Lesbók Morgunblaðsins - 18.10.1997, Page 3

Lesbók Morgunblaðsins - 18.10.1997, Page 3
LESBÖK MORGIINBLAÐSINS - MENNING l.ISTIII 41.tölublað - 72.órgangur EFNI Shakespeare Vandinn við Shakespeareþýðingar er margþættur. Textinn er víða flókinn og sumstaðar orkar tvímælis hvernig skilja skuli og Shakespeareþýðingar eru nánast fræðigrein, sem varpað hafa ljóma á sér- fræðinga, segir Guðmundur G. Þórarins- son í grein þar sem hann gluggar í Shakespeareþýðingar og ber saman þýdda texta eftir þá Matthías Jochumsson og Helga Hálfdanarson. Aö skapa raunveruleikann er yfirskrift sýningar á Ijósmyndum 30 erlendra listamanna sem opnuð verður á Kjarvalsstöðum í dag. Tölvutækni nútím- ans hefur gjörbreytt forsendum ljósmynd- arinnar og listamenn færa sér í nyt tví- ræðni miðilsins sem veruleikasýnar og blekkingar. íslenskir myndlistarmenn láta sífellt meira til sín taka í Þýska- landi. Það er hins vegar ekki algengt að tvær sýningar með þátttöku þeirra séu opnaðar sama dag í sömu borg. Þetta gerðist þó á dögunum í Hannover en mennirnir eru Hlynur Hallsson og Birgir Andrésson. Paul Bowles er þekktur rithöfundur af bandarískum uppruna, en hann hefur þá sérstöðu að vera líka tónskáld og hefur m.a. samið óperu. Sögusvið skáldsagna hans er í framándi umhverfi í Mexíkó, Sri Lanka en einkum þó í Marokkó. Bowles er eins- konar útlagi í Tanger og þar hitti Ornólf- ur Arnason hann að máli. Jafnframt hefur Örnólfur þýtt smásögu eftir Bowles og birtist hún einnig hér. Spádómar um framtíðina reynast einatt haldlitlir og eru mótaðir af óskhyggju. Eftir 1920 var talað um að fyrri heimsstyijöldin hefði bundið endi á allar styrjaldir og á okkar tímum virðast spádómar fyrri áratuga aldarinnar um þúsundáraríki sósíalismans einbert froðusnakk. Nú er hinsvegar talað um það með sömu barnalegu bjartsýninni að ofurflæði upplýsinga í hvers manns tölvu muni breyta mannlegri hegðun, seg- ir Arni Arnarson sagnfræðingur i grein sem heitir Spádómar heimsk.ingja.nna. Þrír heimar í einum nefnist geislaplata sem Kjartan Ólafsson tónskáld hefur sent frá sér. Að sögn Árna Matthíassonar, sem ræddi við Kjartan, má á plötunni meðal annars heyra hvar tónskáldið freistar þess að steypa saman ólíkum tónlistarstefnum. Komst Árni á hinn bóginn að því að tónlistin er fráleitt naflaskoðun þó nýstárleg sé. Forsíðumynd er hluti verks eftir Hiroshi Sugimoto. Sugimoto er einn listamannanna sem á verk á sýning- unni Að skapa raunveruleikann, á Kjarvalsstöðum. Elizabeth Taylor, 1994. Gelatin silver print, 20x24. Birt með góðfúslegu leyfi Sonnabend Gallery, New York. DAVÍÐ STEFÁNSSON SNERT HÖRPU MÍNA Snert hörpu mína, himinboma dís, svo hlusti englar Guðs í Paradís. Við götu mína fann ég fjalarstúf, og festi á hann streng og rauðan skúf. Úr furutré, sem fann ég út við sjó, ég fugla skar og líka úr smiðjumó. í huganum til himins oft ég svíf og hlýt að geta sungið í þá líf. Þeir geta sumir synt á læk og tjörn, og sumir verða alltaf lítil böm. En sólin gyllir sund og bláan fjörð og sameinar með töfrum loft og jörð. Ég heyri í ijarska villtan