Morgunblaðið - 08.09.2000, Blaðsíða 34

Morgunblaðið - 08.09.2000, Blaðsíða 34
34 FÖSTUDAGUR 8. SEPTEMBER 2000 MORGUNBLAÐIÐ MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 8. SEPTEMBER 2000 35 STOFNAÐ 1913 Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík. Framkvoemdastjóri: Hallgrímur B. Geirsson. Ritstjórar: Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. BREYTTAR ÁHERSLUR Alþjóðlegt málþing um framtíð öryggismála á Norður-Atl- antshafi hefur undanfarna daga verið haldið í Reykjavík. Alls hafa á fjórða hundrað manns setið málþingið, þar á meðal fjöldi háttsettra stjórnmálamanna, emb- ættismanna og hermanna auk sér- fræðinga og menntamanna. Þingið var sett af William F. Kernan, er nýverið tók við sem yfir- maður Atlantshafsherstjórnarinnar. Sagði hann í ræðu sinni að Atlants- hafsbandalagið hefði í hálfa öld tryggt frið, frelsi og ekki síst efna- hagslega velmegun á Norður-Atl- antshafssvæðinu og að mikilvægt væri að tryggja að bandalagið gæti tekist á við ný verkefni vegna þeirra breytinga sem það stæði frammi fyrir. Sú heimsmynd er við blasti við stofnun NATO og átti við fyrstu áratugi bandalagsins heyrir nú sög- unni til. Evrópa er ekki lengur tvískipt álfa þar sem heraflar tveggja bandalaga standa andspæn- is hvor öðrum gráir fyrir járnum. Austurhluti Evrópu býr ekki lengur við kúgun og alræði heldur er óðum að sameinast vesturhlutanum, póli- tískt jafnt sem efnahagslega. Að sjálfsögðu hefur þetta breytt flestum þeim forsendum er lágu til grundvallar starfsemi og skipulagi Atlantshafsbandalagsins. Flestum en ekki öllum. Það er óbreytt eftir sem áður að það er gífurlegt hags- munamál að ríki Evrópu og Norður- Ameríku standi saman er kemur að því að tryggja öryggi sitt í stað þess að rjúfa þau nánu tengsl er tryggt hafa frið í þessum heimshluta síð- astliðna hálfa öld. Hins vegar er ljóst, að skiptar skoðanir eru í Evrópu um framtíðarhlutverk Bandaríkjanna í þessum efnum. Þær hættur sem við blasa eru vissulega ekki jafn ógnvekjandi og þegar ekki var útilokað að kjarnorkustyrjöld gæti tortímt heimsbyggðinni. Hætt- urnar eru engu að síður til staðar og þær er auðveldara að leysa með samstilltu átaki. Sagan kennir okk- ur jafnframt að friðnum er best borgið með samstöðu þessara ríkja. Kernan nefndi í ræðu sinni nokk- ur dæmi um hinar nýju hættur, t.d. útbreiðslu gjöreyðingarvopna, svæð- isbundin átök, alþjóðlega glæpa- starfsemi og fjöldaflutninga fólks á milli landa. Þetta eru hættur sem öll aðildarríki NATO hafa hag af að bregðast sameiginlega við. Atburðir síðustu ára á Balkan- skaga sýna svo ekki verður um villst að Evrópa er ekki ónæm fyrir hætt- unni á mannskæðum átökum. Reynslan frá Bosníu og Kosovo er jafnframt sláandi dæmi um að auð- veldara er að finna lausn á slíkum deilum ef Bandaríkin koma að mál- um. Mikilvægi tengslanna yfir Atlantshafið sést líka ekki síst á því hversu ríka áherslu ríkin í Mið- og Austur-Evrópu leggja á aðild að NATO. Pólland, Tékkland og Ung- verjaland stefna öll hraðbyri inn í Evrópusambandið. Þau telja hins vegar að þær gagnkvæmu varnar- skuldbindingar er felast í aðildinni að NATO séu haldbesta tryggingin fyrir öryggi þeirra. Þrátt fyrir að Sovétríkin hafi lið- ast í sundur hvílir skuggi Rússlands enn yfir evrópskri öryggismálaum- ræðu. Vissulega má færa rök fyrir því að Rússar séu nú nær því að vera bandamaður en andstæðingur