Lesbók Morgunblaðsins - 21.12.1994, Side 2

Lesbók Morgunblaðsins - 21.12.1994, Side 2
VILHJÁLMUR Bergsson: Lífrænar víddir. F arvegur Jólarabb eftirBolla Gústafsson Spámenn koma og fara. Um þessar mundir birtast þeir í líki hámenntaðra sérfræð- inga í þjóðfélags- og stjóm- vísindum. Þeir draga álykt- anir af mannkynssögunni og segjast þá gjarna sjá fyrir óorðna atburði eins og fyrirrennarar þeirra hafa gert um aldir. Nýprentað dagblað á borði mínu greinir frá varnaðarorðum vel metins stjórnmála- fræðings. Hann spáir heimsbyggðinni ófriði, þótt múrar, sem skildu að öndverð- ar, ósættanlegar skoðanir ýmissa þjóðar- Ieiðtoga tuttugustu aldar, séu nú fallnir. — Þú, maður merkra aldamóta, þú, sem getur vænst þess að lifa árið 2000, skalt ekki búast við einhverri óvæntri paradísarheimt handan þeirra hér á þessari stríðshijáðu jörð. — Þetta felst í orðum stjórnmálafræð- ingsins og spádómsorð hans hljóða svo: „Markalínur milli menningarheima verða víglínur framtíðarinnar.“ Þetta sagði Samuel P. Huntington prófessor við Har- vard-háskóla og hnykkti á þeirri fullyrð- ingu, að í stað hugmyndafræðilegra átaka þessarar mestu sprengjualdar mannkyns- sögunnar verði árekstrar menningarheima ríkjandi í heimsmálum á nýrri öld. Árátta manna að ala á bölmóði er óneitanlega lífseig. Þeir þreytast seint á því að teija þjóðunum trú um, að ekki megi slaka á klónni, hægja á ferðinni eða tala á lægri nótunum. Dramatísk spenna er talin lífsnauðsynleg gegn leiðindum. Það er helst ekki gert ráð fyrir að menn geti talast við og fræjum þeirrar skoðunar er hvarvetna dreift. I snjöllum þýðingum Geir- laugs Magnússonar á pólskum nútímaljóð- um (í andófinu, útg. 1993) eru kvæði eftir skáldkonuna Evu Lipska. Þar á meðal er Aðvörun, fjarstæðukennd en áleitin útlegg- ing skálds á þessari síbylju: ég vara þig við þér treystu þér ekki þú gætir skotið þig í hnakkann hvenær sem er eða gengið fram hjá þér gleymt þér yfirgefið þig þér er trúandi til þess treystu ekki hægri hendinni sem undirritar þér dauðadóminn treystu ekki vinstri hendinni gæti hlaupið í skarð þeinar hægri gættu þín á eigin hugsunum sem skyndilega hlaupast á brott stökkva út úr brennandi þotu heilans varastu þögnina sem færir þig sér í nyt hún gæti leyst þér tunguhaftið Tortryggnin er sem fyrr förunautur mannsins og lætur mjög að sér kveða. Trúin á andlegar framfarir, hvað þá sið- bót, nær því ekki að dafna, heldur minnir fremur á þurrkuð blóm, sem gleðja engan með angan, en safna á sig ryki. Það er síst að ástæðulausu, en á rætur að rekja til skefjalausrar eigingimi. Hún er sem fyrr undirrót tortryggni, haturs og grimmd- ar. Áhrif hennar koma í veg fyrir, að menn líkra og ólíkra skoðana leggi sig fram um að hittast, ræði saman og þegi saman. Ég segi þegi saman og vísa til ljóðsins hér að framan. Menn sem ætla að leysa samfélags- vanda af ýmsu tagi verða að eiga saman kyrrðarstundir, horfa í himininn upp, já, leyfa heilagri þögn að leysa haft tungunn- ar. — Ráðstefnuform samtímans gera alls ekki ráð fyrir því. Þeir sem vinna að samn- ingum og friðarmálum þeytast á milli staða taugastrekktir af tímaskorti. Hvert samfé- lag verður að eiga heilaga kyrrðarstaði. Það eru sameiginlegir hagsmunir mann- kynsins, að leiðtogar ólíkra trúarbragða, mismunandi menningarviðhorfa og gróinna hefða geti talað saman án öfga, að menn læri að meta og virða ólíkar skoðanir. Sag- an kennir okkur, að hvers konars öfgar leiða til misskilnings og oftar en ekki til tortímingar og hruns. Samkvæmt frásögn heilagrar ritningar varð upphaf kristin- dómsins hér á jörðu fjarri öllum hávaða, en bar svip hógværrar gleði yfir fæðingu lífs í fátækt og nægjusemi. Þögulir sátu nokkrir fjárhirðar saman við lítið bál í ná- grenni Betlehem, fáfróðir erfiðismenn og ekki áhyggjulausir. Þeir sátu í þögn dimmr- ar nætur og horfðu í eldinn. Þá leysti þögn- in loks tunguhaft himinsins — þaðan barst þeim óvæntur boðskapur um frið og frelsi. Fyrirheitið um frið og frelsi, sem þar var boðað og fylgt eftir, felst í kenningu