Morgunblaðið - 28.08.1977, Qupperneq 24

Morgunblaðið - 28.08.1977, Qupperneq 24
24 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 28. AGUST 1977 Útgefandi Framkvæmdastjófi Ritstjórar R itstjórnarf ulltrúi Fréttastjóri Auglýsingastjóri Ritstjórn og afgreiSsla Auglýsingar hf. Árvakur, Reykjavfk. Haraldur Sveinsson. Matthfas Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn GuSmundsson. Bjöm Jóhannsson. Árni GarSar Kristinsson. ABalstræti 6, sfmi 10100. ASalstræti 6, sfmi 22480. Áskriftargjald 1300.00 kr. á mðnuSi innanlands. j lausasölu 70.00 kr. eintakiS. Eftir rúman mánuð kem- ur Alþingi saman tíl fundar á ný og verður það síðasta þing fyrir næstu alþingiskosningar, sem fram fara sumarið 1978 Þessa þings biða mörg verkefni en eitt hinna brýnustu er tvímælalaust að afgreiða nýja löggjöf um verðlagsmál eins og ríkisstjórnin hefur gefið fyr- irheit um. Það virðist samdóma álit margra í röðum stjórnar- sinna og stjórnarandstæðinga og í hópi vinnuveitenda og verkalýðsmanna, að núverandi verðlagskerfi, sem byggir á prósentuálagningu, sé úrelt orðið og þjóni engan veginn því hlutverki að tryggja hags- muni neytenda. Ekki verður heldur séð af verðbólguþróun- inni hér síðustu árin, að verðlagshöftin hafi orðið til þess að hamla gegn verðlags- hækkunum. í megindráttum er núverandi verðlagskerfi þannig upp byggt að heildsölu, smásölu og hinum ýmsu þjónustugreinum er skömmtuð tiltekin álagning, ákveðin prósenta á innkaups- verð og þau gjöld sem leggjast á vöruna við flutning hennar til landsins. Það gefur auga leið, að þetta kerfi vinnur beinlínis gegn hagkvæmum innkaup- um. Við getum hugsað okkur tvo innflytjendur, sem flytja inn ákveðið magn af karlmanna- skyrtum, svo að eitthvað dæmi sé nefnt Annar þeirra hefur lítið fyrir hlutunum og pantar inn frá hefðbundnum verzlunarsamböndum og leggur leyfilega prósentu ofan á. Hinn leitar hins vegar fyrir sér um hagkvæmari innkaup t.d. í þeim Asíu-löndum, sem nú flytja ódýrar vörur til Evrópu. Hann flytur vöruna inn á margfalt lægra verði en fær líka margfalt minna í sinn hlut vegna álagningarkerfisins, m.ö.o. mönnum er beinlínis refsað fyrir að gera hagkvæm innkaup. Menn sjá auðvitað í hendi sér, að i þessu kerfi felst lítil hvatning til innflytjenda um að gera hagkvæm innkaup og alls engin trygging fyrir neytandann, að hann njóti hinna beztu kjara. Öðrum þræði stuðlar þetta álagningarkerfi einnig að hærra matvöruverði. Þar sem kaupmönnum er gert að selja sumar algengar matvörur með svo lágri álangingu, að það stendur engan veginn undir kostnaði, er þeim leyft að selja aðrar matvörur með hærri álangingu til þess að vinna tapið upp. Þetta ýtir undir hærra verð en eðlilegt er á sumum matvörutegundum og jafnframt verður verðmunur óeðlilegur. Þegar færa má óhrekjanleg rök fyrir því að núverandi verð- lagskerfi tryggi ekki hag neyt- enda og stuðli beinlínis að of háu vöruverði og ekki verður séð að það hafi nokkur minnstu áhrif ! þá átt að draga úr verð- bólgunni er augljóst, að það er ástæða til að reyna eitthvað nýtt. Reynslan af verðlags- höftunum er slík, að engin áhætta sýnist tekin frá hags- munasjónarmiði neytenda enda þótt gerð yrði tilraun með að gefa álagningu frjálsa og sjá hvaða áhrif það hefði á vöru- verðið. Ef sú tilraun gæfist illa hefur löggjafinn alltaf í hendi sér að breyta til á ný. Stundum hafa komið fram raddir um að ekki sé hægt að treysta verzlunarstéttinni fyrir frjálsri álagningu. Verzlunar- stéttin sjálf hefur afsannað þá kenningu. Stórmarkaðir, sem risið hafa upp í Reykjavík á undanförnum árum, hafa tekið upp verðsamkeppni sín á milli með því að bjóða neytendum mjög hagstætt verð á tilteknum vörutegundum og einnig veru- legan afslátt, ef keypt er í stærri skömmtum. Þessi verð- samkeppni stórmarkaðanna hefur smátt og smátt breiðzt út til minni kjörbúða, sem hafa tekið þátt i henni. Nú er svo komið, að fólk út á landi, sem á ekki kost á viðskiptum við aðra en kaupfélög, telur borga sig að fara til Reykjavíkur til þess að gera hagkvæm innkaup í stórmörkuðum, þar sem