Morgunblaðið - 12.03.1977, Síða 37

Morgunblaðið - 12.03.1977, Síða 37
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 12 MARZ 1977 37 Minning—Árný Ingibjörg Filippus- dóttir skólastjóri Fædd 20. marz 1894 Dáin 2. marz 1977. 1 DAG verður til mold'ar borin að Kotströnd í ölfusi Árný Ingibjörg Filuppusdóttir frá Hellum I Landssveit, þjóðkunn sem menntafrömuður, kennari og skólastjóri um margra áratuga skeið. Árný fæddist að Hellum i Landssveit hinn 20. marz 1894, en andaðist i Sjúkrahúsi Akraness- kaupstaðar hinn 2. marz sl. Var Árný því tæpra 83 ára, er hún lézt. Foreldrar Árnýjar voru Fil- ippus Guðlaugsson, bóndi að Hell- num fæddur 9. september 1850 dáinn 20. október 1920, og kona hans Ingibjörg Jónsdóttir, ljós- móðir, fædd 4. júlí 1851, dáin 5. júní 1924. Þau Hellnahjón Filipp- us og Ingibjörg eignuðust sjö börn. Fyrstu fjögur börnin dóu I bernsku, en þrjú hin yngri, Vil- hjálmia Ingibjörg, Árný Ingi- björg og Björgvin, urðu hinir mestu myndar- og atgervismenn og hafa náð háum aldri. Vilhjálm- ía tók við ljósmóðurstarfi af móður sinni og varð húsfreyja að Hellum að foreldrum sínum látn- um. Hún andaðist sl. haust, komin nokkuð á niræðisaldur. Næst var Árný, sem í dag er kvödd hinztu kveðju. Þá er .Björgvin, fyrrum bóndi í Landeyjum og síðar starfsmaður við mjóikurstöðina i Reykjavík. Nú er hann einn á lifi þeirra Hellnasystkina, unglegur og hress i lundu, yrkir lög og ljóð, er flestum mönnum glaðari, ljúf- ari og skemmtilegri, þótt áttræð- ur sé orðinn. Snemma hneigðist hugur Árnýjar til mennta. Árin 1910—1912 stundaði hún nám við héraðsskólann að Núpi i Dýra- firði. Alla tíð síðan minntist hún skólastjórans að Núpi, séra Sig- tryggs Guðlaugssonar, með þökk og virðingu. Næsta vetur, vetur- inn 1912—1913, stundaði hún kennslustörf í Holtahreppi, ná- grannasveit sinni. Veturinn 1914—1915 dvaldist Árný í Reykjavík og stundaði nám í ung- lingaskóla Ásgríms Magnússonar. Þar með lauk skólanámi hennar heima á islandi. En áður en langt leið, tók Árný að leita fyrir sér um menntun á erlendri grundu. Þar kom, að hún fór til Dnmerkur og stundaði nám i Det tekniske Seiskabs Institut í Kaupmannahöfn frá 1918—1924. Næsta ár, 1924—1925, var hún á námsferðalagi i Þýzkalandi og Póllandi. Hvarf hún þá aftur til Danmerkur og stundaði nám i Dansk Kunstflidforenings Skole árið 1925—1926 (framhaldsnám fyrir handavinnukennara). Jafn- framt náminu kenndi hún þetta ár handavinnu í einkatímum. Þegar hér var komið, hafði Árný verið erlendis um 8 ára skeið og mun aðeins hafa komið einu sinni heim til Isiands á þeim tima. En nú sneri hún heim til fóstur- jarðarinnar og hóf þar lífsstarf sitt. Fyrst réðst Arný kennari að héraðsskólanum á Laugum og starfaði þar frá 1926—1929, en fór þó í stutta námsferð til Dan- merkur og Þýzkalands árið 1928. Árin 1929—1933 var hún skóla- stjóri kvennaskólans á Blönduósi. Síðan hafði Árný á hendi einka- kennslu á vegum Sambands sunn- lenzkra kvenna á árunum 1933—1935. Haustið 1935 settist hún að I Hveragerði, stofnaði þar skóla, Kvennaskólann að Hvera- bökkum, og stjórnaði honum æ siðan, unz hún hætti rekstri hans árið 1957. Þau 22 ár, er hún stjórnaði þeim skóla, barðist hún oft tvísýnni baráttu fyrir tilveru skólans, einkum vegna fjárskorts. Mikla vinnu og margvíslegt erfiði varð hún á sig að leggja, meðan hún var að koma upp húsnæði handa skólanum og auka við það. Nokkra aðstoð fékk hún til þess af opinberu fé, en það hrökk skammt. Jafnframt starfinu við kvennaskólann var Árný stunda- kennari við miðskólann i Hvera- gerði, frá 1953—1960, eða þvi sem næst. Árný var mikill unnandi lista og fegurðar. Eftir hana ligg- ur