Morgunblaðið - 04.11.2000, Side 32

Morgunblaðið - 04.11.2000, Side 32
32 LAUGARDAGUR 4. NÓVEMBER 2000 MORGUNBLAÐIÐ ERLENT Hálf öld liðin frá undirritun Mannréttindasáttmála Evrópu Nauðsynlegt að styrkja stöðu Mannréttindadómstólsins Ráðherrar frá 41 aðildarríki Evrópuráðsins hófu tveggja daga fund í Róm í gær í tilefni af því að fímmtíu ár eru liðin frá undirritun Mannréttindasáttmálans. A fundinum verð- ur hafín undirritun á nýjum viðauka við sáttmálann, Steingrímur Sigurg-eirsson fylgist með. Reuters Sólveig Pétursdóttir dómsmálaráðherra á fundinum í Róm. FIMMTÍU ár eru í dag liðin frá undirritun Mannréttindasáttmála Evrópu í Róm og hófu ráðherrar ut- anríkis- eða dómsmála frá aðildar- ríkjum Evrópuráðsins af því tilefni tveggja daga fund í Palazzo della Famezina, aðalbyggingu ítalska ut- anríkisráðuneytisins, í gær. Alls á 41 ríki nú aðild að Evrópuráðinu og eiga ákvæði Mannréttindasáttmálans því að vemda grundvallarréttindi um 800 milljóna manna. Fundinum lýkur í dag og verður þá gengið frá tveimur samþykktum um mannréttindamál. Annars vegar samþykkt um stofnan- ir og skipulag til vemdar mannrétt- indum í Evrópu og hins vegar sam- þykkt um virðingu fyrir mannréttindum sem lykilatriði fyrir stöðugleika og samstöðu í Evrópu. Að því búnu verður haldinn sérstakur hátíðarfundur vegna 50 ára afmælis Mannréttindasáttmálans. Loks verð- ur sérstök athöfn þar sem aðildarríki geta byijað að undirrita tólfta við- aukann við Mannréttindasáttmálann. í viðaukanum er lagt bann við að ein- staklingum sé mismunað á grundvelli t.d. kynferðLs, litarháttar, tungumáls, trúarbragða eða stjómmálaskoðana í drögum að yfirlýsingu ráðherra- fundarins er þeim árangri er náðst hefur á sviði mannréttinda í Evrópu síðastliðna hálfa öld fagnað en jafn- framt er harmað að enn eigi sér stað gróf mannréttindabrot víða um heim, þar með talið í Evrópu. Lögð er áhersla á mikilvægi þess að aðildar- ríki tryggi virðingu fyrir mannrétt- indum með því að sjá til þess, að lög- gjöf og lagaframkvæmd sé í samræmi við Mannréttindasáttmál- ann og að úrskurðum Mannréttinda- dómstólsins sé fylgt í hvívetna. Ráð- herramir fagna jafnframt að Evrópusambandið sé farið að láta til sín taka í auknum mæli á mannrétt- indasviðinu en lögð er áhersla á mikil- vægi þess að ekki verði um sam- keppni eða deilur að ræða á milli stofnana Evrópusambandsins og Evrópuráðsins í framtíðinni, þar sem að slíkt væri líklegt til að draga úr mannréttindavemd í Evrópu. Greinilegt er að margir hafa áhyggjur af hinni nýju mannréttinda- skrá, sem Evrópusambandið tók ákvörðun um að setja saman á leið- togafundi í Köln í júní á síðasta ári. Talin er hætta á að komi til árekstra milli Evrópudómstólsins í Lúxem- borg og Mannréttindadómstólsins í Strassborg, ef ekki verður haldið rétt á málum. Til að koma í veg fyrir slíkt er m.a. rætt um að Evrópusambandið taki upp Mannréttindasáttmálann og liggur fyrir tillaga um það innan sam- bandsins, sem að öllum lfldndum verður rædd á komandi leiðtogafundi ESB í Nice. Þar með myndi Evrópu- sambandið sjálft einnig falla undir ákvæði sáttmálans líkt og stjómvöld einstakra aðildarríkja. í drögum að samþykkt um stofn- anir og skipulag til vemdar mann- réttindum í Evrópu segir að tryggja verði betur framkvæmd ákvæða Mannréttindasáttmálans í aðildar- ríkjunum og efla stöðu dómstólsins til að auka skilvirkni hans auk þess að sjá til að ráðherranefnd Evrópuráðs- ins hafi betri aðstöðu til að fylgjast með