Morgunblaðið - 16.03.2003, Qupperneq 32

Morgunblaðið - 16.03.2003, Qupperneq 32
32 SUNNUDAGUR 16. MARS 2003 MORGUNBLAÐIÐ 21. marz 1993: „Stundum fara einfaldar og augljósar staðreyndir fram hjá mönn- um. Frá einni þeirra skýrði Friðrik Sophusson, fjár- málaráðherra, á ráðstefnu, sem hann efndi til í fyrra- dag um stjórnun í rík- isrekstri. Fjármálaráðherra benti á, að velta landbún- aðarráðuneytis væri meiri en Eimskipafélags Íslands og velta heilbrigðisráðu- neytis væri meiri en sam- anlögð velta tveggja stærstu fiskútflutningsfyr- irtækja landsmanna. Og þá vaknar sú spurning, hvort þessi ráðuneyti hafi valið sér starfsfólk með þekk- ingu, menntun og hæfni í rekstri í samræmi við þessi miklu umsvif....“ . . . . . . . . . . 20. marz 1983: „Um áratuga skeið hefur reynzt ókleift að fá dagblöð hér til þess að koma sér saman um upp- lagseftirlit. Við og við hafa verið gerðar tilraunir til þess að koma slíku eftirliti á, en þær hafa jafnan runn- ið út í sandinn, síðast fyrir nokkrum árum. Í skjóli þess, að ekkert upplagseft- irlit er til staðar, hafa mörg blaðanna gefið upp ýkta mynd af upplagi sínu, um leið og þau hafa haldið uppi, við og við, rangri upplýs- ingamiðlun um keppinaut- ana. Sú iðja var stunduð á Vísi gagnvart Morg- unblaðinu fyrir rúmum ára- tug og síðan á Dagblaðinu gagnvart Vísi. Þessi vinnu- brögð eru blöðunum til lítils sóma og tími til kominn, að breyting verði á....“ . . . . . . . . . . 18. marz 1973: „Varn- armálin og afstaða rík- isstjórnarinnar til varn- arstöðvarinnar hafa lítið verið til umræðu að und- anförnu, fallið í skuggann fyrir öðrum ágreinings- efnum í herbúðum stjórn- arflokkanna. En telja verð- ur líklegt, að þessi mál komist á umræðustig á ný á næstu vikum og mánuðum. Því veldur tvennt. Í fyrsta lagi er ljóst, að andstæð- ingar varnarliðsins hafa að undanförnu undirbúið við- tæka áróðursherferð til þess að afla málstað sínum fylgis. Í öðru lagi eru varnarmálin að komast í eindaga fyrir þau öfl í stjórnarflokkunum, sem eru staðráðin í að koma varnarliðinu úr landi....“ Fory s tugre inar Morgunb laðs ins Hallgrímur B. Geirsson. Styrmir Gunnarsson. Framkvæmdastjóri: Ritstjóri: STOFNAÐ 1913 Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík. Aðstoðarritstjórar: Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen. Fréttaritstjóri: Björn Vignir Sigurpálsson. Í SLENDINGAR verða að sýna aukið frumkvæði og axla meiri ábyrgð á eigin varnar- og öryggismálum. Um þetta var samstaða meðal ræðu- manna á fundi Samtaka um vest- ræna samvinnu og Varðbergs sl. þriðjudag. Yfirskrift fundarins var „hvernig tryggjum við varnir Ís- lands á 21. öldinni?“ og ræðumenn voru fulltrú- ar þriggja stærstu stjórnmálaflokkanna, þau Halldór Ásgrímsson, utanríkisráðherra og for- maður Framsóknarflokksins, Björn Bjarnason, alþingismaður Sjálfstæðisflokksins, og Þórunn Sveinbjarnardóttir, þingmaður Samfylkingar- innar. Það er eðlilegt að þessarar spurningar sé spurt. Ísland stendur að mörgu leyti á kross- götum í öryggis- og varnarmálum. Endalok kalda stríðsins höfðu í för með sér miklar breytingar; hættan á árás af hálfu Sovétríkj- anna og fylgiríkja þeirra er horfin en í henn- ar stað eru komnar nýjar og síður útreikn- anlegar hættur af ýmsu tagi. Um leið hefur hernaðarlegt mikilvægi Íslands í varnarkerfi Atlantshafsbandalagsins minnkað og Banda- ríkin, sem samkvæmt varnarsamningi ríkjanna fara með varnir landsins, hafa dreg- ið mjög verulega úr viðbúnaði sínum í varn- arstöðinni í