geysimargt fagurra og sér- kennilegra gripa, sem hún hefur lagt mikla alúð hugar og handar. Handaverk Árnýjar, marg- visleg að gerð, settu sérkenni- legan og minnisstæðan svip á heimili hennar, svip sem aldrei gleymdist þeim, sem sóttu hana heim. En á heimili hennar var lengst af gestkvæmt, þvi að Árný var þjóðkunn fyrir störf sin, vin- mörg og góð heim að sækja, er hún átti frjálsa stund frá önnum daglegra starfa. Fjölda greina og ritgerða um ýmis efni hefur Árný skrifað, einkum hin síðari ár, er tóm- stundirnar urðu fleiri. En hversu ólikar sem greinar hennar voru að efni ot tilgangi, báru þær flest- ar eða allar vitni þeirri bjargföstu trú hennar, að menntun hugar og handar væri þjóðinni vísust leið til þroska og farsældar. Árný var ógift og barnlaus, en ól upp þrjú fósturbörn. Vinir og vandamenn Árnýjar þakka henni af alhug liðnar sam- verustundir og nytsamt lifsstarf og biðja henni blessunar Guðs. Magnús V. Finnbogason. Sólbjartan sumardag fyrir rúm- um 40 árum átti ég leið um Hvera- gerði. Himinninn var heiður og blár. Hvergi skýhnoðri á lofti, og þorpið baðað birtu og hlýju. — Grænka var þar, sem gras gat fest rætur. Og niður fossins lét þægi- lega I eyrum. Leiðin lá niður aðalgötuna. Þar var verið að byggja hús. Ég stans- aði. Ekki af því, að hús var i sköpun, það var engin nýlunda. — En þar stóð kona i steypu- vinnu. Það var óvenjulegt. Og sýnilegt var, að henni var verkið ekki erfiðara en körlunum, sem með henni unnu. Töggur í henni þessari, hugsaði ég, og héit svo áfram minna er- inda. Er ég hafði lokið þeim, hélt ég sömú leið til baka. — Konan var að hræra steypu. Og engin þreytumerki á henni að sjá. Seinna átti ég aftur leið i Hveragerði. Og að því sinni til að gerast þar sumargestur. Hvera- gerði hafði ýmislegt heilsusam- legt að bjóða þeim er nýta vildu og meta kunnu. Lónið, ofan stíflu, ágætur sundstaður. Fjöllin til að ganga á, grænmetið, mjólkurbú á staðnum o.fl. Og að búa i tjaldi, hvernig sem viðraði, með gott nesti lestrarefnis var líka til- hlökkunarefni. Ég sló tjaldi á flötinni við foss- inn, ein§ og fleiri, er njóta vildu útivistar og kusu dvöl í Hvera- gerði. Jú, þar var nægð lifsins gæða útilegufólki, sem njóta vildi náttúrunnar og efla heilsu og þrek. Húsið, sem konan vann við, var risið af grunni, stórt og reisulegt, eins og hún sjálf. Og hún var drottning hússins: skóiastýra kvennaskólans að Hverabökkum, sem hún af óvenjulegum stórhug stofnaði og rak. Aður hafði hún lengi kennt og verið skólastjóri kvennaskólans á Blönduósi frá 1929—1933. Hún var þvi enginn viðvaningur í kennslu og skólastjórn. En til undirbúnings lifsstarfi sínu dvaldi hún 8 ár erlendis við nám. — 1918—24 nam hún við Det tekniske Selskapsinstitut í Kaupmannahöfn. 1924—25 var hún við nám i Póllandi og Þýzka- landi. Og 1925—26 í framhalds- námi við Dansk Kunstflidforen- ings Skole í Höfn. 1928 fór hún á ný í námsferð til Danmerkur og Þýzkalands. Allt lýsir þetta áhuga hennar og dugnaði, svo að vist er, að hún hefur ekki slegið slöku við námið. Enda sýndi hún i verki hve víð- tæk kunnátta hennar var. — En hún hafði einnig til að bera gáfur og listfengi. Og það veitti henni möguleika til að beita kunnáttu sinni á skapandi og listrænan hátt, og munu þess viða merki á heimilum nemenda hennar. En fegurst vitni þess ber að sjálf- sögðu heimili hennar. Verði það ekki verndað, eins og hún skildi við það, ætti að taka af því myndir í litum áður en við þvi verður hreyft. Skáld og listamenn áttu rik itök í henni, sem sist var að furða, svo listfeng sem hún var sjálf. Víðles- in var hún, og vel ritfær , eins og greinar hennar í blöðum bera með sér. Og hún