Lesbók Morgunblaðsins - 18.10.1997, Síða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 18.10.1997, Síða 6
Eldfákar, eftir Jóhannes S. Kjarval Dulræncm í verkum SÝNING á verkum Kjarvals í eigu Lista- safns Reykjavíkur verður opnuðí aust- ursal Kjarvalsstaða í dag. Verkin gefa innsýn í fjölbreytt stflbrögð listamanns- ins með áherslu á landslagsmyndir, mannamyndir og verk með því dulræna inntaki sem Kjarval heillaðist af. Árlega eru haldnar a.m.k. tvær sýning- ar á verkum Kjarvals að Kjarvalsstöð- Kjarvals um, þar sem leitast er við að kynna verk listamannsins með ólíkum áhersl- um hverju sinni. Kjarvalssafn hefur vaxið með árunum, bæði hefur safnið keypt fjölda verka auk þess sem því hafa borist fjölmargar ómetanlegar gjafir frá velunnurum Kjarvals, sem styrkt hafa safnið verulega. Sýningin stendur til áramóta. VERULEIKINN AÐ BAKI BLEKKINGUNNI Tölvutækni nútímans hefur gjörbreytt forsendum Ijósmyndarinnar og listamenn færg sér í nyt tví- ræóni mióilsins sem veruleikasýnar og blekkingar. HULDA STEFANSDOTTIR segir fró sýningu ó Ijós- myndum 30 erlendra listamanna sem veróur opnuó ó Kjarvalsstöóum í dag. AÐ SKAPA raunveruleikann - „Making it real“ er yfírskrift sýningar á ljósmyndaverk- um þrjátíu erlendra listamanna sem opnuð verður á Kjarvalsstöðum í dag kl. 16. Lista- mennirnir eru allir þekkt nöfn í sjónlistum samtímans. Efnistök verkanna eru ólík en allir eru listamennimir með einum eða öðrum hætti að kanna forsendurnar að baki blekk- ingu ljósmyndarinnar. Möguleikar sviðsettra ljósmynda em ótakmarkaðir. Vegna viðhorfs okkar til miðilsins halda verkin tengslum sín- um við veruleikann. Nákvæm niðurröðun myndefnisins og augljós tæknibrögð sem ljós- myndarinn beitir segja okkur um leið að hér sé um skáldskap að ræða. Sýningin er skipulögð af samtökum sjálf- stætt starfandi sýningarstjóra, ICI, og kemur hingað til lands frá Bandaríkjunum. A meðal sýnenda má nefna Cindy Sherman, Mike Kelley, Paul McCarthy, Thomas Demand, Wilmar Koenig, Fischli & Weiss, Laurie Simm- ons, Hiroshi Sugimoto og Gregory Crewdson. Sýningarstjóri er listamaðurinn, rithöfundur- inn og ritstjórinn Vic Muniz. í sýningarskrá rekur hann sögu ljósmyndatækninnar en leik- rænar sviðsetningar ljósmynda hafa þekkst frá árdögum miðilsins og upphaf táknsögu- legra ijósmynda er rakið allt aftur til 1843. Þekktir ljósmyndarar á borð við Man Ray og Moholy-Nagy störfuðu samtímis að auglýs- ingagerð og listrænni ljósmyndun í uppgangi neyslumenningarinnar eftir síðari heimsstyij- öld. Þróun uppstillingarljósmyndunar segir Muniz alltaf hafa mótast af kröfu viðskipta- lífsins um fullkomið myndefni. Listmálun, leiklist og heimur kvikmyndanna hefur verið nýttur til fullnustu við sviðsetningu „full- kornna" augnabliksins. Tölvutæknin hefur gjörbreytt forsendum ljósmyndarinnar og öllum má nú vera ljóst hvílíkum blekkingum ljósmyndin getur beitt. „Tölvutæknin hefur bundið enda á baráttuna milli veruleika og framsetningar í ljósmyndun og þar með hefur myndin sjálf öðlast ótvír- ætt sjálfstæði," segir Muniz. Þessar breyting- ar hafa þó haft í för með sér að áhorfandinn ÁSTFANGIÐ SVÍN Thomasswick/Fort Lauderdale Sun EDWARD Albee líkti gagnrýnendum við svín og sagði að það þyrfti svín til að leita uppi bestu jarðsveppina. Gagnrýnendur eru þá í hlutverki svínsins sem notað er til að þefa uppi hina gómsætustu sveppi. Umræóa um gagnrýni hefur verió meó fjörleg- asta móti í kjölfar upp- sagnar Jóns Vióars Jóns- sonar í Dagsljósi og um- ræóna um þýóingu á skáldsögu eftir Olaf Jó- hann Olafsson. SOFFIA AUÐUR BIRGISDÓTTIR segir hér frá nýrri norskri bók um bókmenntagagn- rýni og hinu fjölbreytta myndmáli sem notaó er til aó lýsa gagnrýnendum og starfi þeirra. NÝLEGA kom út hjá J.W. Cappelens Forlag í Noregi greinasafn um bókmenntagagnrýni sem vakið