Vesturlanda. Stærð Rússlands, íbúafjöldi og hernaðarstyrkur (og þá ekki síst kjarnorkuvopnabúrið) gera að verkum að einungis Bandaríkin geta stuðlað að því pólitíska og hernaðarlega jafnvægi, sem nauð- synlegt er til að koma í veg fyrir hættulega spennu í álfunni. NATO-samstarfið er því jafnmik- ilvægt og nokkru sinni fyrr. Ahersl- urnar kunna að breytast en ekki þau grundvallarrök er legið hafa til grundvallar farsælu samstarfi bandalagsríkjanna. MISRÆMI í VERÐMYNDUN NAUTAKJÖTS Allt að því 83% verðmunur er á nautakjöti milli verzlana - samkvæmt verðkönnun sem Lands- samband kúabænda hefur látið gera. Samkvæmt könnuninni kemur einnig í ljós að þrátt fyrir að verðið á nautakjöti hafi lækkað til bænda á bilinu 6,6% til 10,5% eftir al- gengustu tegundum kjöts þá hefur verðið út úr búð, samkvæmt upp- lýsingum Hagstofunnar, hækkað um 3% á síðustu 12 mánuðum. Þetta misræmi í verðlagningu er að mörgu leyti óskýranlegt því að forsvarsmenn nokkurra stórra verzlana fullyrða að ekki hafi álagning þeirra hækkað. Forstjóri Sláturfélags Suður- lands, Steinþór Skúlason, segir í þessu sambandi í samtali við Morg- unblaðið í gær að það þurfi ekki að vera sjálfgefið að lækkun til bænda skili sér endilega til neytandans. Kjötið frá bóndanum sé aðeins 65 til 70% kostnaðarins af heildarverði vörunnar. Framleiðslukostnaður hafi hækkað að undanförnu. Geir Gunnar Geirsson, fram- kvæmdastjóri Ferskra kjötvara, segir af sama tilefni: „Hins vegar má benda á að annar kostnaður í framleiðsluferlinu hefur verið að hækka þannig að það er alls ekki sjálfgefið að þótt verðlækkun verði á kjöti frá bændum að hún skili sér alfarið til neytenda.“ Ummæli þeirra Steinþórs Skúla- sonar og Geirs Gunnars Geirssonar benda óneitanlega til þess að skýr- ingarinnar sé að leita hjá þeim sem koma við sögu á leið kjötsins frá bændum til smásöluverzlana. Hins vegar upplýsa þeir báðir að þrátt fyrir hækkandi framleiðslu- kostnað hafi nautakjöt samt sem áður verið lækkað í verði frá þeim hinn 21. ágúst sl. Hér liggja augljóslega ekki allar upplýsingar fyrir. Væntanlega koma þær fram í könnun Sam- keppnisstofnunar á verðmyndun í matvöruverzlun. Alþjóðleffli málþinffl um öryggismál við N-Atlantshaf lokið Efasemdir um hlutverk Evrópu- stoðarinnar MÁLÞINGI um framtíð öryggis- mála við Norður-Atlantshaf lauk í gær í Reykjavík en þingið sóttu fjölmargir gestir frá tugum landa. Meðal ræðumanna í gær var Josef Joffe, ritstjóri þýska dagblaðsins Die Zeit. Hann fjallaði meðal ann- ars um samstarfið yfir hafið milli Evrópu og Norður-Ameríkuþjóð- anna tveggja, hlutverk Evrópu- stoðarinnar svonefndu og forsend- ur hennar. Varpaði hann fram þeirri spurningu hvort hálfrar ald- ar samvinnu í Atlantshafsbanda- laginu, NATO, gæti verið hætta búin af hugmyndunum um aukið sjálfstæði Evrópulandanna í varn- armálum. Joffe spurði hvort rétt væri að breyta með þessum hætti samstarfi sem hefði verið jafn ár- angursríkt í hálfa öld og komið í veg fyrir styrjöld. Einnig nefndi hann að þróun á borð við samruna bandarískra fyrirtækja og evrópskra væri betri vegvísir um framtíðina en ólíkir hagsmunir og þarfir á sviði varnarmála að loknu kalda stríðinu. I lokaumræðum þar sem allir fastafulltrúar aðildarríkjanna í að- alstöðvum NATO í Brussel voru frummælendur kvartaði Aieksei Arbatov frá Rússlandi yfir því að talsmenn NATO-ríkja reyndu að segja Rússum fyrir verkum og töluðu