Morgunblaðið - 04.11.2000, Page 42

Morgunblaðið - 04.11.2000, Page 42
42 LAUGARDAGUR 4. NÓVEMBER 2000 MORGUNBLAÐIÐ Konur Leysir plásturinn pilluna af hólmi? Börn Sagt frá eymabólgu og of- lækningum Læknisfræði Sogæðabólga: orsakir og afleiðingar Igræðslur Ókunnir gefa líffæri í Bandaríkjunum Reuters Óvenjuleg rannsókn á ofnæmi Svartir kettir sýnu verri en þeir ljósu New York. Reuters. LÖNGUM hefur verið litið svo á að það boði ekki gott að ganga fram á svartan kött. Nú hafa vísindalegar rannsóknir leitt að því líkur að þessi foma hjátrú eigi við nokkur rök að styðjast - fyrir ofnæmissjúklinga. Þessi reyndist alltjent niðurstaða rannsóknar sem dr. Shahzad Hussa- in stóð að ásamt aðstoðarfólki sínu. Hann starfar við Long Island Coll- ege Hospital í New York í Banda- ríkjunum. Alls tók 321 ofnæmissjúklingur þátt í rannsókninni og varð niður- staðan sú að dökkir kettir valda fleiri hnerrum, meira blístri og meiri al- mennri vanlíðan en þeir kettir sem em ljósir á feldinn. Löngum hefur verið vitað að kettir geta kallað fram sterk ofnæmisviðbrögð en þetta mun vera fyrsta rannsóknin þar sem fram kemur að samskipti við svarta ketti séu erfiðari en við þá Ijósu í þessu viðfangi. Dr. Hussain segir að orsök þessa munar liggi ekki fyrir. Hann veltir því fyrir sér að vera kunni að dökkir kettir hafi meira af tilteknum of- næmisvaka er nefnist „fel dl“ í feldi eða munnvatni. „En síðan er einnig hugsanlegt að þarna sé á ferðinni allt annar mótefnavaki, sem við þekkjum ekki,“ bætir hann við. Dr. Hussain og aðstoðarmenn hans hyggjast nú mæla magn of- næmisvaka í dökkum og Ijósum kött- um. Niðurstöður þær sem þegar liggja fyrir verða birtar í tímaritinu Annals of Allergy, Asthma and Immunology. Könnunin leiddi í ljós að ofnæmis- sjúklingar sem áttu dökka ketti voru fjórum sinnum líklegri en eigendur þeirra ljósu og þeir sem enga ketti áttu til að þjást af miðlungs- eða mjög hastarlegum ofnæmiseinkenn- um. Niðurstaðan varð þó enn skýrari þegar könnuð voru áhrif þess að hleypa kettinum inn í svefnherberg- ið. Þeir sem áttu dökka ketti voru 20 sinnum liklegri en aðrir til að sýna fyrrnefnd einkenni. TENGLAR Annals ofAllergy, Asthma and Immunology: http://allergy.edoc.com/ Virkni Relenza könnuð Komið í veg fyrir flensusmit New York. Reuters. LYF sem er nýlega komið á mark- að virðist geta dregið úr eða komið í veg íyrir flensusmit innan fjöl- skyldna. Hér ræðir um flensulyfið Relenza, sem inniheldur virka efnið zanamivír og er lyfseðilsskylt hér á landi (sjá grein hér að neðan). Greint er frá þessu í nýjasta hefti tímaritsins The New England Joumal of Medicine sem kom út á fimmtudag. Rannsókninni stýrði dr. Frederick G. Hayden sem starfar við Virginíuháskóla í Chariottesville í Bandaríkjunum. Rannsókn á því hvort Relenza gæti komið í veg fyrir flensusmit innan fjölskyldna fór þannig fram að á flensutímabilinu 1998-1999 var fylgst með 800 fjölskyldum þar sem minnst eitt barn var á skólaaldri. Hvert það bam sem fékk 'flensu fékk ýmist Relenza eða lyfleysu þegar það veiktist. Aðrir