því, að úrskurðum dómstólsins sé framfylgt. Þá er í samþykktinni um virðingu fyrir mannréttindum, sem einnig stendur til að samþykkja í dag, lögð áhersla á mikilvægi þess að Evrópuráðinu verði gert betur kleift að bregðast skjótt við stórfelldum mannréttindabrotum. Einnig em pyndingar, keríis- bundnar nauðganir og aftökur utan dóms og laga fordæmdar harðlega og aðildarríki em hvött til að afnema öll ákvæði í lögum sínum um dauðarefs- ingar hvort sem er á friðartímum eða í stríði. Walter Schwimmer, framkvæmda- stjóri Evrópuráðsins, mælti fyrir til- lögunum og í ræðu sinni lagði hann áherslu á að það væri í höndum hvers einstaks aðildarrflds að tryggja að mannréttindi væra virt. „Upphaf og endi mannréttindavemdar er að finna á heimavelli," sagði Schwimmer og því yrðu einstök aðildarrfld að sjá um að koma málum sínum í lag. A undanfömum ámm hefðu komið upp dæmi um stórfelld mannréttindabrot í Evrópu og nefndi hann sérstaklega átökin í Bosníu-Herzegóvínu, Kosovo og Tsjetsjníu sem dæmi um deilur þar sem slíkt hefði gerst. Þörf á mannréttindasveit Þegar slík mál kæmu upp skorti leið til að tryggja að umheimurinn gæti bragðist við með skjótum og skilvirkum hætti. „Evrópuráðið get- ur dregið ákveðinn lærdóm af Tsjtsjníu-deilunni. Við verðum sem fyrr að fordæma umfangsmikil og gróf mannréttindabrot af festu en á sama tíma verðum við að sjá til þess að við getum bragðist skjótar við,“ sagði Schwimmer og taldi tímabært að komið yrði á laggirnar sveit er gæti bragðist hratt við mannrétt- indabrotum og að einnig yrði settur upp sjóður sem hægt yrði að nota í þessu skyni. Schwimmer sagði á blaðamannafundi að þegar ákveðið var að grípa til aðgerða vegna Tsj- tsjníu á sínum tíma hefði orðið að byrja frá granni og setja á laggirnar sérfræðingahóp. Ekki hefði verið neinn grannur til að byggja á. I fram- tíðinni þyrfti Evrópuráðið að vera reiðubúið að takast á við mál af þessu tagi með þeim hætti að hægt væri að bregðast við þegar í stað. Því væri lagt til að stofna sérstaka mannrétt- indasveit, skipaða sérfræðingum á þessu sviði. Þá væri einnig nauðsyn- legt að hafa sérstakan sjóð til umráða þannig að ekki þyrfti að leita eftir fjármagni til aðildarríkjanna í hvert skipti sem gripið yrði til aðgerða. 15 þúsund mál bíða afgreiðslu Schwimmer lagði ríka áherslu á að gera yrði starf Mannréttindadóm- stólsins skilvirkara. Nú lægju fyrir fimmtán þúsund mál, sem dómstóll- inn hefði verið beðinn um að úr- skurða í. Það væri nauðsynlegt að stokka upp kerfið til að dómstóllinn gæti sinnt máluffi sem skyldi og því hefði Evrópuráðið farið fram á það við aðildarríkin að þau tryggðu dóm- stólnum jafnt nægjanlegt fjármagn sem starfslið til að geta sinnt hlut- verki sínu. Það mætti þó ekki verða til að skerða framlög til annarrar starfsemi Evrópuráðsins. Luzius Wildhaber, forseti Mann- réttindadómstólsins, tók í sama streng er hann ávarpaði ráðherra- fundinn og benti á að 800 milljónir manna í 41 rfld hefðu rétt til að senda dómstólnum mál á 37 tungumálum. Á sjö árum hefði málafjöldi aukist um 500% og flest benti til að sú þróun myndi halda áfram og jafnvel magn- ast. Ef Mannréttindadómstóllinn ætti að halda trúverðugleika sínum væri hins vegar nauðsynlegt að hann gæti afgreitt mál innan viðunandi tíma og einnig yrði að framfylgja úrskurðum dómstólsins af festu. Hvatti hann aðildarríkin til að tryggja að löggjöf þeirra væri í sam- ræmi við sáttmálann og framkvæmd hans. Mannréttindadómstóllinn