verðlag er bersýnilega lægra en í kaupfélagsverzlunum. Er þetta lýsandi dæmi um það, hverju einkaframtakið getur fengið áorkað, og hvílíkt aðhald það veitir einokunar- verzlunum samvinnuhreyf- ingarinnar á landsbyggðinni. Í þessu Ijósi ber ríkisstjórn og Alþingi að fjalla um verðlags- málin á næstu mánuðum. Öll skynsamieg rök hníga að því að losa um þessa síðustu fjötra, sem eru á verzlun landsmanna, og láta á það reyna, hvort hún getur með þeirri hvatningu, sem í því felst, náð mun hag- kvæmari innkaupum en nú er og hvort verðsamkeppni milli verzlana muni e.t.v. tryggja hag neytenda margfalt betur en hin úreltu verðlagshöft. Sá verðbólguvandi, sem við íslendingar búum við, er svo mikill og alvarlegur að við hljót- um að leita nýrra leiða til þess að vinna á honum. Ein þeirra leiða ætti að mati Morgun- blaðsins að vera að gefa verzl- unina alveg frjálsa og sjá hvort með þeim hætti tekst ekki að ná þeim árangri, sem að hefur verið stefnt með verðlagshöft- um en hefur gersamlega mis- tekizt. Þegar innflutningshöft voru afnumin 1 960 og margvislegar aðrar hömlur í athafnalífi lands- manna, fór ferskur andblær um íslenzkt þjóðfélag. Dyrnar voru opnaðar og nýtt og hressandi loft streymdi inn. Nú er tíma- bært að stíga slíkt skref á ný. Við höfum byggt upp alltof stórt og viðamikið opinbert bákn, sem leggur alltof miklar hömlur á lif fólks í landinu dregur úr athafnaþrá þess og lifskrafti. Við skulum opna dyrnar á ný og hleypa nýju lofti inn, afnema síðustu leifar hins gamla haftakerfis, sem tröllreið hér húsum eftir stríð, og létta hömlum af athafnaþrá fólksins. Þá leysast af sjálfum sér mörg vandamál, sem virðast svo erfið úrlausnar nú. Gefum verzlun- ina frjálsa Rey kj aví kurbréf Laugardagur 27. ágúst * Tengsl Islands við Brasilíu Fyrir víku bírtist hér í Morgun- blaðinu greiri eftir sendiherra Brasiiíu á íslandi J.O. de Meira Penna, en grein þessi birtist upp- haflega í dagblaði i Brasiliu, sem nefnist „Jornal do Brasil“ og fjallar sendiherrann í grein þess- ari um ferðir íslendinga til Brasilíu á siðustu öld og afkom- endur þeirra, sem þar tóku sér bólfestu. í grein þessari segir sendiherrann m.a.: „Kristján ís- feld var einna íyrstur til Brasilíu. Kristján lézt i Rio de Janeiro árið 1874; hann lét eftir sig dóttur gifta Brasilíumanni. En fjórir ís- lendingar aðrir höfðu komið til Brasilíu 1863, meðal þeirra Jónas Hallgrímsson, sem hafði verið settur til þess af yfirvöldum að kanna aðstæður til búsetu í Brasi- líu. Jónas sagði farir sínar og fé- laga sinna ekki sléttar, loftslags- breytingin hefði leikið þá grátt, heilbrigðisástand væri bágborið, þjóðtungan torlærð og ekki hlaup- ið að því að finna gott land undir byggð. Einna bezt leizt þeim á sig í Curitiba í Paranau-fylki suður í landi. Jónas réð löndum sínum þó að bíða frekari upplýsinga, en hann lézt því miður úr gulu árið 1870. Málið var nú mikið rætt áfram í hópi þeirra, sem hugðu á útflutning og komu þá ýmsir ann- markar í ljós. Dönsk yfirvöld lögð- ust heldur á móti Brasiliuförum; auk þess komu trúarvöflur á suma, þar eð ísiendingar voru lútherskir en kaþólska rikistrú i Brasiliu. Samt tóku enn nokkrir íslendingar sig upp árið 1873 og héldu frá Kaupmannahöfn áleiðis til Brasiliu. Þeir komu til Paranau hinn 8. janúar árið eftir. Þar tók á móti þeim Jónas nokkur Friðfinnsson eða Jónas F. Bardal (nú búa í Curitiba sex fjölskyldur með þessu nafni Bardal eða Bar- dall); Jónas hafði áður verið í ferðalögum og m.a. numið portú- gölsku, en ferð félaganna frá Kaupmannahöfn hafði tekið fimm mánuði. Hin keisaralegu yfirvöld (Brasilía var í þann tíð keisaradæmi undir stjórn Brag- anca-ættarinnar) tóku innflytj- endunum vel, úthlutuðu þeim land skammt fyrir utan Curitiba og tóku þeir þegar tii að yrkja jörðina. Þeir áttu erfitt uppdrátt- ar framan af; loftslag og aðstæður allar voru svo gjörólíkar þvi, sem þeir áttu að venjast heima. Marg- ir úr þessum hópi blönduðust þýzkum landnemum lútherskum, sem voru að flytjast til Suður- Brasilíu í nokkrum mæli um þetta leyti. Að þvi er Þorsteinn Þor- steinsson segir, virðast Islending- ar hafa dreifzt út um landið smám saman. Innflytjendurnir munu aldrei hafa orðið fleiri en 40, en árið 1937 voru nokkrir þeirra enn álífi.