Keflavík. Af og til eru uppi raddir í bandaríska stjórnkerfinu um að ganga beri enn lengra í því efni. Markmið stefnu Íslands í öryggis- og varn- armálum hafa verið tvö, allt frá því að landið gekk í Atlantshafsbandalagið árið 1949 og varnarsamningurinn við Bandaríkin var gerð- ur tveimur árum síðar; annars vegar að leggja sitt af mörkum til sameiginlegra varna vestrænna ríkja og hins vegar að tryggja landvarnir Íslands. Lengi vel var báðum markmiðum náð með sama hætti; með því að leggja hér til aðstöðu fyrir bandarískt varn- arlið. Nú hefur hins vegar orðið flóknara og fyrirhafnarmeira að ná þessum markmiðum. Morgunblaðið hefur fært fyrir því rök að Ís- lendingar verði að leggja meira af mörkum, bæði til eigin landvarna og til alþjóðlegra stofnana, sem tryggja eiga varnir, öryggi og stöðugleika. Árás hryðjuverkamanna á Bandaríkin 11. september 2001 og margvísleg önnur hryðju- verk víða um heim undanfarin misseri hafa síðan fært Íslendingum eins og öðrum þjóð- um heim sanninn um að að okkur steðja nýjar hættur, sem ekki verður mætt með hefð- bundnum vörnum, heldur krefjast þær sam- stillts átaks margvíslegra stofnana þjóð- félagsins, til að mynda löggæzlu, landamæraeftirlits, almannavarna og heil- brigðisstofnana. Skortur á umræðum um hryðjuverka- varnir Miklar umræður um varnir gegn þessum nýju hættum hafa farið fram í flestum löndum hins vest- ræna heims eftir hryðjuverkin í Bandaríkjunum haustið 2001. Ekki er þó hægt að segja að mikið hafi farið fyrir slíkum um- ræðum hér á landi, þótt ærið tilefni hafi verið til slíks. Björn Bjarnason vék að þessu í ræðu sinni á Varðbergsfundinum og sagði m.a.: „Umræður um íslensk öryggismál eru sér- stakar vegna þess, að margir líta þannig á, að þau séu frekar vandamál annarra en okkar sjálfra. Þau snúist um afstöðu til Bandaríkj- anna og umsvifa þeirra frekar en um það, sem gerist hér á landi eða í næsta nágrenni okkar og hvernig íslensk stjórnvöld geti brugðist við, ef hætta er á ferðum. Hafi saga 20. aldarinnar átt að kenna eitt- hvað, er það að vanmeta ekki grimmd og eyð- ingarmátt mannsins. Þeir tímar, sem við lifum núna, hafa leitt í ljós nýjar hættur, annars kon- ar átök en áður voru þekkt og af ástæðum, sem komust ekki að í huga okkar, þegar deilt var um ágæti kapítalisma eða kommúnisma. Að sjálfsögðu leyfist okkur Íslendingum ekki frekar en öðrum að hafa að engu viðvaranir um nýjar hættur, sem steðja að öryggi þjóða. Við hljótum að bregðast við þeim til að gæta eigin hagsmuna og einnig með því að líta til þess, sem bandamenn okkar í Evrópu og Norður- Ameríku eru gera.“ Þetta er þörf ábending hjá Birni Bjarnasyni. Ísland er herlaust land, en til þess að bregðast við hættunni af hryðjuverkum þarf, eins og áð- ur sagði, annars konar viðbúnað en eingöngu hernaðarlegan. Það er því full þörf á að Íslend- ingar velti því sjálfir fyrir sér hvernig eigi að verjast hryðjuverkaógninni. Skyldur Íslands í NATO Í ræðu sinni sagði Björn Bjarnason jafnframt: „Okkur Ís- lendingum er tamt að hugsa um þessi ógnarverk sem fjarlægt vanda- mál annarra. Engu að síður komum við að stefnumótandi ákvörðunum um viðbrögð við hættunni af þeim bæði á vettvangi Atlantshafs- bandalagsins og einnig í samstarfi við Evrópu- sambandsríkin meðal annars vegna aðildar að Schengen-samstarfinu. Leiðtogar NATO-ríkjanna, þeirra á meðal Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, komu saman í Prag í nóvember á síðasta ári. Fyrir þá var lagt mat á hættunni, sem steðjaði að