Lesbók Morgunblaðsins - 18.12.1999, Side 17

Lesbók Morgunblaðsins - 18.12.1999, Side 17
„STERKIR HEIMI STORKA, STÍGA EINIR SPORIN" AF SÓLONI í SLÚNKARÍKI EFTIR GUÐFINNU M. HREIÐARSDÓTTUR Sólon vakti athygli hvar sem hann fór og þótt mörgum stæði stuggur af manninum og þætti har ín ógurlegur, (dó sáu þeir, sem áttu | þess kost að kynnast honum, góðmennskuna s kína úr andlitinu end( a var Sólon góðlyndur og hversdagslega Ijúfur þótt hann bland- aði lítið geði við annað fólk. Þórbergur Þórðarson kynntist Sóloni og urðu | þau kynni Þórbergi svo minn- isstæð að seinna sagði hann frá karlinum í íslenskum aðliundir kaflaheitinu „Vestfirskir aðalsmenn". Skjalasafnið á Isafirði. Ljósmyndari ókunnur. Slunkaríki á ísafirói, íbúóarhús Sólons. Skjalasafnið á ísafirði. Ljósmyndari ókunnur. Sólon Guömundsson í Slunkaríki. Myndin er tekin 1. ágúst 1928. Ríki hans var hvorki víðfeðmt né fjöhnennt en það skipti hann engu máli. Hann var konungur í sínu ríki þótt það væri aðeins lítill landskiki og þegnarnir öngvir utan kannski nokkrar mýs. Hann átti hvorki gull né gersemar í hirslum sínum, þótti gott ef þar var matarbita að finna, en af andlegum auði átti hann nóg og þurfti ekki mikið annað í sínum konungdómi. Þessi litli landskiki kallaðist Slúnkaríki og var neðan til í grasi vaxinni fjallshlíð íyrir ofan Kr-ókinn en svo kalla Isfirðingar svæðið þar sem eyrin ut- anverð byrjar að teygja sig út í Skutulsfjörð- inn. Ekki voru allir sammála um ágæti þessa litla ríkis og þóttu hin fátæklegu og hrörlegu húsakynni eigandans lítið eiga skylt við ríki- dæmi. Jafnvel orðið kot virtist ekki viðeigandi lýsing á þessum híbýlum en Sólonskot var þó það nafn sem hinu andlega yfirvaldi staðarins fannst við hæfi að brúka þegar hann skráði sál- irnar í Slúnkaríki. Þar var húsráðandi Sólon Guðmundsson, gjarnan titlaður húsmaður eða verkamaður, og yfirleitt einn eða tveir til við- bótar, lengstum Kristín Gunnarsdóttir, skráð bústýra. Einhvern tímann um miðjan þriðja áratug- inn gerðist lítið atvik sem átti eftir að gera Sól- on Guðmundsson þekktari en nokkurn hefði þá grunað. Dag einn bar tvo gesti að garði í Slúnkaríki, hinn virðulega lækni Isfirðinga, Vilmund Jónsson, ásamt aðkomumanni sem Sólon hefur varla kunnað deili á. Karlinn var ekki mikið gefinn fyrir mannaferðir í nágrenni við bústað sinn og fáir í slíkum metum hjá hon- um að þeir væru velkomnir en fyi'irmenni eins og lækninum var ekki hægt að vísa á bug og allt eins líklegt að þeir hafi þegar verið kunn- ugir. Þar sem Sólon var lengstum mjög heils- uhraustur hefur læknirinn varla verið í vitjun heldur líkast til bara á heilsubótargöngu úti í Krók með félaga sínum. Að leiðin skyldi liggja upp í Slúnkaríki kann þó að hafa verið fyrir áeggjan félagans því sá hafði um nokkurn tíma haft mikinn áhuga á að kynnast húsráðandan- um í Slúnkaríki og varð honum þarna að ósk sinni. Þótt ekki bæri mikið á þeirri konunglegu reisn er gjai'nan fylgir tignum höfðingjum mátti þó segja flest annað um karlinn en að þar færi hversdagslegur meðalmaður. Við fyrstu sýn þótti hann hrikalegur og kom útlit hans fyllilega heim og saman við allar þær hug- myndir sem fólk gerði sér um útilegumenn. Hann var hár vexti, stórskorinn, holdgrannur og útlimalangur. Vegna mikillar erfiðisvinnu um ævina var hann lotinn í herðum en svo rammur að afli að undrum sætti og hafði hann á yngri árum verið hið mesta hraustmenni og mikill glímumaður. Stórskorið andlitið var karlmannlegt og skegglaust, augun móleit og nefið beint. Yfir andliti hans var tvíræður svip- ur sem erfitt var að lesa nokkuð úr og um var- irnar ,lék stundum margrætt glott, eins og þaðan gæti þá og þegar verið allra veðra von.