niður til þeirra. Allir Rúss- ar, hvar sem þeir væru í flokki, væru andvígir því að fyrrverandi aðildarríki Varsjárbandalags kommúnistalandanna gömlu tækju þátt í samstarfi NATO. Andras Simonyi, fastafulltrúi Ungverja- Morgunblaðið/Jim Smart Nokkrir af fastafulltrúum aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins hjá aðalstöðvum þess í Brussel á málþing- inu í Borgarleikhúsinu í gær. lands, sagði rangt að gera of mik- ið úr hernaðarþætti NATO-sam- starfsins; Ungverjar og fleiri þjóðir í Mið- og Austur-Evrópu vildu fyrst og fremst tryggja sér stöðugleika með aðildinni. Hann minnti Arbatov auk þess á að Rússar hefðu á sínum tíma ekki hikað við að segja Ungverjum fyr- ir verkum og átti augljóslega við uppreisnina sem Sovétmenn brutu á bak aftur árið 1956. Er fundarstjóri málþingsins, sir James F. Perowne, flotaforingi frá Bretlandi, sleit þinginu hrósaði hann íslensku skipuleggjendunum sérstaklega fyrir gott starf og tóku gestirnir undir þau orð. Segir N ATO ógna Rússlandi Aleksei G. Arbatov, varaformaður varnarmálanefndar Dúmunn- ar, neðri deildar rússneska þingsins, gagnrýndi NATO harka- lega í gær. Auðunn Arnórsson fékk Arbatov til að lýsa því nánar í hverju gagnrýni hans fælist og leitaði álits eistnesks þingmanns og yfírmanns lettneska flotans á ummælum rússneska þingmannsins. RÚSSNESKIR lýðræðis- sinnar, það er ekki kommúnistar eða þjóð- emissinnar, viðurkenna tilverurétt NATO sem stofnunar sem stuðlar að stöðugleika á Evró- Atlantshafssvæðinu," segir Arbat- ov. „En við myndum óska þess að NATO fyndi sér nýja tilveruréttlæt- ingu eftir lok kalda stríðsins, frekar en að færa út kvíarnar til austurs og beita hemaðarmætti einhliða og brjóta með því alþjóðasáttmála og alþjóðalög, án heimildar öryggis- ráðs Sameinuðu þjóðanna. Sé þetta hin nýja tilveruréttlæt- ing NATO er okkur ekkert um slík- an klúbb gefið uppi við okkar eigin landamæri. Þar sem við getum ekki hindrað þessa þróun munum við til- neyddir verða að grípa til ráðstaf- ana sem skapa mótvægi við NATO og tryggja öryggishagsmuni okkar, bæði á hinu hemaðarlega og póli- tíska sviði,“ segir hann. Og þegar hann er spurður hvort þetta þýði þá ekki að Rússar hyggist með öllum ráðum hindra að Eystra- saltslöndin þijú gangi til liðs við NATO, eins og þau hafa einsett sér, svarar hann því hiklaust játandi. „Þar sem Eystrasaltslöndin stefna að inngöngu í NATO og for- svarsmenn NATO segja að þau muni fá að verða með í næstu stækk- unarlotu liggur það vissulega fyrir að Rússar muni beita sér sérstak- lega gegn þessu.“ Um þetta segir hann allar fylkingar rússneskra stjórnmála sammála „Allar stjórnmála- íylkingar í Rússlandi era sammála um að NATO-að- ild Eystrasaltsríkjanna væri ógnun við öryggi Rússlands. Mjög alvarleg ógnun,“ segir hann. Ástæðuna fyrir því að Rússar sjái sérstaka ógnun í NATO-aðild Eystrasalts- ríkjanna segir hann vera þá helzta að þessum ríkjum standi engin ógn af Rússlandi. „AHir rússneskir hermenn era farnir frá Eystrasaltslöndunum. Reyndar sá Rússland Eystrasalts- löndunum fyrir sjálfstæði þeirra, með því að steypa sovézku kommún- istastjóminni og með því að leysa upp Sovétríkin. Þessar breyttu aðstæður gerðu þessum löndum kleift að öðlast það fullveldi og sjálfstæði sem þau nú njóta. Við ógnum þeim ekki á neinn hátt,“ fullyrðir Arbatov. „Þvert á móti. Við gáfum þeim frelsi.