í Strassborg gæti ekki komið í staðinn fyrir mannréttindavemd í einstaka ríkjum. Það yrði að efla sjálfan dóm- stólinn og sagði Wildhaber að auka yrði fjárveitingar um 3,8 milljónir evra þannig að hægt yrði að bæta við nauðsynlegu starfsfólki. Einnig yrðu aðildarrfld að beita sjálf sig auknu að- haldi til að létta álagi af dómstólnum. Því markmiði mætti t.d. ná fram með því að úrskurðir dómstóla tækju í auknum mæli mið af sáttmálanum og túlkunum á framkvæmd hans. Varðstaða um grund- vallar- réttindi MEÐ samþykkt Mannréttinda- sáttmálans var slegin skjald- borg um helstu grundvallarrétt- indi einstaklinga og er sátt- málinn æðri löggjöf einstakra aðildarríkja. Sem dæmi má nefna réttinn til lífs, sem tryggður er með annarri grein sáttmálans. Á þetta hefur til að mynda reynt í nokkram málum gegn Tyrk- landi og má nefna mál þar sem tyrkneska ríkið var talið bera ábyrgð á dauða manns, þar sem það gat enga skýringu gefið á hvarfi hans skömmu eftir að hann var hnepptur í varðhald. Þá ber rfldnu samkvæmt einum úrskurði dómstólsins að tryggja að í gildi séu reglur sem vemdi líf sjúklinga og að til staðar sé virkt kerfi til að rannsaka læknamistök. I þriðju grein sáttmálans er lagt bann við pyndingum og hef- ur til dæmis franska rfldð tapað máli með úrskurði byggðum á þriðju grein en kærandi hafði orðið fyrir barsmíðum í gæslu- varðhaldi. Vora pyndingar þar með skilgreindar með nýjum hætti. Þá má nefna sjöttu grein sátt- málans um réttláta málsmeð- ferð fyrir dómi en í því felst m.a. að einstaklingur telst saklaus þar til sekt hans er sönnuð. Friðhelgi einkalífs, fjöl- skyldu, heimilis og bréfaskipta er vemduð með áttundu grein en þessari grein hefur m.a. verið beitt til að hnekkja banni við því að samkynhneigðir fái að gegna herþjónustu. Hins vegar hefúr dómstóllinn einnig úrskurðað að það sé ekki brot á greininni að skylda kynferðisafbrotamenn til að sæta eftirliti lögreglu eftir að þeir hafa afþlánað dóm. Tíunda grein íjallar um tján- ingarfrelsi og sú ellefta um funda- og félagafrelsi. Til þessa hafa ellefu viðaukar verið samþykktir við sáttmál- ann og í dag munu rfld Evrópu- ráðsins byrja að undirrita tólfta viðaukann. Hann leysir að mörgu leyti 14. grein sáttmálans af hólmi, þar sem fjallað er um bann við mismunun. Upptalning fjórtándu greinar á óheimilum ástæðum fyrir mismunun er ekki tæmandi og tryggir hún í raun einungis að réttindi sátt- málans skuli tryggð án mann- greinarálits. í tólfta viðaukan- um er tekið skýrt fram að öllum beri að njóta réttinda sem eiga stoð í lögum án mismununar. Brýnt að huga að fram- tíðarþróun dómstólsins SÓLVEIG Pétursdóttir dómsmálaráðherra segir aðildarríki Evrópuráðsins standa á ákveðnum timamótum nú þegar hálf öld er Iiðin frá samþykkt Mannréttindasáttmálans. Ekki síst verði brátt að taka ákvarðanir um framtíðarþróun Mannréttindadómstólsins, sem er að kikna undan álagi vegna þess mikla fjölda mála er honum berast. Sólveig, sem nú situr hátiðarfund Evrópuráðsins f Róm, seg- ist vera sammála því áliti Walter Schwimm- ers, framkvæmdastjóra Evrópuráðsins, í skýrslu er lögð var fram á fundinum, að gera verði ítarlega rannsókn á þeim möguleikum sem til staðar eru, þannig að hægt verði að taka póiitíska ákvörðun innan tíðar. Þar verði að skoða ýmislegt, t.d. hvort hækka eigi þröskuldinn varðandi mál sem tckin eru fyrir, hvort koma eigi upp einhvers konar forúrskurðarkerfi og hvort að sér- fróðir embættismenn eigi að sjá um að