“ Um þessar ferðir íslendinga tih Brasilíu fyrir rúmlega 100 árum hefur lítið verið fjallað hér, a.m.k. á síðari árum. Sendiherrann skýr- ir frá því í grein sinni, að á árinu 1937 hafi komið út bókín „Ævin- týrið frá íslandi til Brasiliu" eftir Þorstein Þorsteinsson. En vissu- lega væri fróðlegt að komast að raun um, hvað orðið hefur um afkomendur hinna íslenzku inn- flytjenda til Brasilíu og hvernig þeim hefur vegnað þar i landi, hvort þeir hafa enn einhverja hugmynd um hinn íslenzka upp- runa sinn og hvort þeir hafa hald- ið einhverjum tengslum við ís- lenzka tungu. Þetta efni hlýtur að þykja forvitnilegt, ekki sízt nú þegar samskipti okkar.við afkom- endur íslenzkra útflytjenda i Kanada og Bandaríkjunum hafa aukizt svo mikið sem raun ber vitni. Væri vissulega ánægjulegt, ef grein sendiherra Brasiliu á ís- landi yrði til þess að vekja áhuga einhverra á því að kanna þessi mál frekar en nú þegar hefur verið gert og hafa upp á þessum afkomendum íslendinganna, sem héldu til þessa fjarlæga lands fyrir meira en öld. Kennsla í þjóð- félagsfræðum við Háskóla íslands Sl. vetur og vor var að því vikið i forystugreinum Morgunblaðs- ins, að hætta kynni að vera á því, að hin nýja kennslugrein um sam- félagsfræði, sem hefur rutt sér til rúms í framhaldsskólum landsins á undanförnum árum yrði tilefni til þess að pólitískt sinnaðir kenn- arar misnotuðu aðstöðu sína og notuðu þetta námsefni til þess að reka dulbúinn eða ódulbúinn áróður í kennslustundum, póli- tískum skoðunum sinum til fram- dráttar. Helzta tilefni þessara að- vörunarorða Morgunblaðsins var frægt dæmi frá slíkri kennslu í framhaldsskóla í Kópavogi, þar sem kennari í þessu fagi tróð upp á nemendur áróðurspésa frá Fylk- ingunni og notaði sem kennslu- bók. Forystugreinar Morgun- blaðsins urðu til þess, að nokkrir vinstri sinnaðir kennarar réðust fram á vígvöllinn tii þess að mót- mæla staðhæfingum blaðsins. En svo undarlega brá við, að hver greinin á fætur annarri, sem send var Morgunblaðinu til birtingar eða birt var í öðrum blöðum varð til þess að fletta ofan af vinnu- brögðum þessara manna og sýnaj fram á, að ástandið var þá þegar orðið alv^rlegra en Morgunblaðið hafði gert ráð fyrir. . j Fyrir viku birtist hér i blaðinu grein eftir Hannes Gissurarson, þar sem hann fjallaði um kennslu í þjóðfélagsfræðideild Háskólans. í grein þessari gagnrýndi greinar- höfundur harðlega val náms- efnis á námskeiði í kommún- istískum fræðum við háskólann, sem fram fer undir hand- leiðsiu tveggja kunnra Alþýðu- bandalagsmanna og val kennara. Grein Hannesar Gissurarsonar varð kennurum við þjóðfélagsfræði- deildina tilefni til andsvara, sem birt voru í Morgunblaðinu sl. fimmtudag. Nú skal ekki dregið í efa, að það sé út af fyrir sig vilji forsvarsmanna þessarar ungu há- skóladeildar að standa þannig að uppbyggingu hennar, að ekki þyki aðfinnsluvert, og að strangar kröfur verði gerðar til gæða þeirr- ar kennslu og þess náms sem þar fer fram. Engu að siður hlýtur þeim sjálfum að vera ljóst að sú staðreynd, að þrír af fjórum kenn- urum þessarar deildar eru virkir meðlimir i Alþýðubandalaginu, og hafa mjög látið að sér kveða á þeim vígstöðvum, hlýtur að skapa vissa tortryggni í garð deildarinn- ar og starfshátta hennar, sérstak- lega þar sem námsefnið er raun- verulega pólitik. Nú hefur það að vísu oft gerzt áður, að kennarar við deildir Háskólans hafa jafn- framt haft mikil stjórnmálaaf- skipti, en hér er sá munur á, að þjóðfélagsfræðideildin er ung og er enn á uppbyggingar- og mótun- arskeiði og kennsluefnið mun ná- tengdara stjórnmálum og stjórn- málabaráttu en önnur námsefni við Háskóla íslands. Þegar gengið er út frá þvi sem vísu, að það sé persónulegur vilji þeirra háskólakennara, sem hér eiga hlut að máli, að vinna heiðar- lega og hlutdrægnislaust að störf-

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.