“ Og fyrst Eystrasaltsrík- in vilja endilega ganga í NATO, sem sé vamar- bandalag, geti innganga þeirra ekki annað en verið beint gegn Rússl- andi. „Það er engin önnur gUd ástæða sjáanleg," segir hann. „Þar sem við munum ekki gera neina árás áh'tum við NATO við okkar eigin landamæri sem hemaðarlega ógnun - möguleikann á hemaðarárás gegn Rússlandi." Með hemaðaraðgerð- unum gegn Júgóslavíu í fyrra hefði NATO sýnt að það sé fært um að gera slíkar árásir. „Ef NATO myndi aldrei grípa til hemaðaraðgerða nema að fenginni heimild öryggis- ráðs SÞ; ef NATO héldi sig við varn- arhlutverk eingöngu og eingöngu innan yfirráðasvæðis aðildarríkja bandalagsins sjálfs hefðum við ekki svo miklar áhyggjur," segir hann. „En NATO sýndi nýlega, svo ekki verður um villzt, að það á það til að grípa til stórtækra árásaraðgerða fyrir utan landamæri aðildarríkja sinna og það í trássi við ákvæði al- þjóðalaga. Þetta veldur áhyggjum okkar.“ Segir hann tvennt hafa gerzt á síðasta ári, sem olli því að áht ftjáls- lyndra Rússa á NATO breyttist mjög, það er Kosovostríðið og að fyrsta stækkunarlota bandalagsins skyldi koma til íramkvæmda. „Þetta sýndi að NATO er alvara með að stækka til austurs og að NATO hef- ur umbreytzt í árásargjaman fé- lagsskap, sem er fær um að grípa til hernaðaaðgerða sem brjóta í bága við alþjóðasamþykktir," slær hann fostu. Um þetta segir hann vera sam- stöðu þvert yfir pólitíska sviðið í Rússlandi. „Kommúnistar og þjóð- emissinnar höfðu NATO alltaf á homum sér, en að því er varðar rússneska lýðræðissinna breytti þetta miklu. Áður höfðu þeir margir mjög hlutlausa afstöðu til NATO, jafnvel jákvæða, og hlynntir sam- vinnu Rússa og NATO. Þegar hem- aðaraðgerðir NATO gegn Júgó- slavíu komu til framkvæmda gerbreytti það hug 99% rússneskra lýðræðissinna til bandalagsins,“ segir hann. Arbatov flytur í dag, föstudag, er- indi um nýja hemaðarstefnu Rússa á opnum fundi Samtaka um vest- ræna samvinnu og Varðbergs, sem fram fer í Ársal Hótel Sögu og hefst kl. 17. Aleksei Arbatov Svolítið hissa „HERRA Arbatov sagði ekkert sem hljómar nýtt í okkar eyrum segir Ulo Nugis, formaður utanríkismálanefndar lettneska þingsins. „Þetta er löng saga en við erum þó svolítið hissa á því hvað hann tók sterkt til orða. Ég tel að það hefði verið skynsamlegra af honum að reyna að koma þeim skilaboðum til okkar í Eistlandi og hinum Eystrasaltslöndunum að Rússar hefðu eitthvað nýtf Úlo að bjóða varðandi tengsl Nugis landa okkar,“ segir Nugis. „Við búum eins og er við mjög stöðugt ástand í Eistlandi, einkum og sér í lagi hvað varðar stöðu rússneskumælandi minnihlutans. Það er því sórkennilegt fyrir okkur að heyra gamlar ógnunarlummur úr munni manns eins og Arbatovs." Hann segir slíkan hugsunarhátt Rússa þó vel skiljanlegan. „Sem þjóð þjást Rússar af sameiginlegri sálarflækju. Þeir þurfa mun lengri tíma [en nú er liðinn frá hruni stórveldis þeirra] til þess að ná áttum í breytt- um heimi og læra að eiga samskipti við aðrar Evrópuþjóðir á jafn- ingjagrundvelli." Nugps segir að boðskap- ur eins og sá sem Arbatov bar á torg sannfæri sig enn frekar um að sú stefna Eista að vilja fá inngöngu í NATO sem fyrst sé rétt. „Við vonumst til að verða mcðal rílqa sem fá inngöngu árið 2002,“ segir Nugis af sannfæringu. Athyglisvert en ekkert nýtt „ÞETTA var athyglisverð ræða, en satt að segja heyrði ég ekk- ert nýtt í henni,“ segir Ilmars Lesinskis, yfirmaður lettneska flotans, spurð- ur um ummæli Arbatovs. „Við höfum heyrt þenn- an söng alla tíð frá því árið 1991.