sía þau mál sem tekin eru fyrir í stað þriggja manna dómaranefndar líkt og nú er. Þar með væri búið að skilja á nýjan leik á milli síunnar og dómstólsins líkt og var áður en Mannrétt- indanefnd Evrópu og Mannréttindadómstóll- inn voru sameinuð með ellefta viðaukanum við sáttmálann árið 1998. „Þetta eru allt mjög áhugaverðar hugleið- ingar og aðildarríkin verða að sýna þessu pólitiskan áhuga. Býst ég að við að samþykkt verði að rannsókn líkt og sú er Schwimmer leggur til fari fram þannig að hægt verði að móta framtíð dómstólsins." Sólveig segir ekki siður mikilvægt að aðild- arríkin sjálf taki til heima sjá sér til að létta álagi af dómstólnum. Til dæmis sé mikilvægt að fram fari regluleg endurmenntun dómara, ákærenda og fleiri stétta á sviði mannrétt- indasáttmálans. fsland geti líka lagt sitt af mörkum til að hjálpa öðrum rfkjum og nefndi hún nýlegt samkomulag Islands og Litháen um samstarf á sviði dómsmála í þvi sambandi. Sólveig var formaður allsheijarnefndar Al- þingis árið 1994er Mannréttindasáttmálinn var lögfestur á íslandi og segir hún að sér hafí ávallt þótt hann falla vel að íslenskri lög- gjöf. Island hafi staðið það framarlega á sviði mannréttindamála að hann hafi ekki haft grundvallarbreytingu í för með sér í sjálfu sér. Hins vegar tryggði hann, að kæmi upp misræmi við islensk lög, gengi hann framar og þannig haft áhrif til bóta. Með stjórnar- skrárbreytingunni árið 1995 hafi síðan bæði verið gengið lengra en Mannréttindasáttmál- inn kveður á um og grunnreglur hans jafn- framt í reynd færðar inn í stjórnarskrá. Jafn- ræðisreglan sem þá var fest í stjómarskrá sé þannig fyrst nú að komast í sáttmálann með tólfta viðaukanum, sem aðildarrikin byrja að undirrita í dag. „Það hafa margir lagt áherslu á það hér í Róm að mannréttindi byiji heima fyrir. í okkar huga er það ekkert nýtt þar sem við höfum ávallt reynt að standa framarlega á þessu sviði,“ segir Sólveig. Hún segir athyglisvert að heyra mismun- andi sjónarmið ráðherra á fundinum gagn- vart mannréttindum. Ekki síst sé forvitnilegt að heyra fulltrúa nýftjálsu rikjanna í Austur- Evrópu lýsa því yfir að frelsið sé mikilvægast af öllu, frelsið sem þeir hafi öðlast er yfir- ráðum Sovétríkjanna lauk. Þetta séu réttindi sem við göngum út frá sem sjálfsögðum en þessi ríki hafi nú loks öðlast. „Ég held ég geti lika tekið undir þau orð fulltrúa Eistlands sem sagði að sáttmálinn væri sameiginlegt tungumál Evrópuríkjanna en nauðsynlegt væri að það væri kennt alls staðar.“ Þá hafí það verið merkilegt að Rússar Iýstu því yfir að þeir vildu styrkja stöðu mannrétt- indamála i samstarfi við Evrópuráðið og að þeir teldu að tólfti viðaukinn myndi t.d. styrkja stöðu minnihlutahópa í Rússlandi. Áheyrn hjá páfa Ráðherrarnir sem sitja fundinn i Róm fóru í gær í Páfagarð í áheym hjá páfa. Sólveig segir páfa hafa ávarpað hópinn og sérstak- lega minnst á afnám dauðarefsinga. „Þá sá hann einnig ástæðu til að minnast sérstak- lega á stöðu fóstureyðinga og sagðist vilja minna á réttinn til lifs. Einnig taldi hann mik- ilvægt að efla stöðu fjölskyldunnar og að leggja ætti meiri áherslu á vernd hennar. Þetta er merkilegur maður, sem á að baki merkilegt ævistarf. Eftir að hann hafði ávarpað okkur fékk hvert og eitt okkar áheym hjá honum og vakti það ánægju mi'na að hann hafði sérstaklega á orði að hann mundi eftir heimsókn sinni til Islands og að hún hefði verið ánægjuleg."

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.