Lesbók Morgunblaðsins


Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Qupperneq 23

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Qupperneq 23
fylli af höfrum — og hins vegar gæti þunghlaðinn vagninn, fyrir augnabliks stanz, tekið að renna aftur á bak undan brekkunni, og ef til vill dregið hesta og hestasvein með sér niður í djúpið — er það þá grimmúðlegt af hestasvein- inum að láta höggin dynja ægilega — miklu ægilegar en hann hafði nokkru sinni hugsað sér að slá þessa hesta, sem honum þótti eins vænt um og sjáaldur augna sinna — er það grimmilegt eða ástúðlegt? Er það grimmúðlegt að vera grimmur (ef þú vilt segja sem svo), þegar það er skilyrðislaust hið eina, sem bjargað getur frá tortímingu og hjálpað til lífs. Þannig er því farið að deyja frá veröldinni. Svo kemur hinn lífgefandi Andi, til- heyrandi minn. Hvenær? Jú, þegar þetta ei afstaðið, þegar þú ert dáinn frá heim- inum, eins og segir: Ef vér erum með Kristi dánir, þá munum vér og með honum lifa — en það má einnig orða þannig: Ef vér eigum að lifa með hon- um, verðum vér að deyja með honum. Fyrst er dauðinn, svo lífið. En hvenær? Jú, þegar hið fyrra hefur átt sér stað, því koma hins lífgefandi Anda er sama sem koma „huggarans“, sem Kristur heit- ir sínum lærisveinum. Hvenær kemur huggarinn? Hann kemur þegar allt hið hræðilega, sem Kristur fyrirfram sagði um sitt líf, er áður komið, og sömuleið- is það hræðilega, sem hann sagði fyrir- fram um lif lærisveinanna — þá kemur huggarinn. Hvort hann kemur einmitt é samri stundu, er ekki sagt; aðeins segir að það verði þegar þessi dauði frá veröldinni er um garð genginn. Þannig er farið komu hins lífgefandi Anda. En hann kemur og veldur ekki von- brigðum með því að láta sig vanta. Kom hann ekki til postulanna, lét hann þá verða fyrir vonbrigðum? Kom hann ekki síðar til sanntrúaðra manna? Olli hann þeim vonbrigðum eSa stóð á hon- um? Nei, hann kemur og ber með sér ávexti Andans, lif og anda. Hann kemur með trú, „trúin“ er þá fyrst í strangasta skilningi trú — það er gjöf Heilags anda — eftir að dauð- inn hefur á milli gengið. Vér menn er- Um ekki sérlega nákvæmir með orð, vér tölum oft um trú, án þess að fyrir hendi 6é trú í ströngum kristilegum skilningL Sterkari eða veikari trúarhneigð er sér- hverjum manni meðfædd, því sterkari cg lífskröftugri sem hún er, því leng- ur getur hún staðið gegn andspyrnu. Og þessi útheldni, þetta lífsglaða traust á inanni sjálfum, á veröldinni, mönnun- «m, meðal annars einnig á Guði, nefn- um vér svo trú. En þetta er ekki í etröngum kristilegum skilningi. Trú er endstæð skilningi; trú er hinum megin við dauðann. Og þegar þú dóst eða dóst frá sjálfum þér og veröldinni, þá dóst þú einnig frá allri tiltrúarhneigð á sjálf- um þér, einnig frá skilningi þínum. Það er þegar allt traust á sjálfum þér eða É mannlegri hjálp, einnig trúhneigð þín á Guði — þegar allur sennileiki er elokknaður, þegar sortinn er orðinn eins og um niðdimma nótt (því það er dauð- inn, sem vér segjum frá) — þá kemur hinn lífgefandi Andi með trúna. Þessi trú er sterkari veröld allri; hún felur í sér öfl eilífðarinnar, hún er gjöf And- ens frá Guði, hún er sigur þinn yfir heiminum, og í henni vinnur þú meir en sigur. Og Andinn kemur því næst með von- Ina, í strangasta skilningi, von sem er gegn von. Það er sem sé frá náttúrunn- nr hendi einhver von í sérhverjum manni. Hún kann að vera með meira lífsþrótti í einum en öðrum, en í dauð- *mum (þ.e. þegar þú deyrð frá veröld- inni), þá deyr sérhver von af þeirri gerð cg umbreytist í vonleysi. Inn í þessa vonleysisnótt — því að það er dauð- inn, sem vér segjum frá — kemur hinn iífgefandi Andi og veitir von, von eilífð- erinnar. Hún er gegn (annarri) von, því ®ftir eyðingu hinnar einbert eðlilegu vonar var ekki eftir nein von. Þess 24. desember 1965 --------------------- vegna er þessi von gegn von. Skyn- semin segir: „Nei, hér er engin von.