Lesbók Morgunblaðsins - 21.12.1994, Side 38

Lesbók Morgunblaðsins - 21.12.1994, Side 38
vegna þess hve miðborgin þar varð illa úti í loftárásum síðari heimsstyijaldar. Eftir stríðið bættu borgaryfirvöld um betur og létu jafna byggingar við jörðu sem auðveld- lega hefði mátt gera upp — eingöngu til að geta haft frjálsari hendur um endur- skipulagninguna. Fyrir stríðið var miðborg- in í Dresden iðandi af lífi vegna þess að hún var miðpunktur viðskipta, menningar og skemmtana; hún var kapítalísk, sé notuð skilgreining austur-þýskra sósíalista, og svo þéttbýl að hún hefði hentað illa fyrir sósíalískar hópgöngur. Hin nýja Dresden með margra akreina breiðstræti í gegnum gamla borgarkjarnann miðjan var á hinn bóginn sniðin að þörfum sósíalísks þjóðfé- lags. í Leipzig reyndist af efnahagslegum ástæðum ekki unnt að ryðja braut fyrir breiðstræti í gegnum borgina miðja. Slíkt hefði nefnilega leitt til eyðileggingar margra þeirra bygginga sem hýstu kaupstefnu borg- arinnar, en tekna af henni gátu menn ekki verið án. Borgaryfirvöld ákváðu því að færa sér í nyt hringbraut sem umlauk miðborgina og á nítjándu öld hafði verið lögð á rústum gömlu borgarmúranna. Á hátíðisdögum var hinni vinnandi alþýðu borgarinnar nú í skipulögðum straumi veitt inn á þessa hring- braut. Við hana stóð einmitt Ágústartorgið (eða Torg Karls Marx) sem vegna stærðar sinnar og fyrrum glæsileika varð að ákjósan- legu sviði fyrir hyllingu leiðtoganna. Leik- myndir sviðsins — aðalbygging háskólans, leikhúsið, listasafnið og síðast en ekki síst Háskólakirkjan — þurftu að víkja fyrir nýju yfirbragði til að torgið gæti gegnt nýju hlut- verki. Það var því fyrst og fremst staðsetn- ing hinnar síðgotnesku miðaldakirkju við torgið mikilvæga sem varð henni að falli en ekki sú einfalda staðreynd að um var að ræða guðshús. BYLTINGIN 1989 Á TORGI KARLS Marx Eyðilegging Háskólakirkjunnar sýnir hvaða háskalegu afleiðingar allsheijar virkj- un þjóðfélags getur haft. Fyrir slíka virkjun líða ekki aðeins þeir sem andvígir eru mark- miði yfirvalda heldur fara menningarverð- mæti einnig í súginn. Sósíalistar í Austur- Þýskalandi voru ekki einir á báti í þessum efnum því að svipaðar sögur af eyðileggingu mætti segja frá Iöndum Austur-Evrópu. Ef til vill geta menn þó huggað sig við það, að erfitt virðist fyrir valdhafa að breyta hugsunarhætti meirihluta fólks og veita þeir atburðir sem gerðust í Leipzig haustið 1989 okkur ákveðna vísbendingu um það. Þá komst borgin í heimsfréttimar vegna þess að hún varð að miðstöð andstöðunnar við sósíalismann í Austur-Þýskalandi. Þessi andstaða hafði náð að vaxa undir vemdar- væng Nikulásarkirkjunnar sem stendur skammt frá þeim stað sem Háskólakirkjan stóð áður. Um nokkurra ára skeið hafði fólk safnast saman í kirkjunni klukkan fimm á hveijum mánudagseftirmiðdegi til bæna- halds. Þá um haustið tóku þessar bæna- stundir á sig æ pólitískari blæ. Mánudaginn 25. september 1989 gerðist svo sá merki atburður, að fólk hætti sér út úr kirkjunni og út á stræti borgarinnar þar sem það setti fram kröfur um lýðræði. Þótt öryggis- lögregla hefði beitt mótmælendur hörðu þá íjölgaði þátttakendum gríðarlega næstu mánudaga á eftir; alþýðunni hafði tekist að yfirvinna óttann við þá sem völdin höfðu. Síðasta mánudaginn í október var svo kom- ið að um 300.000 mótmælendur fylltu