að- ildarþjóðunum og síðan samþykktu þeir, hvern- ig við hættunni skyldi brugðist. Ríkisstjórnir NATO-ríkjanna ætla að auka getu sína til að standast ógn sem steðjar af efnavopnum, sýklavopnum, geislavopnum og kjarnorkuvopnum; þær ætla að auka hæfni sína til njósna og eftirlits. Þær ætla að snúast harkalega gegn hryðjuverkum, enda eru þau talin mikil og vaxandi ógn við þjóðir bandalags- ins auk þess að ógna alþjóðlegu öryggi. Lögð er áhersla á almannavarnir til að búa almenn- ing betur gegn hugsanlegum árásum með efna-, sýkla- eða geislavopnum, auk þess sem beinar varnaraðgerðir gegn þessum vopnum verði efldar. Þá er lögð áhersla á að NATO- ríkin geri auknar ráðstafanir til að verjast árásum á tölvu- og upplýsingatæknikerfi innan landamæra sinna. Hér er aðeins drepið á fáein atriði úr þessari ályktun en þau sýna, að því fer víðs fjarri, að á vettvangi NATO telji menn ástæðu til að setj- ast með hendur í skaut, þegar öryggi aðild- arþjóðanna er annars vegar. Þvert á móti er sagt, að hættur, sem ógna aðildarþjóðunum séu jafnvel meiri nú en á tímum kalda stríðsins ... Hættumatið, sem kemur fram í ályktun leið- togafundar NATO í Prag, nær ekki síður til Ís- lands en annarra NATO-landa. Skyldan til að taka til hendi í samræmi við ályktunina á ekki síður við ríkisstjórn Íslands en ríkisstjórnir annarra aðildarlanda. Við eigum ekki síður en aðrir að láta athafnir fylgja orðum.“ Varnarmál og ríkisútgjöld Á leiðtogafundinum í Prag var lögð áherzla á að bandalagsríkin yrðu að verja auknu fé til varnarmála. Almennt er í NATO miðað við að ríki verji um tveimur prósentum af landsframleiðslu til að tryggja varnir sínar. Sum ríki, t.d. Bandaríkin, verja til þess hærri fjárhæðum en önnur minna. Ísland er í hópi þeirra, sem minnstu fé verja til eigin varna. Eftir Prag-fundinn benti Morgunblaðið á að ef miðað væri við að framlag Íslands næmi tveim- ur prósentum af landsframleiðslu, væri það um fimmtán milljarðar króna á ári, og jafnvel þótt við miðuðum við þau NATO-ríki önnur, sem leggja hvað minnst af mörkum, ætti eðlilegt framlag til varnarmála að vera um tíu millj- arðar króna árlega, eða álíka og varið er til landbúnaðarmála á fjárlögum. Björn Bjarnason benti í ræðu sinni á að ýmis nágrannaríki okkar verðu nú stórauknum fjár- hæðum til varnarmála. Þannig verðu Banda- ríkjamenn á þessu ári 40 milljörðum dollara til heimavarna. Björn tók jafnframt dæmi af Nor- egi, þar sem Stórþingið hefur samþykkt að 118 milljörðum norskra króna, þ.e. 16 milljörðum Bandaríkjadala, verði varið til varnarmála árin 2002–2005. „Þar er um nálægt 12% nettóaukn- ingu að ræða frá næstu fjórum árum á undan. Þetta eru mestu útgjöld sem Norðmenn hafa veitt til varnarmála um langt árabil, jafnvel nokkurn tíma,“ sagði Björn. „Í Noregi hafa stjórnmálaflokkarnir með öðrum orðum komið sér saman um framtíð- arstefnu, fjárveitingar og aðgerðir til að treysta öryggi lands síns við nýjar aðstæður. Í þeim ríkjum, þar sem menn leggja opinbert fé til varnarmála er óhjákvæmilegt að gera það á grundvelli hættumats og rökstuddra áætlana.“ Og Björn bætti við: „Öryggismál Íslands eru aldrei rædd undir þessum formerkjum á al- þingi. Okkur Íslendingum er framandi að ræða um eigið öryggi með vísan til opinberra út- gjalda. Engar sambærilegar umræður hafa því miður farið fram hér á landi og meðal ná- granna okkar austan og vestan Norður-Atl- antshafs um nauðsyn þess að endurmeta stöðu okkar í öryggismálum og hugsanlega leggja meira fé til þeirra.