vængjaþyt. Um varpann leikur draumsins perluglit. Snert hörpu mína, himinborna dís, og hlustið, englar Guðs í Paradís. Davíð Stefánsson, 1895-1964, var frá Fagraskógi við Eyjafjörð og kenndi sig við þann bæ þótt hann ætti lengst af heima á Akureyri. Með fyrstu Ijóðabók sinni, Svört- um fjöórum 1919, varð Davíð eitt ástsælasta skáld þjóðarinnar, en eitthvað hafa þær vinsældir rénað. Ljóðið sem hér birtist hefur að segja má fengið nýtt líf með tilkomu lagsins við það, sem er eftir Atla Heimi Sveinsson. A AÐ LETTA MÖNNUM LÍFIÐ? RABB IGÓÐÆRINU, svokallaða, að undan- förnu hefur það stundum heyrzt frá ráðamönnum að nú sé svigrúm til að efla heilbrigðiskerfið og menntakerfið. Það er ánægjulegur boðskapur. Mér virðist þó að mikil- vægur munur sé á stöðu þessara tveggja stofnana í íslenzku samfé- lagi. Annars vegar höfum við heilbrigðis- kerfí sem stenzt samanburð við það bezta sem völ er á í heiminum; hins vegar rekum við menntakerfí sem stendur á margan hátt halloka miðað við sambærilegar þjóð- ir. Þar með er ég ekki að segja að van- þörf sé á því að bæta heilbrigðiskerfið. Leita þarf leiða til að gera það allt í senn árangursríkara, réttlátara og hagkvæm- ara. En ég dreg í efa að þessum markmið- um verði náð með því að auka fjárveiting- ar. Fjársvelti blasir aftur á móti við þegar litið er til menntakerfisins. Hér á ég ekki einungis við þau smánarlegu laun sem grunnskólakennurum er boðið upp á. Há- skóli íslands og Landsbókasafn-Háskóla- bókasafn, svo dæmi séu tekin, búa við svo þröngan kost að þeim er gert ókleift að sinna nægilega vel þeirri þjónustu sem þeim er ætlað að veita. Þessar stofnanir fá langtum minna fjármagn en sams kon- ar stofnanir, til að mynda á öðrum Norður- löndum. Það er athyglisvert að velta því fyrir sér hvers vegna við höfum lagt svona miklu meiri áherzlu á að tryggja heilbrigði en menntun íslenzkra þegna á síðustu ára- tugum. Ég ætla að setja fram eina skýring- artilgátu sem ég held að skipti sköpum í þessu efni. Inntak hennar er þetta: Heil- brigðisþjónusta dregur úr þjáningum og erfiðleikum fólks; sönn menntun gerir mönnum erfiðara fyrir! Ekki er það ætlun mín að gera lítið úr mikilvægi heilbrigðis- þjónustu. Hún er sannarlega ein mikilvæg- asta leiðin sem samfélagið hefur til þess að tryggja þegnum sínum sanngjarna jöfn- un lífskosta. Þess vegna er hún réttlætis- mál. Ég vek hins vegar athygli á því að í viðskiptum sínum við heilbrigðiskerfið er einstaklingurinn að öllu jöfnu óvirkur þiggjandi. Hin ríkjandi sjúkraþjónustu- stefna gerir þegnunum kleift að lifa eins og þá lystir og láta síðan gera við sig eða bjarga sér þegar heilsan fer að bila. Með þessum hætti má segja að heilbrigðisþjón- ustan falli eins og flís við rass að lífshátt- um okkar í neyzlusamfélaginu. Meginlífs- reglan þar virðist vera að fullnægja sem flestum löngunum og að forðast það eins og heitan eldinn að takast á við sársauka og þjáningu. í samræmi við þetta er heil- brigðiskerfinu ætlað að létta okkur helzt allar byrðar. Með kortlagningu erfðasjúk- dóma í genamengi mannsins eygja menn