hefur nokkra athygli á Norður- löndunum. Bókin ber þann skemmtilega titil Samræður við svín (Samtale med et svin) og vísar titillinn til frægra orða Edwards Albees, sem sagði að það þyrfti svín til að leita uppi bestu jarðsveppina. Gagnrýnendur eru þá í hlutverki svínsins sem notað er til að þefa uppi hina gómsætustu sveppi. (Orð- takið „að kasta perlum fyrir svín“ kemur einnig upp í hugann.) Ritstjórar bókarinnar eru rithöfundamir Sissel Lie og Liv Nysted og í formála velta þær upp spurningum um starf gagnrýnand- ans og eðli starfsins í litlum samfélögum þar sem „allir þekkja alla“. Noregur er það „litla“ samfélag sem þær vísa til og vafalaust eiga hugleiðingar þeirra ekki síður við í enn minna samfélagi eins og á íslandi. Lie og Nysted spyija hvort gagnrýni í svo litlu samfélagi sé nokkuð annað en marklaust blaður sem grundvallist á nánum kynnum gagnrýnenda og höfunda. Kynnum sem valda því að gagn- rýnandinn tekur aldrei nógu alvarlega á við- fangsefni sínu því hann vill ekki spilla sam- bandi sínu og höfundarins. Einnig velta þær fyrir sér hvort gagnrýnendur séu yfirhöfuð nógu færir til að taka á móti nýjungum og frávikum í bókmenntum, þar sem bæði þeir og lesendur almennt séu yfirleitt blindaðir af ríkjandi raunsæishefð í bókmenntum og listum. Gagnrýni fyrir hvern? Til hvers ætlast lesendur af gagnrýnend- um? spyija ritstjóramir ennfremur. Vilja þeir fá efni bóka endursagt eða fræðilegar útleggingar og túlkanir? Vilja þeir lesa til- finningaþrungnar lýsingar á lestrarreynsl- unni eða vilja þeir kannski að gagnrýnandinn veiti höfundinum tilsögn varðandi það sem betur mætti fara í viðkomandi texta? Allar þessar vangaveltur snúast í raun um spurn- inguna um það hveijum gagnrýnin er ætluð. Þótt undarlegt sé, virðist þessi spurning vefj- ast fyrir mörgum. Sá misskilningur virðist oft ríkjandi að gagnrýni sé ætluð listamann- inum (rithöfundinum, leikskáldinu, leikaran- um, leikstjóranum o.s.frv.) eða hans nánasta umhverfi (bókaforlaginu, leikhúsinu) og í slíkri skoðun hlýtur að felast að gagnrýnin eigi að vera leiðbeinandi. Þetta er að mínu mati fráleitt. Gagnrýnandinn á ekki og getur ekki sagt listamanninum til. Hann getur ein- ungis lagt mat á það verk sem fyrir liggur, mat sem er grundvallað á hæfileika viðkom- andi til að greina verkið og tengja það við hefð og samtíma, ásamt því að geta komið mati sínu á framfæri á skiljanlegu máli. Að mínu mati er spurningunni um það hveijum gagnrýnin er ætluð auðsvarað. Hún er ætluð lesendum blaðsins (í tilviki blaða- gagnrýnandans) eða öðrum viðtakendum þess miðils sem gagnrýnandinn vinnur fyrir (hlustendum útvarps, áhorfendum sjónvarps o.s.frv.) Og gagnrýnin á að vera þannig framreidd að hinn almenni viðtakandi geti skilið hana og metið út frá eigin forsendum. Með það í huga verður krafan um að einung- is leikhúsfræðingar eða menntað leikhúsfólk geti skrifað um leiksýningar jafn fráleit og að einungis bókmenntafræðingar eða rithöf- undar geti skrifað um bókmenntir (ekki eru áhorfendur menntaðir leikhúsfræðingar upp til hópa, eða lesendur bókmenntaverka þjál- faðir bókmenntafræðingar). Hæfileikinn til að skilja, skynja og geta komið frá sér mati sínu á mannamáli verður ekki mældur í háskólagráðum, þótt þær geti stundum treyst þann hæfíleika, sem betur fer. Vonandi misskilur enginn orð mín svo að ég sé andsnúin „menntuðum" gagnrýnend- um. Að sjálfsögðu getur menntun haft mik- ið að segja fyrir þá hlið gagnrýninnar sem snýr að því að greina einstök verk og tengja þau við önnur verk - og tímann. En mennt- un er, í sjálfu sér, aldrei trygging fyrir því að gagnrýnandinn sé starfi sínu vaxinn. Það sem að mínu mati skiptir meira máli hér er 6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 18. OKTÓBER 1997

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.