Krists, sem hvílir á grunni algildrar kærleiksfórn- ar. Ég býst við, að Ewa Lipska hafi varla gert ráð fyrir, að út af ljóði hennar, Aðvör- un, yrði lagt á þennan veg. En sönn list hefur sér það til gildis, að ólík viðhorf geta fundið sér sameiginlegan farveg í henni. Listin er farvegur menningar og trúar. En farvegurinn stíflast, er öfgar og óheilindi ráða huga og hroki þyrlar upp ryki sýndar- mennsku og hégómagimi. Það er krafa sannrar listar um heiðarleika og einlægni, sem gefur henni gildi og mikilvægast hlut- verk hér í heimi. Hún á að hrífa menn úr fjötrum vana og værðar og knýja þá til að talast við, að leita kyrrlátra staða fjarri erli og spennu og finna leiðir til sátta og samlyndis. Jólablað 1994 Forsíðan. Myndin er eftir Peder Severin Kröyer frá 1882 og heitir „Hjá kaupmanninum þegar ekki fískast“.Myndin er í tengslum við grein um „gullöld“ í myndlist Norðurlanda 1890- 1910. Kröyer var frá Stavanger en settist að í Danmörku, var víðreistur heimsmaður ílist- inni og jafnframt einn þeirra sem settust að á Skaganum á Jótlandi. Myndir hans þaðan, bæði úrgleðskap, en einnig úr harðri lífsbar- áttunni í fískimannasamfélaginu, teljast með því bezta frá þessari „gullöld". Farvegur. Jólarabb eftirBolla Gústafsson á Hólum, bls. 2. Gengið frá Barcelona. Ný smásaga eftir Indriða G. Þorsteinsson, bls. 4-5. Mynd: Einar Hákonarson. Brautryðjandi og þjóðsagnapersóna. Um Björn Pálsson flugmann eftir Lindu Sal- björgu Guðmundsdóttur, sagnfræðing, bls. 4-8. Lokkur ástarinnar á handritasafni Landsbókasafns. Eftir Gunnar Hersvein, heimspeking, bls. 9-11. Kóngsins gæska hefur ísland úr duftinu. Össur Skarphéðinsson, umhverfísráðherra, skrifar um séra Björn í Sauðlauksdal og brautryðjandastörf hans, bls. 12-15. Feður og synir. Ný smásaga eftir Einar Má Guðmundsson rithöfund, bls. 16. Galdrasagan - þroskasaga þjóðar. Eftir Ólínu Þorvarðardóttur cand mag., bls. 18-20. Sigríður í Brattholti og Gullfoss. Eftir Eyrúnu Ingadóttur, sagnfræðing, bls. 21-23. „Gullöldin“ í norrænni myndlist. Gísli Sigurðsson lítur á Norðurlandamyndlist áranna 1890-1910, bls. 24-27. Sovéljól - jólasovét. Smásaga eftir Ásgeir Hannes Eiríksson, bls. 28-99. Mynd: Árni Elfar. Við erum ekki ein... Sigurður Karlsson, leikari, skrifar um leik- ritahöfundinn J.B. Priestley I tilefni aldaraf- mælis hans, bls. 30-32. Landnám sonnettunnar á íslandi. Eftir Þorgeir Ibsen, fyrrv. skólastjóra, bls. 32-34. Storm King listamiðstöðin í New York. Myndafrásögn eftir Einar Fal Ingólfsson, blaðamann og Ijósmyndara, bls. 35. Jól á Eyrarvegi 35. Endurminning eftir Jóhann Árelíuz, rithöf- und, bls. 36. Um kirkjustaði og kirkjur á íslandi. Eftir Oddgeir Guðjónsson, fyrrv. bónda I Tungu, bls. 36. Miðaldakirkja lögð í rúst. Páll Björnsson, sagnfr., segir frá örlögum háskólakirkjunnar í Leipzig, bls. 37-38. Haust í skóginum. Ljósmyndir og textar eftir Sigurð Blöndal, fyrrv. skógræktarstjóra, bls. 38. Kristnir gegn kristnum í fjórðu krossferðinni. Eftir Christof Wehmann, sagnfræðing, bls. 39-41. Kjalamesið góða. Eftir Pétur Pétursson, þul, bls. 42. Á slóðum Saffróar og Hómers. Ferðaminningar eftir Onnu Maríu Þórisdótt- ur, bls. 44-45. Mannrán og málagjöld. Karl Helmut Kortsson, dýralæknir á Hellu, segir frá forföður sínum, bls. 46. íslenzku Bing & Gröndahl plattarnir. Eftir Halldór Halldórsson, útgerðarfræðing, bls. 47. Verðlauna-krossgáta bls. 43. Verðlauna-myndagáta bls. 48. Ljóð. Eftir Matthías Johannessen, bls. 3, Friederich Hölderlin (í þýðingu Hannesar Péturssonar) bls. 8, Ragnar Inga Aðalsteinsson, bls. 8, Agústínu Jónsdóttur bls. 11, ísak Harðarson, Ragnar Rögnvaldsson, Kristjönu Emelíu Guð- mundsdóttur og Guðmund Kristjánsson bls. 17, Elísabetu Jökulsdóttur og Pjetur Hafstein Lárusson bls. 23, Valgerði Þóru og Þórunni G. Guðmundsdóttur bJs. 41, Þóru Ingimars- dóttur og Þóru Björk Benediktsdóttur bls. 42, Maríu Skagan og Kristin Gísla Magnús- son bls. 45, Kristján J. Gunnarsson og Ás- laugu Jensdóttur bls. 47.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.