nú jafnvel þann möguleika að koma í veg fyrir að nokkur mannvera fæðist sem ekki er fyllilega „normal“. Sú velferðarhugsun sem í þessu felst einkennist öðru fremur af kröfum um ör- yggi og þægindi. Leitast skal við að skapa öllum áhyggjulausan æviveg frá vöggu til grafar. Slíkir þegnar verða þægir og með- færilegir og því telja ráðamenn þeim fjár- munum vel varið sem stuðla að auknum lífsþægindum. Eiginleg menntun snýst öndverð gegn þessari hugsun. Hún hefur það að markmiði að efla skilning manna og dómgreind, skerpa sköpunargáfu þeirra og skyn á verðmæti lífsins. Góð menntun getur því af sér virka þjóðfélagsþegna sem temja sér gagnrýna hugsun og vilja rök- ræða margvísleg álitamál. Ef vel tekst til þá léttir slík menntun mönnum ekki lífið heldur gerir þeim það að mörgu leyti erfið- ara. Hún vekur áleitnar spurningar fyrir einstaklinginn sjálfan og jafnframt óþægi- legar spurningar fyrir ráðandi öfl. Hún felur þannig í sér allt annars konar mann- gildishugsjón en þann þægindaþegn sem sífellt flýr þjáningu og erfiðleika. Aðals- merki menntaðrar manneskju er sjálfstæð hugsun; réttnefnd menntastofnun leitast ekki við að geta af sér meðfærilega menn heldur fijálsa einstaklinga. Nú er engan veginn tryggt að skólakerf- ið veiti nemendum sínum menntun í þeim anda sem ég hef gert hér að umtalsefni. En eftir því sem kennurum og nemendum eru sköpuð betri starfsskilyrði, því líklegri eru skólarnir til að sinna þessu markmiði sínu. Ef til vill vita ráðamenn þetta. Þeir hafa hver í kapp við annan dásamað mikil- vægi menntunar vegna þess að hún feli í sér lykilinn að farsælli framtíð. Hingað til hef ég haldið að stjórnmálamenn legðu farsæld að jöfnu við hagsæld og því myndu þeir raunverulega standa við orð sín. En ekkert gerist og menntakerfið er látið drabbast niður. Skyldu ráðamenn hafa áttað sig á því að vel menntuð þjóð yrði þeim mun óþægari ljár í þúfu en sú sem býr við slæm námsskilyrði? Þeir vilja með- færilega þegna, ekki menntaða. Þess vegna streitast þeir gegn því að efla menntakerfíð. í þessu rabbi hef ég teflt saman heil- brigðisþjónustunni og menntakerfinu til að draga fram ólík sjónarmið sem liggja þeim til grundvallar. Bæði sjónarmiðin - öryggisþráin og og frelsiskrafan eru afar mikilvæg í mannlegu samfélagi - og taka þarf réttmætt mið af báðum. Það er gott að búa við öfluga heilbrigðisþjónustu en það er lélegt samfélag sem sker við nögl þá fjármuni sem skapa fólki skilyrði til að þroska hæfileika sína. Ég er því ekki að mælast til þess að við öflum fjár til menntamála með því að skera niður heil- brigðisþjónustu. Ég er að hvetja til þess að við sýnum sama metnað í menntamálum og heilbrigðismálum. Peningana getum við til dæmis fengið með því að hætta sóun fjármuna til að halda uppi hróplega rangl- átu fiskveiðistjórnunarkerfi og annarri só- lundun almannafjár sem aldrei yrði sam- þykkt í réttnefndri lýðræðislegri umræðu meðal þegnanna. VILHJÁLMUR ÁRNASON. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 18. OKTÓBER 1997 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.