Torg Karls Marx, — torgið sem fyrst og fremst hafði verið ætlað til þess að þjálfa fólk í breyttu hugarfari. Enginn var þar pallurinn með leiðtogunum glaðbeittum, mannQöldinn var ekki skipulagður í fylkingar eins og venja var, heldur hafði safnast saman af sjálfsdáðum. Þar með var ljóst, að fjörutíu ára tilraun til að ala upp sósíalíska og undir- gefna einstaklinga var um það bil að fara út um þúfur. Og endalokanna var ekki langt að bíða; aðeins tíu dögum síðar féll Berlín- armúrinn. Við þessa sögu er svo því að bæta, að skömmu eftir fall austur-þýsku einræðis- stjórnarinnar fengu torgið og háskólinn sín upphaflegu nöfn og nú stendur yfir enn ein endurskipulagning torgsins. Áhugamenn hafa stofnað með sér félag til að beijast fyrir endurbyggingu Háskólakirkjunnar en ólíklegt verður þó að teljast að þeir muni sjá draum sinn rætast. Minnismerki um kirkjuna fengu þeir þó reist á þeim stað sem hún stóð áður. Þótt minnismerkið sé fyrst og fremst um sprenginguna að morgni hins 30. maí 1968, ætti það um leið að minna á þá staðreynd, að á sama stað rann uppeldist- ilraun austur-þýskra sósíalista út í sandinn haustið 1989. Höfundur er sagnfræðingur og býr í Leipzig. 22.SEPTEMBER: Sitt hvoru megin við Gilsá, sem rennur í gilinu á miðri myndinni, vexólíkurís- lenskur birki- skógur. Á efri hluta mynd- arinnar sést Ranaskógur, einn hinn feg- ursti á íslandi. Hann eraðeins að byrja að gulna. Á neðri hluta mynd- arinnar sést sjálfgróinn ung- skógur íjandi Buðlungavalla, sem vaxinn er síðan 1979, er landið varfriðað fyrir beit. Rana- skógur sáir fræ- inu norður fyrir Gilsá. Haust í skóginum Ljósmyndir og textar: SIGURÐUR BLÖNDAL Haustið er árstími litbrigðanna í skóginum. Ekki bara í laufkrón- um hans, sem við öllum blasa, en líka - og ekki síður - í skógar- botninum. Hjá okkur á slóðum lerkisins eru þau hvergi meiri en í lerkiskógarbotn- inum. Á þessum myndum er fylgst með haust- komu í skóginum á Hallormsstað og ná- grenni í tímaröð, sem spannar nákvæm- lega einn mánuð. Á þessu kyrrláta hausti hefir litasinfónía skógarins verið leikin lengur en oft endranær, þegar vindar ríkja og feykja laufi og nálum af tijánum jafnóð- um og þau gulna. Höfundur er fyrrverandi skógræktarstjóri. 25. SEPTEMBER: í mörkinni á Hallormsstað, 40 metra yfir sjávarmál, er lágskógurinn af birki og gulvíði að bytja að gulna, en lerki (t.v.) og fjallþin- ur (t.h.) teygja toppa sína upp í þokuslæðing í hlíð Hádegisfjalls. í forgrunni er jólatrésekra af blágreni. 4. OKTÓBER: Lerkið frá Arkangelsk á miðri myndinni er farið að gulna talsvert og blandar haustlitnum vel við grenilundinn (t.v.) og bergfuru úr Pyreneafjöllum (nær og t.h..) Fremst teygja sig nokkur ung lerkitré forvitin upp fyrir klettabrúnina. 5. OKTÓBER: Síberíulerkið úr Altaifjöllum, sem gróðursett var þarna í blásna melgeira milli klappanna 1979, skartar nú haustlit sínum fallega í aftansólinni. 22. OKTÓBER: Skógarsvörðurinn í þessum lerkiteig var í sumar vaxinn þéttri breiðu af systrunum klóelftingu og vallelftingu. Nú eru Iíkamsleyfar þeirra eins og gráhvítt slör ofan á lerkinálabreiðunni, en fyrir aftan á myndinni sitja enn fjósgræn blöð á gulvíðisr- unna, sem ætti líklega frekar að heita sínu gamla nafni, pálmavíðir, og er síðhaustprýði birkilendisins.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.