reyndar svo að tegund 2 af sykursýki byrjar oft á tíðum mjög rólega og með litlum einkenn- um öðrum en vægri þreytu, sleni, og e.t.v. þorsta og auknum þvaglátum. Rafn Benediktsson Þetta þýðir í reynd að fjöldi manna á fullorð- insárum hefur syk- ursýki án þess að vita af því. Reyndar eru margir sem vita af vægri hækkun á blóð- sykri en skeyta lítt eða ekki um það. En skipt- ir það máli? Jú, það vill svo til að erlendar rannsóknir hafa sýnt að allt að fjórðungur nýgreindra einstakl- inga með tegund 2 hafa fylgikvilla sjúk- dómsins þegar við greiningu. Þessir fylg- ikvillar eru fyrst og fremst æðasjúkdómar sem leggjast á hjarta, augu, nýru, taugar, útlimi o.fl. Með uppgötvun insúlíns varð mögulegt að lengja líf einstaklinga með tegund 1 sykursýki en fljótlega varð þess vart að þessum einstakl- ingum hætti til að fá fylgikvillana sem nefndir eru hér að ofan. Mikið hefur þó áunnist og ljóst að nú eru horfur m.t.t. fylgikvilla allt aðrar og miklu betri en fyrir 50 árum. Þó að í upphafi skorti sannanir, trúðu margir því að góð blóðsykurstjórn skipti þama höfuðmáli. Það var þó ekki fyrr en 1993 að fyrstu óhrekj- anlegu sannanimar komu fram. Þá birtist bandarísk rannsókn sem tók einungis til einstaklinga með teg- und 1 af sykursýki, en 1998 birtist síðan viðamikil bresk rannsókn sem staðið hafði í 20 ár, en þar kom fram hið sama fyrir tegund 2 af syk- ursýki. Það kom reyndar heldur á óvart í bresku rannsókninni að góð blóðþrýstingsstjóm reyndist ekki síður mikilvæg til að koma í veg fyr- ir og hægja á framgangi fylgikvilla sykursýki. Meðferð sykursýki snýst því alls ekki bara um sykur! Bjöminn var auðvitað ekki unn- inn þegar tókst að einangra insúlín Börn með klumbufætur MESTUR hluti klumbufóta er afleið- ing vanþróunar á vöðvum, beinum og sinum í fótlegg fyrir neðan hné. Þessi röskun á þróuninni verður á fyrstu vikum fósturskeiðsins. Klumbufætur getur verið misstífir og röskunin mismikil. Meðferð við klumbu- fótum hefst venjulega hér á landi fljótlega eftir fæðingu. Fyrsta stigið er gifsmeðferð, svo spelkumeðferð og stundum aðgerð ef Sigurlaug Vilbergsdóttir þess er þörf. Tilgangur meðferðar- innar er að ná fótunum eins eðli- legum og mögulegt er. Allt er það Samtök Á sunnudag, segir Sigurlaug Vilbergs- dóttir, verður haldinn stofnfundur samtaka foreldra barna með klumbufót. háð stífleika fótanna. Framvindan ræðst af því hversu mikill gallinn er því engir klumbufætur eru eins. Erlendar rannsóknir sýna að u.þ.b. eitt af hverjum 750 börnum fæðist með klumbufætur. Einn eða báðir fætur geta reynst með þenn- an galla. Klumbufæt- ur eru algengari hjá drengjum en stúlkum. í dag er farið að greina klumbufætur í ómskoðun og gefur það foreldrum aukið tækifæri á að afla sér upplýsinga um klumbufætur og með- ferð þeirra. Sunnudaginn 14. nóvember nk. kl. 17:00 verður haldinn stofnfundur samtaka foreldra barna með klumbufætur í sal Um- hyggju á Laugavegi 7. Tilgangur félagsins verður að gæta hags- muna barna með klumbufætur, miðla reynslu og stuðla að aukinni fræðslu. Leitast verður við að að- stoða þá foreldra sem litlar upp- lýsingar hafa um klumbufætur og meðferð þeim tengda. Það hefur sýnt sig að þörfin fyrir samtök sem þessi er fyrir hendi. Það er von okkar sem stöndum að stofnun þessara samtaka að þeir sem tengjast þessu málefni á einhvern hátt taki þátt í að mynda öflugt og gott félag sem starfar markvisst að hinum ýmsu málefnum barna með klumbufætur. Höfundur er þroskaþjálfi. Sykursýki Sykursýki er langvinnur (krónískur) sjúkdómur sem enn er ekki hægt að lækna, segir Rafn Bene- diktsson, en hægt er að halda fólki einkennalitlu með ýmsum ráðum. og enn í dag, að nær öld liðinni, er ekki hægt að líkja nákvæmlega eftir mynstri seytingar insúlíns eins og hún er hjá heilbrigðum einstakling- um. Til að bæta þetta upp, fólst meðferðin í árdaga því í mjög ströngu mataræði sem fyrst og fremst einkenndist af höftum og takmörkunum á kolvetnaneyslu. Vægi nákvæmrar talningar á kol- vetnum eingöngu hefur þó minnkað með tilkomu handhægra tækja til nákvæmra og fljótlegra mælinga á blóðsykri auk betri og hentugri að- ferða við insúlíngjöf. Þannig hafa ýmis næringarkerfi sem byggjast á tiltölulega einföldum þumalfingurs- reglum sýnt sig að vera eins góð til ái-angurs og hin eldri. Það er einnig orðið ljóst að