fagnaði hverjum kunnáttumanni, er leikið gat á orgelið hennar, og fyllt húsið hljómlist og söng. — Og ég held, að óhætt sé að fullyrða, að sumar- ið, sem Jón ísleifsson, söngstjóri, var í útilegu með mér í Hvera- gerði, hafi verið Árnýju gleði- og hamingjusumar, þvi að samvinna hans og orgelsins var með ágæt- um. Um leið og Jón snerti nóturnar, breyttist svipur hennar. Hún geislaði af gleði. — Siðan eru liðin 40 ár. En I hvert skipti, sem ég kom við hjá Árnýju, eða hún hjá mér, spurði hún um Jón. „Hvenær kemur hann Jón minn að spila fyrir mig? Orgelið biður eftir honum. Árný átti vini og vildarmenn i öllum stéttum. Og hún var svo stór í sniðum, að hún gat með sömu háttvisi blandað geði við hinn smæsta sem hinn stærsta. Námsmeyjar hennar dáðu hana. Og allir, er komust i snertingu við hana, munu geyma sér i minni sérstæðan og sterkan persónu- leika, sem með ósvikulum dugn- aði og hæfileikum ruddi sér braut til mennta og menningar, sem hún siðan miðlaði öðrum af gjöf- ulum huga. Með Árnýju er horfin af sviðinu merk og mikilhæf kona, sem setti svip á umhverfi sitt, og enginn gleymir, er henni kynntist. Marteinn M. Skaftfells var skotið loku fyrir lengra nám i járnsmiðinni. En sú kunnátta og leikni, sem Geir hafði náð i grein- inni fyrir veikindin kom I góðar þarfir, bæði fyrir hann og fyrir Gautlandaheimili eins og öll störf hans önnur þar á bæ. Við, sem nutum þeirra og samveru við hann á bernsku- og æskuárum, vorum siðan tengd honum þakk- lætis- og tryggðarböndum, sem mölur og ryð fá ekki grandað. Eins og þegar er fram komið var Geir sonur fátækra foreldra, svo fátækra að þau höfðu ekki ráð á að búa saman. Það var þúekR'ért einsdæmi á þessum árum. Ég þekkti ekki föður. jiatrs. sá hann aldjDersvo ég-vifl. En móður hans, Arnfríði, þekkti ég vel og ríkari konu hef ég enn ekki kynnzt. Eft- ir að Elín dóttir hennar giftist Jóhannesi Sigfinnssyni bónda á Grímsstöðum i Mývatnssveit, var Arnfríður hjá henni en flutti til Geirs þegar hann hóf búskap í Álftagerði og bjó þar það sem eftir var ævinnar. En hún var mjög eftirsóttur gestur á bæjum i Mývatnssveit og komst aldrei til að gera vinum sínum þau skil er þeir vildu. Þegar sást til ferða hennar að heiman frá mér, en hún kom oftast gangandi, var lost- ið upp fagnaðarópi. Hún dvaldi þar jafnan talsverðan tima með syni sinum, meðan hann var þar og bróður sinum, sem einnig átti heima þar á bænum svo og heimil- isfólki öllu, er dáði hana og þótti nærvera hennar góð og eftirsókn- arverð. Ekki laðaði hún okkur krakkana til sín með sælgæti eða skemmtikröftum. En hún sat í sæti sinu stillt og rósöm, horfði á okkur sínum góðu bláu augum, og tók í nefið úr litlum fáðum látúns- brúsa með þeirri hæversku og tign, sem fyllti okkur lotningu fyrir henni og brúsanum, feg- urstu tóbakspontu sem ég hef séð. Stundum sagði hún okkur þulur og sögur og hún talaði við okkur með þeirri kurteisi, sem kemur að innan og ei af öðrum lærist. Ég hef gert mér titt um Arn- friði, móður Geirs, vegna þess, að þau mæðgin voru svo mjög af sama toga spunnin, að ég hef eng- ar tvær manneskjur þekkt jafn líkar. — Sama trausta greindar- farið og hugarrósemin, sama hæ- verska skapfestan og stillingin til orðs og æðis, sama blíða glettnin i augum og brosi og sami lági dill- andi hláturinn sem áreiðanlega hefur lyft mörgum þurigum steini af hryggum húga: Slikt fólk biður ekkf "Varanlegan hnekki við áföll. Það svignar stundarlangt en rétt- ir sig við og gengur upprétt á ný. Þess er áður getið, að Geir keypti þriðjung jarðarinnar Álftagerðis, er hann kvæntist árið 1931 og bjó þar til dauðadags, 3 marz 1977. Þessi jörð er vel í sveit sett og