“ Nú ert þú dáinn frá skynsemi þinni, og að svo miklu leyti sem svo er, þeg- ir hún; en fái hún aftur að taka til máls, mun hún strax halda áfram, þar sem hún lauk máli sínu: „Hér er engin von“ — og hún mun hæðast að þessari nýju von, Andans gjöf, eins og þeir skýru og skynsömu menn, sem saman voru komnir á Hvítasunnuhátíðinni „Það er alveg rétt, það er ekki til nein von; og ég tel það mjög mikilvægt að þar við sé fast haldið, því að einmitt út frá þessu sanna ég, Andinn, að til er von: Von gegn von.“ Getur þú nokkuð meira heimtað, getur þú hugsað þér nokkra meðferð, sem betur sé miðuð einmitt við þitt ástand í þjáningunni? Þú færð að vita að þitt mál er rétt, það er engin von; og þér verður hlíft við öllu þessu bulli, öllum þessum venjulegu höfðu postulana að háði og sögðu; „Þeir eru drukknir af nýju víni“. Þannig mun skynsemin skopast að þér og segja við þig: „Þú hlýtur að hafa verið drukk- inn í það sinn sem þú gazt látið þér þvílíkt til hugar koma; að minnsta kosti hlýtur þú að hafa verið frá vitinu“. Og það stendur engum nær en skynseminni að vita þetta, því að deyja frá heimin- um er jafnframt að deyja frá skynsem- inni. Og von hins lífgefandi Anda stend- ur gegn von skynseminnar. Það er ástæða til að örvænta út af því að engin von er til, segir skynsem- in, og það getur maður vel skilið. En að til skuli vera ný von, handan ör- væntingarinnar, já, vonin sjálf — svo framarlega sem ég heiti Skynsemi, þá er það óðs manns æði. En Andinn, sem gefur líf — sem skynsemin gerir ekki — segir og vitnar: „Vonin“ er gegn von. Og þú, sem ef til vill hefur barizt á- rangurslaust, allt fram i örvæntingu, til þess að finna von — er ekki svo að þú haldir þrjózkulega fast við að geta gert það hverjum manni lifandi ljóst, jafn- vel hinum heimskasta, að fyrir þig sé ekki til nein von, og það er ef til vill einmitt þetta, sem gerir þig bitran, að einhver mælir á móti þér. IV ú, gerðu þá Andann að trúnaðar- vini og hann fellst þegar á þitt mál: huggunartilraunum, og þér leyfist — og þér verður gott af því — að verða heilsusamlega veikur og vera í friði fyrir öllum skottulæknum. Þér leyfist — og það bindur enda á þjáningu og kyrrir kvíðann, — að snúa þér á hina hliðina til að deyja, laus við óheillavænlega læknismeðferð þeirra, sem ekki geta gefið nýtt líf, en strita þrautpíndir við að halda í þér líftórunni eða hindra þig í að deyja frá veröldinni. Og þar að auki fær þú von, sem er andstæð (allri annarri) von, gjöf Andans! Og síðast, en ekki sízt, ber Andinn einnig með sér kærleikann. Það verður aldrei nógu oft ítrekað né nógu greini- lega sagt að það, sem vér menn lofum hástöfum undir heiti kærleikans, er eiginkærleiki; en þegar vér tökum ekki eftir þessu, þá rangsnýst gjörvallur kristindómurinn fyrir oss. Það er þá fyrst þegar þú ert dáinn frá eigingirninni í þér, og þar með frá veröldinni, svo að þú elskar ekki heim- inn, ekki heldur þá hluti, sem í heim- inum eru, og elskar heldur ekki neinn mann í eigingjörnum tilgangi — þá fyrst er