fjölskyldu- meðlimir byrjuðu um leið að nota lyfið. í þeim tilfellum þar sem not- uð var lyfleysa tóku aðrir fjölskyldumeðlimir flensuna í 19% tilvika. Af þeim sem notuðu Rel- enza fengu aðeins 4% fjölskyldu- meðlima flensuna. „Unnt er að koma í veg fyrir flensusmit innan fjölskyldunnar,“ sagði dr. Hayden er hann gerði grein fyrir niðurstöðunum. Rannsóknin leiddi einnig í Ijós að fullyrðingar um virkni lyfsins eru á rökum reistar. Þeir sem tóku lyf- leysuna voru að jafnaði veikir í sjö og hálfan dag á meðan þeir sem notuðu Relenza komust aftur á ról eftir fimm daga. Hayden gat þess einnig að veiran yrði ekki ónæm fyrir lyfinu væri því beitt í for- vamarskyni. Þetta greindi Relenza frá öðrum og eldri flensulyfjum þar eð notkun þeirra í forvarnarskyni kallaði fram stökkbreytingar í veir- unni sem gerði að verkum að lyfin FPS Relenza er tekið inn í úðaformi. hættu að duga gegn henni. Hayden og aðrir sem tjáðu sig um rannsókn þessa tóku fram að niðurstöðurnar þýddu ekki að bólu- setningar við flensu væru óþarfar. Þær yrðu áfram helsta vömin gegn flensunni þótt notkun Relenza gæti sýnilega dregið úr útbreiðslu henn- ar. TENGLAR The New England Joumal of Medicine: www.nejm.org Ur Islensku lyfjabókinni Innihaldsefni: Zanamivír. Lyfjaform: Innúðalyf í disk- haler-tæki, 5mg í hverjum skammti. Notkun: Zanamivír hefur hemjandi áhrif á enzím sem nauðsynlegt er fyrir vöxt og við- gang inflúensuveirunnar. Lyfið er notað gegn inflúensu, bæði af A- og B-stofni. Skammtar: Meðferð við in- flúensu: Ráðlagður skammtur er Relenza 2 úðaskammtar tvisvar á dag í 5 daga. Varnandi meðferð við in- flúensu: 2 úðaskammtar einu sinni á dag. Aukaverkanir: Ekki eru enn neinar skráðar aukaverkanir af lyfinu. Bent skal á að hér er um nýtt lyf að ræða og aukaverkanir gætu komið í ljós síðar. Meðganga og brjóstagjöf: Takmarkaðir rannsóknir hafa verið gerðar, því skal ekki nota lyfið nema í samráði við lækni. Afgreiðsla: Innúðalyf í diskha- ler, 5 mg í hverjum skammti. • Á Netinu: www.netdoktor.is Hvað er sogæðabólga? MAGNÚS JÓHANNSSON LÆKNIR SVARAR SPURNINGUM LESENDA Spurning: Ég furða mig á því hve lítið er hægt að hjálpa sjúklingum með sogæðabólgu. Það er líkt og læknar/vísindamenn séu vita áhugalausir þegar kemur að þess- um sjúkdómi. Margar (allt of marg- ar) konur fá sogæðabólgu í hand- legg eftir brottnám brjósts og eitla í handarkrika og eru þar með komnar út á einstigi þar sem engin leið virðist til baka. Það er stundum hægt með ýmsum ráðum að halda bólgunni/bjúgnum niðri, og sumar fá einmitt stundum einkenni en góð hlé á milli. Þær sem hafa króníska sogæðabólgu geta sig eiginlega hvergi hrært. Minnsta álagýáreiti á handlegginn(ina) veldur auknum bjúgdiólgu með tilheyrandi verkj- um og restin af skrokknum drabb- ast niður af einskæru hreyfingar- leysi. Það er skelfilegt að geta sig hvergi hrært. Kannt þú einhver ráð? Það er sama hvar leitað hefur verið á Netinu; enginn virðist geta gefið upp neitt sérstakt æfinga- prógramm og mótsagnimar eru óteljandi. Það helsta má samt súmmera í: ekki