Morgunblaðið - 10.08.1975, Side 21

Morgunblaðið - 10.08.1975, Side 21
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 10. AGUST 1975 21 Þessi teikning er byggð á þeim rústum, sem þegar hafa fundizt við aðaltorgið og f námunda við það. Hún sýnir hvernig fræðimenn telja þar hafa verið umhorfs. maðurinn hressilega, gjörið svo vel að gangá um borð, þeir sem vilja fara, hinir geta fengið far- miðann endurgreiddan." „Eitt sinn skal hver deyja,“ sagði aldursforseti hópsins, sjötugur háskólakennari frá Ohio, auðvitað kominn á eftir- laun. Hann bætti við hressi- lega: „Ég ætla að reyna að sjá Tikal áður en að mér kemur," og þrammaði upp stigann, — og við öll hin á eftir. Ég held ég hafi aldrei á ævinni verið jafn hrædd og I þessari flugferð. Það brakaði og brast í vélinni og mér sýndist hún ætla að liðast sundur á hverju andartaki. Sýnilega hafði hún verið notuð til vöruflutninga, því að sætin voru hálflaus og dyrnar tvö- faldar. Milli hurðar og gólfs var myndarleg glufa og út um hana sá ég trjátoppana bærast fyrir vindinum, þegar vélin skreið yfir þá. En í þetta sinn gekk allt vel og um hádégi lentum við I Tikal. XXX Að loknum Ijúffengum máls- verði í flugvallarkránni var haldið inn I skóginn i rúg- brauðsrútu eftir gljúpum hol- óttum moldarvegi. Velting- urinn var eins og I stórsjó og held ég við höfum verið enn fegnari að komast út úr bilnum en flugvélinni áður og er þá mikið sagt. Slðasta spölinn að rústunum fórum við gangandi. Ég ætla ekki að reyna að lýsa undrun okkar og hrifningu yfir þeirri sjón er mætti okkur, er við gengum inn á aðaltorg hinnar fornu Mayaborgar. Til þess þarf orðliprari manneskju. En seint hygg ég mér líði sú stund úr minni. Þarna blöstu við hofin miklu, Jagúar og Grímuhofin svonefndu, hvort andspænis öðru eins og tveir risar að kallast á — og á hinar hliðarnar rústir fjölmargra hallarmannvirkja og minni hofá. Þéttur skógurinn um- hverfis, í öllum slnum grænu litbrigðum, myndaði sterkan og áhrifamikinn bakgrunn fyrir ljósar rústirnar. Úthöggnar steinsúlur trón- uðu tignarlega yfir fornum fórnarstöllum, þar sem menn höfðu endur fyrir löngu verið lagðir á bakið meðan hjartað var skorið úr þeim til að færa guðunum. Mayar höfðu marga guði en trúðu að einn væri þeirra æðst- ur, skapari himins og jarðar, og kölluðu hann Humab. I heims- mynd þeirra voru þrettán heimar hver yfir öðrum og laut hver sínum guði og níu voru undirheimar óæðri. Þeir trúðu á líf eftir dauðann og að sálin væri ódauðleg. Illir menn fóru til Mitmal, þar sem ríkjum réð Hunhau, lávarður dauðans, prins djöflanna. Bezta vist eftir andlátið áttu prestar, konur, sem dóu af barnsförum, her- menn, sem féllu í bardögum og þeir, sem hengdu sig — þetta fólk fór til einhvers konar paradísar, þar sem hvorki þekktust erfiðleikar né nokk- urs konar þjáningar. Mikið hefur fundizt af legstöðum inni í rústum hofa og halla og jafn- framt beinaleifum hefur fund- izt mikið af leir- og skraut- munum frá ýmsum tímum þessa skeiðs. Stjórnartaumar hins forna Mayaríkis voru í höndum prest- anna, sem jafnframt trúar- iðkunum stunduðu stjarnfræði- rannsóknir með góðum árangri. Þeir fylgdust gaumgæfilega með gangi himintungla, reikn- uðu nákvæmlega út ferðir Venusar, notuðu núllið I út- reikningum á undan Hindúum og höfðu komið sér upp nákvæmu tlmatali, með 365 dögum í árinu, á undan Júlíusi Caesar. Upphaf tíma- tals þeirra var miðað við ár- ið 3114 f. kr„ sem á þeirra máli var 4 Ahau 8 Cumhu, hvað sem það nú þýðir, en fræðimenn telja vafalaust, að þeir hafi miðað við einhvern tiltekinn merkisatburð eins og fleiri fornþjóðir sitt tímatal, þó enginn viti hvað gerðist hjá þeim árið 3114 f. kr. Þessi forna menning er sögð hafa byrjað að blómstra að marki þar sem nú er Petensýsla Séð yfir hallarrústirnar öðrum megin aðaltorgsins. Það ef betra að fikra sig varlega niður tröppurnar á Jagúarhofinu. Fyrir neðan sér á steinsúlur og fórnarstalla. í norðurhluta Guatemala, en þaðan hafi hún brgiðzt til Hondúras I