henni" fylgja nokkur hlunnindi í silungsveiði. Að öðru leyti er hún lítt gæf til búskapar, m.a. er nálega ekkert sumarbeit- arland fyrir auðfé. Þriðjungur jarðarinnar gefur þvi ekki svig- rúm fyrir stóra áhöfn. Eg hygg að Geir hafi frá upphafi kunnað að smiða henni hæfilegan stakk og jafnan haft góðar nytjar af hjörð sinni. Þar hefur skapferli hans átt sinn hlut að máli, þvi ekki var heppnin fylgikona hans við bú- skapinn. Ég minnist þess að hann varð oft fyrir þungum búsifjum, og heimti m.a. oftast öðrum verr af fjalli. En aldrei vissi ég til að hann æðraðist. Hann hefur e.t.v. bognað innra með sér um stundar sakir en gekk eftir sem áður upp- réttur til starfa sinna með þeirri skyldurækni og trúmennsku, sem honum var i blóð borin. Eins og öllum góðum bændum þótti Geir vænt um búfénað sinn. En ég veit að mest unni hann hestum sínum og hundum. Hann var hestamaður af guðs náð. Ég sé hann fyrir mér leggja á hest sinn. Hvernig hlý Qg rósöm handtökin gældu við hestinn'án þess þó að gera annað en það, sem athöfnin ein gefur tilefni til. Mér finnst Geir hafa verið gæfumaður, þó hagsveiflur hans risu ekki hátt. Og ég er viss um að honum hefur einnig fundist það sjálfum. Hann bjó i samstilltu og ástríku hjónabandi við sína ágætu húsfreyju í 46 ár, éignaðist góð og marinvænieg börn og sinn deildan verð af veraldargæðum. — Hann sóttist ekki eftir mannvirðingum eða vegtyllum en hugði þvi betur að öllu þvi, sem honum var trúað bæði heima og heiman. — Geir varð að sjálfsögðu ekki auðmaður á veraldarvísu, enda fjarri skapi hans að íþyngja sál sinni með óþurftar efnishyggju. Hans auður var skapferlið, sem ávann honum traust og hlýhug allra, sem kynnt- ust honum, ungra sem aldinna. I hugum okkar sem þekktum hann verður minningin um hann jafnframt minning um gott mann- lif og fagurt. Ásgerður Jónsdóttir Viggó H. V. Jónsson — Þökk og kveðja Fæddur 30. júní 1917. Dáinn 1. marz 1977. Nú er þessi yndislegi maður horfinn okkur sjónum. Þegar Viggó veiktist á fyrra ári og lagð- ist á sjúkrahús, var ég ráðin að- stoðarstúlka á skrifstofu hans við Lindargötu 12 hér í bæ. En ég átti þvi láni að fagna að vinna með Viggó sjálfum allmarga mánuði. Hann var óviðjafnanlegur hús- bóndi fávisri stúlku og hafði Iag á þvi að fræða mig um ótrúlegustu hluti á fágætlega skemmtilegan hátt. Þessi maður var við mig eins og ég væri dóttir hans, eða það fannst mér. Einu sirini sagði Viggó við mig, að hann skildi- ekki, hvernig ég gæti unnið-með „gamalmennum" eins og sér og Brynjólfi, en Brynjólfur Hall- grímssón er að vísu gamall og traustur samstarfsmaður Viggós. Ég svaraði, eins og satt var, að mér hefði aldrei liðið betur. Vegna þess, hvernig á stóð, þegar ég kom til starfa á skrifstofunni, var ég látin sitja i sæti Viggós. Þegar hann sneri heim af spítalanum, visaói hann mér ekki út i horn, heldur settist þar sjálfur og undi þvi hlutskipti, unz hann hafði látið útbúa sér sér- stakt herbergi við skrifstofuna. Þannig lýsti sér göfugl.vndi Viggós í smáu og stóru. Það vega- nesti, sem ég öðlaðist fyrir sam- verustundir með öndvegis- manninum Viggó Jónssyni, mun endast mér til æviloka. Eitt af mörgu, sem ég hef lært af veru minni í Sælgætisgerðinni Freyju við Lindargötu 12, er það, hvernig taka ber þungum og — þrátt fyrir allt — óvæntum áföil- um. Kona Viggós, frú Sigrfður Jónsdóttir, tók hinni miklu harmafregn með æðruleysi og virðuleika, sem mér mun aldrei úr minni líða. Ég bið almáttugan Guð að blessa minningu drengskapar- mannsins Viggós H. V. Jónssonar og styrkja eiginkonu hans og börn i sorg þeirra. Guðrún Birna Úlafsdóttir.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.