“ Um þetta atriði sagði Halldór Ásgrímsson á fundinum: „Ennfremur ber Íslendingum sið- ferðileg skylda til að leggja af mörkum til efl- UPPBYGGING Á AUSTURLANDI Í gær voru undirritaðir á Reyð-arfirði samningar um bygg-ingu álvers þar, sem fá mun raforku frá væntanlegri Kára- hnjúkavirkjun. Samningar þessir marka einhver mestu þáttaskil, sem um getur í uppbyggingu at- vinnulífs á Austurlandi og munu jafnframt hafa víðtæk áhrif á framvindu efnahags- og atvinnu- lífs landsmanna allra næstu árin. Hver svo sem skoðun manna er á þessum framkvæmdum, bæði vegna virkjunarinnar og álversins, fer ekki á milli mála að mikill upp- gangstími er framundan á Aust- fjörðum. Á blaðamannafundi, sem forráðamenn Fjarðabyggðar efndu til í fyrradag kom fram, að gert er ráð fyrir miklum bygg- ingaframkvæmdum þar á næstu árum. Þegar hafa 350 bygging- arlóðir verið skipulagðar. Hita- veituframkvæmdir standa yfir á Eskifirði og dæmi eru um að stór þjónustufyrirtæki, sem hafa höf- uðstöðvar sínar á Reykjavíkur- svæðinu, hafi tryggt sér lóðir fyrir starfsemi sína fyrir austan. Auknum umsvifum og auknum íbúafjölda mun fylgja aukin upp- bygging í skólastarfi en reynslan sýnir að skólastarf, ekki sízt á framhaldsskólastigi og háskóla- stigi, er ótrúlega mikil lyftistöng í einstökum byggðarlögum. Má þar vísa til áhrifa háskólastarfsemi bæði á Akureyri og í Borgarfirði. Á blaðamannafundinum í fyrra- dag benti Smári Geirsson, formað- ur bæjarráðs Fjarðabyggðar, á að uppbyggingin á Austurlandi sner- ist ekki einvörðungu um fram- kvæmdir við álver og stórvirkjun heldur stæði þar yfir stórfelld þróun í fiskeldi. Er gert ráð fyrir að um 120 störf verði til í Fjarða- byggð vegna þeirrar nýju atvinnu- greinar. Uppbyggingin á Austurlandi mun hafa margvísleg viðbótar- áhrif. Ekki sízt má gera ráð fyrir að fasteignaverð hækki, þannig að fólk geti fengið viðunandi verð fyrir eignir sínar en um það hefur ekki verið að ræða í mörg und- anfarin ár. Þá má telja víst að margvísleg þjónustustarfsemi muni aukast fyrir austan í kjölfar framkvæmdanna. Ástæða er til að minna á, að þegar fyrsta álverið var byggt á Íslandi, álverið í Straumsvík, geis- uðu harkalegar deilur og átök um þær framkvæmdir. Þær deilur snerust ekki eingöngu um álverið heldur líka Búrfellsvirkjun, sem var forsenda álversframkvæmd- anna. Á Alþingi fóru fram hat- rammar umræður um Búrfells- virkjun og í þeim umræðum lögðust helztu talsmenn vinstri manna gegn byggingu Búrfells- virkjunar og vildu fara í smærri virkjun í hennar stað án álvers. Helztu rökin á sínum tíma gegn Búrfellsvirkjun voru hins vegar ekki rök náttúruverndarsinna heldur miklu fremur, að virkjunin mundi ekki verða starfhæf af öðr- um ástæðum. Þegar litið er til baka verður ekki annað sagt, en að málflutn- ingur og röksemdir andstæðinga álversins í Straumsvík og Búr- fellsvirkjunar hafi verið á sandi byggður. Þar með er ekki sagt að það sama eigi við um framkvæmdirnar fyrir austan nú. Staðreyndin er sú, að framkvæmdirnar við Kára- hnjúkavirkjun valda stórum hópi fólks ekki bara tilfinningalegum sársauka heldur allt að því lík- amlegum sársauka. Þessar tilfinn- ingar ber að virða og það á ekki að gera lítið úr þeim. En nú er þetta mál komið á endapunkt og framkvæmdir við virkjunina eru hafnar. Fram- kvæmdir við álverið hefjast nokkru síðar en nýtt uppbygging- artímabil er hafið á Austurlandi, sem m.a. er líklegt til að auka jafnvægi í byggð landsins en á því er mikil þörf.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.