“ Lesinskis segir Arba- tov hafa í erindi sínu boðið upp á góða innsýn í muninn á stjórnar- stefnu Borís Jeltsíns, fyrrverandi Rússlands- forseta, og Pútíns arf- taka hans. Það beri þó að hafa í huga að orð Arbatovs endur- spegli ekki endilega raunveru- lega stefnu Pútíns gagnvart NATO og umheiminum. „En Arbatov er þungavigtarmaður í Dúmunni og því athyglisvert að heyra skoðanir hans,“ segir Les- inskis. „Auðvitað veldur það mér vonbrigðum að Rússar skuli enn beita Eystrasaltslöndin að- ferðum eins og þeim að skilgreina okkur sem „næst-við-landamæra- nágranna“, sem er nátt- úrlega ekkert annað en umorðun á því svæði sem áður heyrði undir Sovétríkin og þeir ásk- ilja sér rétt til að ráðsk- ast með,“ segir hann. Túlkun Rússa á þróun alþjóðamála og stöðu Rússlands í heiminum sé einfaldlega úr tengslum við raunveruleikann. „Þeir myndu vilja vera í einu aðalhlutverk- anna í þessum leik en raunveru- leikinn er annar.“ Að sögn Lesinskis hóta Rússar því, að fái Eystrasaltsríkin inn- göngu í NATO muni þeir „svara í sömu mynt“ og útkoman verði sú að nýtt ,járntjald“ rísi milli austurs og vesturs. „Þetta er svo fjarstæðukennt, því hver á meira undir góðri samvinnu austurs og vesturs komið? Það er enginn vafi í mfnum huga að Rússar eiga miklu meiri hagsmuna að gæta f góðum samskiptum við Vesturlönd en á hinn veginn. Ef þeir reisa nýtt járntjald, þá skaðaði það aðeins þá sjálfa," segir flotaforinginn. Ályktunin sem Lettar dragi af þessu öllu sé einföld: „Við viljum vera í félagi við „góðu gæjana“.“ Ilmars Lesinskis Óþolinmæði gagii- vart leyndinni Morgunblaðið/Jim Smart Kate Adie, fréttamaður hjá BBC í Bretlandi. Yfírmenn NATO verða að laga sig að auknum kröfum um upplýsinga- frelsi. Kate Adie, fréttamaður hjá BBC, segir í samtalí við Kristján Jónsson að sumum þeirra gangi illa að skilja kall tímans. VESTRÆNIR fréttamenn vora áður fyrr þjóðhollir á örlagastundum eins og í stríði þegar íramtíðin var í húfi, að sögn Kate Adie, frétta- manns hjá breska ríkissjónvarpinu (BBC). En viðhorfin hafa breyst, hlutirnir gerast oft svo hratt að ekki er hægt að beita ritskoðun eða ann- arri stýringu að ofan. Beinar frétta- útsendingar á Neti og í sjónvarpi era orðnar fyrirferðarmiklar, al- menningur tekur minna mark á boð- skap ráðandi manna en áður, holl- usta alþjóðlegra fréttastofa er ekki lengur við tiltekið land. „Spyrjið ungt fólk í Evrópu hvað sé helsta hagsmunamál þjóðarinnar - og lík- lega myndi það segja að það væri knattspyrna," sagði Adie. Adie fjallaði um átökin milli stjómmála og fréttamennsku, hvað væri nú notað til að skilgreina þjóð- arhagsmuni í gerbreyttum heimi nú- tímatækni og alþjóðasamstarfs. Hún hefur mikla reynslu af frétta- flutningi frá átakasvæðum og var meðal ræðumanna á málþinginu um öryggismál á Norður-Atlantshafi í gær. Adie hefur m.a. flutt fréttir frá Flóabardaga, uppreisn lýðræðis- sinna í Kína 1989 og átölomum á Balkanskaga. Hún lagði áherslu á að tæknibyltingin væri að gera leynd yfir hemaðargerðum og leyndar- hyggju yfirleitt afar erfiða í fram- kvæmd hjá lýðræðisþjóðum þar sem fjölmiðlun væri sæmilega frjáls. „Ef ég má segja það hreint út; nú- tímafjölmiðlar era ekki hræddir við hershöfðingja og flotaforingja," sagði hún. Hún benti á að að margir fréttamenn hefðu sett spurningar- merki við