“. Iburður í klæðnaði var víðs fjarri gylfanum í Slúnkaríki sem klæddist jafnan ullai'flíkum og þó svo þetta væru hálfgerðir garmar, slitnir og íátæklegir, þá vonj fötin tiltölulega hrein og maðurinn eins þrifalegur og aðstæður gerðu honum kleift að vera. Hann vakti athygli hvar sem hann fór og þótt mörgum stæði stuggur af manninum og þætti hann ógurlegur, þá sáu þeir, sem áttu þess kost að kynnast honum, góðmennskuna skína úr andlitinu enda var Sól- on góðlyndur og hversdagslega ljúfur þótt hann blandaði lítið geði við annað fólk. Heimsókn læknisins og hins ókunna félaga hans í Slúnkaríki hefði varla verið í frásögu færandi ef sá ókunnugi hefði ekki verið rithöf- undur að nafni Þórbergur Þórðarson en á þess- um árum dvaldi hann oft á sumrin á ísafirði og naut þá gestrisni vinar síns, Vilmundar læknis. Urðu kynni Þórbergs af Sóloni honum það minnisstæð að seinna sagði hann frá karlinum í íslenskum aðli undir kaflaheitinu „Vestfirskir aðalsmenn“. Þrátt fyrir að vera þekktur meðal samferða- manna sinna hefði Sólon í Slúnkaríki varla orð- ið mönnum eins minnisstæður og raun ber vitni ef ekki hefði komið til þessi frásögn því fljótt grær í fótspor auðnulítilla manna. Aðrar heimildir um Sólon eru takmarkaðar og þeim fer fækkandi sem muna hann og höfðu af hon- um kynni. Flestir þekktu lítið til æviferils hans og yfirleitt var hann ekki margorður um lífs- hlaup sitt. í góðra vina hópi átti hann það þó til að segja frá hinum ýmsum ævintýrum sem hann hafði lent í á sínum yngri árum. Um bernsku sína hafði hann aldrei mörg orð. Frá- sögn Þórbergs verður þvi að teljast helsta heimildin um Sólon enda þótt ekki séu allir á einu máli um trúverðugleika hennar. Hafa sumir jafnvel gengið svo langt að tala um ein- bert kjaftæði í því sambandi. Þar er djúpt tekið í árinni en hinu verður ekki neitað að Þórberg- ur hefur tekið sér nokkurt skáldaleyfi eins og rithöfunda er von og vísa. Þá verður að gæta þess að lesa frásögn Þórbergs út frá þeirri for- sendu sem hann gefur og er gefin til kynna í kaflaheitinu ,Vestfii-skir aðalsmenn“. I augum samtíðannanna sinna var Sólon ekkert annað en fátækur einsetukarl en Þórbergur vildi sýna fram á að veraldleg fátækt þyrfti ekki endilega að tákna andlega fátækt, þ.e. að ekki skyldi dæma menn eftir veraldlegum gæðum þeirra eða eins og Þórbergur sagði sjálfur: ,Mönnum er svo hætt við að skoða hver annan sem kaldar líkneskjur steyptar í sama móti. En síður fá menn skilið í því, hversu ólíkt tilfinn- ingalífið er, hversu þarfirnar eru skiftar, skoð- unarmunurinn á hlutunum mikill og ytri ástæðurnar sundurleitar. Meðan mönnum skýst yfir þetta mikilvæga atriði, fer þeim líkt og litblindum stýrimanni, er biýtur snekkju náunga síns í spón á næturþeli, fyrir þá skuld að hann kann eigi að gera grein ljósanna.“. Má vera að það hafi farið fyrir brjóstið á ein- hverjum að í skrifum sínum gerði Þórbergur Sólon að hinum mesta merkismanni og um leið ódauðlegan. Slík upphefð hefur jafnvel þótt til- heyra öðrum er þóttu meiri og merkilegri menn en karlhróið í Slúnkaríki. Þannig má deila um sannleiksgildi frásagnar Þórbergs er. það væri harður dómur að segja að hann færi viljandi með rangt mál, frekar að hann hafi freistast til að skreyta frásögn sína eins og skálda er siður. En hverfum nú aftur til miðrar 19. aldarinnar og innst inn í ísaijarðai'djúp þai' sem Sólon átti rætur sínar. „Hérna sérðu nú dyggðina, heillin min..." Fátt er vitað um æsku Sólons og uppruna en í heiminn kom hann að Laugalandi í Skjald- fannardal þann 6. ágúst 1860. Því miður fer lít- ið fyrir því Herrans ári í kirkjubókum Kirkju- bólssóknar og er þar ekkert að fmna um fæðingu eða skírn þessa drengs. Óljóst er hverjir foreldrar hans vora, hvort hann vai' ,óekta“ barn eða enn einn króinn í fátæka, barnmarga fjölskyldu. Hvernig sem háttaði, þá vora aðstæður trúlega þannig að barninu var komið í fóstur fljótlega eftir að það fæddist og hlaut þar með hið beiska hlutskipti sveitar- ómagans. í kirkjubókum má sjá hvernig drengurinn Sólon Guðmundsson vai' fluttur reglulega milli bæja. Árið 1867 var hann á Fremri-Bakka hjá bóndanum Jóni Magnús- syni og tveimur árum síðar er hann skráður á Hallsstöðum hjá hjónunum Jóhannesi Sæ- mundssyni og Margréti Þorsteinsdóttur. Ái-ið 1870, þegai' Sólon var á tíunda ári, var honum LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/LISTIR 18. DESEMBER 1999 1 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.