teygja á, ekki lyfta/halda á neinu yfir 2 kg, ekki fara í heita potta/sólbað eða sitja fyrir framan arineld, ekki sveifla útlimnum, ekki láta hann hanga, ekki verða fyrir hpjaski/fá sár/láta sprauta sig/ mæla blóðþrýsting, og helst ekki fara í flugvél. Er eitthvað eftir til að lifafyrir? Svar: Umhverfis allar frumur í líkamanum er vökvi sem er kallað- ur millifiumuvökvi og er hann ná- lægt því að vera 15% af líkams- þyngdinni. Þessi vökvi endumýjast stöðugt vegna leka út úr háræðun- um og hann tæmist út í sogæða- kerfið eða öðm nafni vessa- æðakerfið. Sogæðamar liggja í gegnum eitla, sem gegna m.a. því hlutverki að hreinsa sogæðavökv- ann af sýklum, og opnast að lokum [m Millifrumu- ll I/ ill vökvi inn í bláæðakerfið í brjóstholinu. Ef sogæðamar skemmast eða eitlam- ir em fjarlægðir, traflast frárennsli millifmmuvökvans og þá myndast það sem er kallað sogæðabólga, sogæðabjúgur eða vessabjúgur. Sogæðabólga getur átt sér margar orsakir, meðfæddar og áunnar. Meðfædd sogæðabólga er til staðar hjá einum af hverjum 10 þúsund einstaklingum, hún getur byijað skömmu eftir fæðingu eða ekki fyrr en eftir 35 ára aldur. Áunnin sogæðabólga er vegna skemmda eða stíflu í áður eðlileg- um sogæðum. Síendurteknar sogæðasýkingar (vegna baktería) leiða oft til lang- varandi sogæðabólgu en al- gengasta orsökin á heimsvísu er þráðormasýking (filariasis). I hita- beltinu berast þráðormar með moskitóflugum og geta náð ból- festu í mönnum. Þráðormamir geta stíflað sogæðar, valdið lang- varandi sogæðabólgu og stöku sinnum því sem kallað er fflsfótur (elephantiasis). Aðrar orsakir sogæðabólgu em skurðaðgerðir og geislameðferð við brjóstakrabbameini sem geta vald- ið sogæðabólgu f handlegg og af sjaldgæfari orsökum má nefna berkla, snertiofnæmi og iktsýki. Sogæðabólga er oftast sársauka- laus en útlimurinn er þrútinn og þungur og ef ástandið stendur mjög lengi versnar útlit útlimsins smám saman. Þegar ástandið stendur lengi eykst hætta á verkj- um og öðmm óþægindum. Það er rétt hjá bréfritara að meðferðarúrræði era ekki upp á marga fiska. Þetta stafar þó ekki af áhugaleysi einu saman því að á hverju ári birtast niðurstöður fjöl- margra rannsókna á meðferð við þessum sjúkdómi. Vandamálið er bara það að alls kyns úrræði em prófuð en árangurinn er oftast lé- legur. Flestir em þó sammála um að engin lyf dugi en hvetja eigi sjúklingana að hreyfa sig og stunda hæfilegalíkamsrækt; sprautugjafir og blóðþrýstingsmælingar er hægt að framkvæma á hinum handleggn- um. Það hjálpar oft að nota teygju- umbúðir sem veita hæfilegan þrýsting og koma þannig í veg fyrir að bjúgur safnist á útliminn og get- ur þetta m.a. skipt miklu máli ef farið er í flugvél. Gerðar hafa verið tilraunir með tvær tegundir skurð- aðgerða sem lofa nokkuð góðu. Stundum er hægt að tengja skemmdu sogæðarnar við bláæðar og veita vökvanum þangað; þetta em vandasamar aðgerðir sem heppnast stundum vel og stundum ekki. Einnig hefur verið reynt að beita fitusogi á útliminn og fjar-

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.