að sent væri herlið til frið- argæslu á Balkanskaga, lögmæti ákvörðunarinnar, umfang aðgerð- anna, árangurinn og fleira. Adie fjallaði um kröfur sem nú væra gerðar, sagði að almenningur ætlaðist til þess að stóratburðir sem máli skiptu, stríð og annað, væra sýndir í sjónvarpi til þess að hægt væri að sjá þá, gera athugasemdir og mynda sér skoðun. Endalausar vangaveltur, fréttaskýringar, pers- sónulegar athugasemdir og hrein- ræktað slúður væra krafa tímans. Meira að segja Rússar hefðu verið með beinar útsendingar frá leitinni að kafbátnum Kúrsk. Senditækin yrðu stöðugt minni og handhægari, í Sarajevo hefðu menn verið með tæki sem flutt vora hratt milli staða í bfl- um, í miðjum sprengjuhríðunum og skotlínu leyniskyttna og í fyrsta sinn hefðu menn sýnt minniháttar átök beint. Karlfauskar á skjánum Hún nefndi sem dæmi um stýr- inguna fyrir aðeins áratug að í Flóabardaga hefðu Bretar verið með eitt, þunglamalegt tæki til beinna sjónvarpssendinga um gervi- hnött. Norman Schwarzkopf hers- höfðingi hefði hins vegar bannað al- gerlega slíkar myndatökur af bandarísku hermönnunum. Geysi- legur fjöldi fólks hefði fylgst með sjónvarpssendingum frá stríðinu sem hefðu verið sendar út allan sól- arhringinn. Hins vegar væri rangt væri að segja að Flóabardagi hefði verið fyrsta styrjöldin sem háð hefði verið í sjónvarpi, ekki hefði verið um neinar myndir af hemaðarátökum að ræða ef undanskildar væra myndir af Scud-flaugum íraka. „En það var nóg af viðtölum við gamla karlfauska sem sögðu frá því hvemig þeir unnu stríð 30 áram fyrr,“ sagði hún. Adie rifjaði upp komu alþjóðlegs friðargæsluliðs SÞ til Balkanskaga í upphafi tíunda áratugarins. Yfir- menn liðsins hefðu fljótlega komist að því að hollusta sjónvarpsfrétta- manna við samtökin væri engin, SÞ vektu hvorki hrifningu né virðingu þeirra. Hvatningar um að bent væri á að samtökin berðust fyrir góðum málstað hefðu fallið í grýttan jarð- veg. Athyglisvert væri að þegar gæsluliðamir „skiptu um húfur“ eins og hún orðaði það, Atlantshafs- bandalagið tók við friðargæslunni, hefði ekki orðið nein breyting á af- stöðu fréttamanna. Skammstöfunin NATO hefði í huga þeirra aðeins minnt á skrifræði. „Hver einasti fréttamaður vissi að fyrirsagnimar myndu fjalla um „bresku hermennina", „hollenska herflokkinn“ eða „franska liðið“, ekki NATO- þetta eða hitt.“ Hún sagði að ekki væri til neinn heimsborgaralegur hópur af frétta- mönnum sem segði fréttir er væra algerlega óháðar þjóðarhagsmun- um. Vonlaust væri að fá hóp breskra, franskra og spænskra fréttamanna til að taka þátt í frétta- mannafundi þar sem mælt væri á frönsku, svo að dæmi væri nefnt. Og ekki mætti t.d. gleyma að einhver greiddi fréttamönnum laun. „Jafn- vel þótt eigandi fjölmiðilsins sé fjöl- þjóðleg samsteypa er markhópur hans venjulega í einu, ákveðnu landi.“ Adie sagði að undanfarin fimm ár hefðu tvær alþjóðlegar sjónvarps- fréttastofur, AP og Reuters, báðar með aðalstöðvar í London, orðið svo umsvifamiklar að samanlagt útveg- uðu þær um 70% af því erlenda sjón- varpsfréttaefni sem dreift væri um heiminn. Stofumar notuðu sér starfskrafta af ýmsu þjóðemi, á Balkanskaga hefðu þær verið með myndatökumenn frá Serbíu, Króa- tíu og Bosníu beggja vegna víglín- unnar. En þótt alþjóðlegum sjónvarpsfréttastöðvum hefði fjölg- að færi áhugi á Vesturlöndum á fréttum frá öðram löndum hratt minnkandi. En áhorfendafjöldinn