það er ekki síður mik- ilvægt að líta til annarra hluta fæð- unnar eins og mettaðrar fitu. Þó kolvetnaskerðing geti í vissum tilfellum verið nauðsynleg og stuðl- að að bættri blóðsykurstjóm er hér eins og alltaf - meðalhófið er best. Það mætti snúa dæminu við og segja að sérstakt fæði fyrir sykurs- júka sé tímaskekkja og skyns- amlegast sé fyrir alla íslendinga að temja sér neysluvenjur þær sem nú er mælt með fyrir sykursjúka. Það gæti a.m.k. stuðlað að bættri ímynd sykursýki en haftastefnan er ein- mitt til þess fallin að sykursjúkir skeri sig úr hópnum. Þetta er mikil- vægt þegar haft er í huga að um er að ræða sjúkdóm sem einstakling- urinn getur þurft að búa við í hálfa öld. Ef við veltum þá aðeins fyrir okk- ur umgengnisvenjum okkar um sælgæti, þá mætti halda að sælgæti væri ein tegund vítamína. Eða hvað eiga bömin að halda þegar til em sérstakir nammidagar sérstaklega ætlaðir til að úða í sig gottinu. Það er augljóst að þetta getur gefið til- efni til eineltis og er aftur til þess fallið að gera sykursjúka „öðmvísi". Það er auðvitað rétt að sykursjúkir þurfa að umgangast sætindi með varúð, en það gildir líka fyrir aðra og í ljós hefur komið að sé fylgt ein- fóldum reglum, þá þarf alls ekki að útiloka allan sykur eða sætindi úr fæðu sykursjúkra. Enn væri hér hollast öllum íslendingum að fylgja þeim ráðleggingum sem sykursjúk- um em gefnar. En hvað þá með sérvöra fyrir sykursjúka? Er til súkkulaði eða kökur sem sykursjúkir geta borðað án þess að hafa samviskubit? Hafta- stefnan veldur jú því miður oft sam- viskubiti vegna þess að margir geta ekki farið eftir þeim ráðleggingum sem verið var að gefa (er samvisku- bit í 50 ár gott fyrir sálina?). Haft- astefnan opnaði fyrir þann mögu- leika að markaðsetja sérvöm fyrir sykursjúka sem hefur ekki einungis alið á neikvæðri ímynd, heldur einn- ig til þess að ýmsir hafa gert sér sykursjúka að féþúfu. Þetta skýiást af því að verð vörannar er yfirleitt a.m.k. tvöfalt verð sambærilegrar vöra ætluð „eðlilegu" fólki. Þannig hefur sprottið upp mýgrútur vör- umerkja og í verstu tilfellunum er látið að því liggja að neyslan geti bætt blóðsykurstjóm og jafnvel að sykursjúkir geti borðað ótakmark- að af þessum vöram. Því miður era þetta rangfærslur sem eiga sér enga stoð. Oft er notaður ávaxta- sykur (frúktósa) sem sætuefni í þessum vörum en ljóst er að þessi sykrungur hefur engin bætandi áhrif og getur e.t.v. gert blóðsyk- urstjóm verri sé hans neytt í miklu magni. Ennfremur innihalda þessar vörar oftast mun meiri fitu en sam- svarandi vörar fyrir „venjulegt“ fólk, en það stríðir gegn því megin- markmiði nútíma næringai’fræði að minnka neyslu fitu hjá öllum al- menningi. Þetta er sérstaklega mik- ilvægt hjá þeim sem era í veralega aukinni áhættu á að fá hjarta- og æðasjúkdóma eins og gildir um syk- ursjúka. Reyndar vannst stór sigur fyrr á þessu ári er breska lyfjaverslunar- keðjan Boots ákvað að hætta að framleiða, markaðssetja og selja sérvöra fyrir sykursjúka. Boots heldur áfram að hafa á boðstólum sykurskertar og fituminni vörar sem henta öllum, jafnt sykursjúk- um sem og öðram. Þetta ætti enn að leiða til bættrar ímyndar sykursýki en þessi sigur vannst eftir 20 ára baráttu bresku sykursýkisamtak- anna. Eg held að Islendingai- mættu taka sér þetta til fyrirmynd- ar. Hvar stöndum við þá? í fyrsta lagi er rétt að muna að ófáir hafa sykursýki án þess að hafa hugmynd um það. f öðra lagi að nú er til ár- angursrík og sífellt betri meðferð við öllum tegundum sykursýki. í þriðja lagi að koma má í veg fyrir fylgikvilla með góðrþblóðsykur- og blóðþrýstingsstjóm. í fjórða lagi að það er ekki jafnaðarmerki miUi þess að greinast með sykursýki og að þurfa að sætta sig við fábreytUeika og leiðinlegt líf. Höfundur er dósent við læknadeild Háskóla íslands og starfar einnig á lyflækningadeild Sjúkrahúss Reykjavikur og er sórfræðingur í lyflækningum, innkirtla- og efna- skiptalækningum. Sturtuhorn úr öryggisgleri með segullæs- ingu, 4ra eða 6 mm þykkt. Verí frá kr. 29.750,- stgr. VERSLUN FYRIR ALLA I ESLDSÖI ERSLUNI Vib Fellsmúla Sími 588 7332 www.heildsoluverslunin.is SlUSiffl SIIGHIPP' - á góðu verði ■ Komum og gerum verðtilboð ÓDÝRIMARKAÐURINN KNARRARVOGI4 • S: 568 1190 ÁLFABORGARHÚSINU Eucerin i <■ 1

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.