suðri, í ýfestur til Chiapas I México og- ftoröúf til Yucatan. Blójnaskeið Jiepnar þarna'^iðð \sex atdir, a”tíman- um urií.2-4800 e. fe'. en fræðf- menn gefa henni timátakmörk af þessum fjársjóðum er í söfn- uni . í Evrópu og Banda- rikjurium, en einnig mikið í eigu einstaklinga víða um heim. Eftir að skipulegar rannsókhir hófust og svæðið- úíri 600 ferkilómetrar — var yfirlýst friðaður þjóðgarður frá 500 f. Kr. til 1000 e. Kr. Helztu ■^)t;glr ■.BÍóthaskeiðsín.s voru Tikál, UXactun, Cqpa og Quiruiqua, én sýo virðist, sem Mayarnir hafi yfirgefið þaqr allar " um, -svipað leyti. ; eð.a ■ skömmu fýrir . árið þúsund.’ Talið er, að h'iuti þeirra hafi flutzt-tlí Yncátan, alía vega hélt þessi menning áfram að blómg- ast þar úm skeið. Hvað gerðist á þessum slóðum veit enginn, það er sagt’ ein af stærri ráögátum menningar sögunnar—en víst er, að eftir: árið þúsund er hálf- gert upplausnarástand i Guatemala,. vjgaferli og flokka- drætti með þejm afleiðingum, . að landið varð Spánverjum auð- veld bráð. Sagt er, að Tikal hafi verið hábopg. Mayamennipgarinnar \ og mesta blómaskeið hennar verið á árun.um 250—550 e. Kr. Hins vegar spanna þau mann--. virki, sem fundizt hafa um 1100 . ár. Gjzkað hefur verið á að um 250.000 manns hafi verið áyfir-. ráðasvæði borgarinnar, þorri þess fjölda hafj verið bændur og yerkamenn, sem bjuggu í strákofum utan við aðalborg- ina,. en innan hennar hafi haldið til yfirstéttir, lærðir menn og listamenn alls konar. Enda þótt fyrsta tilraun til að kortleggja Tikalsvæðið væri gerð þegar um miðja 19. öld var ekki hafizt handa um skipu- legar rannsóknir þar fyrr en árið 1954. Að þeim hafa siðan staðið sérfræðingar frá Pennsylvaniuháskóla í Banda- ríkjunum með fjárstuðningi frá ýmsum aðilum í Bandaríkjun- um og Guatemala og í sam- vinnu við stjórn Guatemala. Fram til þess tima höfðu marg- ir merkir vísindamenn lagt þangað leið sina, tekið myndir og kortlagt rústir, en jafnframt hafði ógrynni að munum verið flutt burt af staðnum. Einhvern heyrði ég halda því fram, að heilu flugvélarfarmarnir af fornminjum hefðu verið fluttir þaðan, meðal annars mikið af merkum leirkerjum, útskorn- um bjálkum og steinbitum og úthöggnum steinsúlum. Margt árið.1954, hefur verið reynt að gaéta þess vandlega, að allar minjar sem finnast -fari til rannsóknarstöðvarinnar á staðnum. Því helzta hefur verið komið.fyrir-í dáliilu safni rétt hjá flugveílinum, þár sem hægt ■ ,ér að glöggva sig a sögú staðar- ins og timasetningu hinua ýmsu minja. Talið er, að framúridan sé am.k. túttugú ára starf á Tikal- svæðinu. Aðeins kjarni -þess hefur verið grafinn upp og rannsakaður, svæði sem nær yfir um 16, ferkilóirietfa. Þar er talið, að um 10.000 manns hafi verið búsettif og samtals hafa fundizt þar um 3000 mannvirki. . stór og smá. Eru þá meðtaldir fórnarstallar, vegirog torg, stór og smá: Sömuleiðis hafa fundizt þarna um 100.000 smærri munir, svo sem verkfæri, bú'ði til daglegra nota og trúariðkana og skrautmunir hverskonar. XXX ■ Fræðimönnum hlýtur þessi staður að vera enn ineira ævin- týri , en okkur fákunnandi ferðamönnum úr ýmsum áttum. Fannst okkur þó mikið til um að ganga þarna um og klifra 1 rústunum pg reyna að gera okkur í hugarlund hvernjg mannlíf hefði verið þarna fyrir meira en þúsund árum. Þeir, sem ekki voru of loft- hræddir fetuðu I fótspor æðstu prestanna snarbrattar tröppurnar upp í Jagúarhofið mikla, sem talið er frá því um 700 e.Kr. og trónir rúmlega 40 metra yfir torginu. Þaðan gat að líta vítt yfir skóginn, þar sem önnur hof teygðu sig upp fyrir trjátoppana — eitt þeirra var sagt ennþá hærra en Jagúarhofið — og. í rjóðrum umhverfis glitti I fjölda minni bygginga. ^ Inni í nofinu var svalt og notalegt að hvila lúin bein. Hefðum við ekkert haft á móti því að vera þar fram eftir' kvöldi og spekúlera smávegis I Framhald á bls. 35 Vegurinn inn á aðaltorgið f Tikal. Grfmuhofið er það fyrsta sem augunum mætir. J •C'WbC.

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.