væri oft ótrúlega lítill, hann væri meiri í Austur-Asíu og á Indlandi. „í Bandaríkjunum búa um 280 milljón- ir manna, í fyrra féll áhorf á CNN þar í landi í 200 þúsund manns,“ sagði hún. Adie taldi áhuga og áhyggjur hershöfðingja Atlants- hafsbandalagsins (NATO) og stjórn- málamanna á CNN-fréttum út í hött með tilliti til áhrifanna sem þær hefðu á almenningsálitið sem væru nær engin. Erlendar fréttir útundan Stórblöð á borð við The New York Times verðu æ minna plássi undir erlendar fréttir og sjónvarpsstöðvar þar og í fleiri vestrænum löndum legðu nú alla áherslu á innlendar fréttir. Þessi minnkandi áhugi hefði verið áberandi eftir að Berlínarmúr- inn féll 1989. Ýmsar ógnir, sem áður hefðu virst mjög nálægar, væra úr sögunni í vitund fólks. Almenningur teldi að stöðugleiki ríkti. Framtíð NATO væri aðeins fræðilegt áhuga- mál sérfræðinga. Ef herlið væri sent á vettvang og hætta væri á mannfalli væri spurt grannt um ástæðumar og ekki látið duga að taka tíðindun- um eins og sjálfsögðum hlut. „Ungt fólk sem ekki hefur upp- lifað neins konar stríðsrekstur eða kynnst ótta við árás hefur ekki mikla þolinmæði gagnvart hefðbundinni leynd í vamarmálum. Það gerir ráð fyrir að herinn geti útskýrt gerðir sínar, taki ábyrgð á þeim eins og aðrir aðilar í stjómsýslunni. Tímabil friðar og hagsældar, ásamt upplýs- ingafrelsi og aukinni áherslu á meiri rétt einstaklinga en rfldsvaldsins, er mikil áskoran fyrir nútímaheri." Hún sagði að fyrrverandi ritstjóri hjá AFP-fréttastofunni frönsku, Claude Moisi, hefði orðað skýring- una á þessari þróun með eftirminni- legum hætti: „Því minna sem ótt- umst að útlendingar muni drepa okkur þeim mun minni áhuga höfum við áþeim.“ í samtah við Morgunblaðið sagði Adie aðspurð að hershöfðingjar hefðu ekki lagað sig að nútímanum og kröfum hans um upplýsingar, þeir þættust á hinn bóginn geta hundsað fréttamenn. Hún segir þetta að sjálfsögðu eiga við um lýð- ræðislönd, í einræðisríkjum séu fréttamenn myrtir ef þeir láti sér ekki segjast. Slíkum aftökum fari hratt fjölgandi sem sé ískyggilegt. „Þegar maður með farsíma er á vettvangi átakanna og segist sjá skriðdreka vita margir hershöfð- ingjar NATO ekki hvað þeir eiga að gera. Þeir skilja ekki að alger leynd yfir starfi þeirra er ekki lengur framkvæmanleg en sumir af yfir- mönnum NATO era þó orðnir færir í þessu.“ Bandalagið hafi ekki af ásettu ráði skrökvað um árangurinn af loftárásunum á serbnesk skot- mörk í Kosovo-stríðinu. Óskhyggjan hafi einfaldlega ráðið ferðinni þegar tölur vora ýktar. Mjög erfitt sé að meta árangurinn af slíkum aðgerð- um úr mikilli hæð. Hún gagnrýndi í umræðunum Tyrki hart fyrir að skerða tjáningar- frelsi og bijóta mannréttindi á fréttamönnum sem fylgdust með hemaðaraðgerðum, benti m.a. á að fréttamenn tyrkneskra fjölmiðla hefðu verið skikkaðir til að vera í herklæðum í Kosovo-stríðinu. Adie er spurð hvort reynslan af starfinu í NATO bendi til þess að ástand í mannréttindum og tjáningarfrelsi í Evrópusambandinu muni versna ef Tyrkland fái að ganga í sambandið. „Margir hafa áhyggjur af þvi vegna þess að skrifræðisstofnanir reyna alltaf að tryggja einingu. „Eru allir sammála?" Ög til að verða sam- mála enda menn á lágmarkinu, finna lægsta samnefnarann. Lengra en nú er raunin verður aldrei komist í NATO með sum aðildarríkin," sagði Kate Adie.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.