um að ræða kærleika, sem er kristi- legur. Samkvæmt venjulegum mannleg- um skilningi vorum stendur kærleikur- inn í beinu sambandi Við eðli vort. Þess vegna teljum vér það eins og vera ber að hann sé sterkastur á yngri ár- um, meðan hjartað býr að öllum sínum eðlilega varma og hrifningu, opnar slg öðrum í einlægni og hallast að öðrum í einlægni. Þá finnum vér það einnig — þótt ekki sé það eins og vera ætti — að venjulega fer á þá lund, jafnóðum og maður eldist, að hann hneigist síður en áður að öðrum mönnum, en einangrast fremur, opnar sig ekki svo sem fyrrum til viðtöku, treystir ekki öðrum eins og áður, — enda útskýrum vér þetta sem raunalega afleiðingu af raunalegri reynslu. Æ, segjum vér, af því að æsk- unnar elskandi hjarta, einnig vorrar eig- in, sem opnaði sig, treysti öðrum fylli- lega, það varð fyrir vonbrigðum, svo mörgum og svo bitrum. Út frá biturri reynslu varð ég að kynnast mönnum frá allt annarri hlið — og þess vegna ■— það var þess vegna — að nokkuð af kærleikanum í brjósti mínu kulnaði út. V inur minn, hvernig heldur þú að postularnir hafi lært að þekkja menn- ina, heldur þú, út frá kostahlið þeirra? Hafi nokkrir menn haft rétt fyrir sér með því að segja: „Ég hef kynnzt mönn- unum á þann hátt að ég veit að þeir verðskulda ekki að vera elskaðir", þá voru það sannarlega postular Krists! Og þetta er það, sem gerir menn bitra. Það er svo eðlileg ósk að geta fundið eitthvað hjá mönnum, sem maður get- ur elskað, og skilyrðin eru aðgengileg, þegar það, sem maður leitar að, er ekki annarra eða eingöngu annarra heill. Að hitta ekki neitt því líkt fyrir eða finna það, sem þveröfugt er, og finna jafn mik- ið af því og postularnir fundu, það get- ur dregið mann til dauða. Og svo fór einnig um postulana í vissum skilningi: Þeir dóu; allt varð dimmt kringum þá þegar þeir höfðu orðið fyrir þeirri ægi- legu reynslu að kærleikann elska menn ekki, heldur er hann hataður, hæddur, smáður, krossfestur í þessum heimi, og jafnvel krossfestur meðan hið dæmandi réttlæti þvær rólega hendur sínar, en lýðurinn með hárri raustu greiðir ræn- ingjanum atkvæði sitt. Þá hafa þeir ef til vill svarið þessari vondu veröld eilífan fjandskap? Ó já, í vissum skilningi, því kærleikur til Guðs er hatur til veraldarinnar. En að öðru leyti nei og aftur nei. Með því að elska Guð til þess að geta staðið stöð- ugir í kærleika, sameinuðu þeir sig Guði í því að elska þessa kærleikslausu veröld — hinn lífgefandi Andi gaf þeim kærleikann. Og svo tóku postularnir þá ákvörðun, í líkingu við fyrirmynd sína, að elska, að líða, að þola allt, að fórna sér til að frelsa kærleiksvana veröld. Og það er kærleikur. Þessar gjafir veitti hinn lífgefandi Andi postulunum á hvítasunnudag. Að Andinn veiti einnig oss sams konar gjaf- ir, á því er mikil þörf á þessum tímum. Úr „Til selvprövelse" 1851. (Hovedverker av den kr. litt. XII. bls. 170 nn.) Jóhann Hannesson þýddi. Dreptu ekki meira en þú þarft. Saga er til um það, að prestur (sr. Björn Halldórsson í Laufási) hafi eitt sinn séð Jóhannes bónda á Nolli, fátækan barnamann, skjóta fugl úti á firðinum. Presti var að vonum sárt um æðarfuglinn, söðlaði því hest sinn, mætti Jóhannesi i landtökunni og mælti: „Sæll vertu nú Jóhannes minn og dreptu nú svo lítið af æðarfugl- inum sem þú kemst af með. Og vertu 1 nú sæll.“ (Saga Einars Ásmundssonar). I LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 55

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.