Lesbók Morgunblaðsins - 26.09.1976, Side 8

Lesbók Morgunblaðsins - 26.09.1976, Side 8
ANATOLI ZWEREV (f. 1931 i Moskva): Portrettmynd 1974. Olia á léreft, 100x80 cm. Zwerev nam i listaháskóla, sem nefndur er eftir árinu „1905". Hann var styrktur fjárhagslega af Moskvasafnaranum G.D. Kostaka og fyrir milligöngu hljómsveitarstjórans Igor Markevitsch hélt hann sýningu i París, sem mikla athygli vakti. Bragi Ásgeirsson VAN DRÆÐA- BÖRNl RÚSSNESKRI MYNDLIST Nonkonformistarnir lifa lífi sinu í djúpri andlegri og sálrænni spennu, — lífi, sem er sprottið upp úr hinum raunverulegu rússnesku aðstæðum, og aðeins að þvi marki sem maður gerir sér grein fyrir þessum sérstöku aðstæðum og þekkir hin margvislegu áhrif á tjáningu listamannanna, — getur maður hleypidómalaust horft á myndirnar. Frá Rússlandi, berast reglu- lega fréttir um refsiaðgerdir gegn myndlistarmönnum, sem ekki eru undir náðinni hjá þariendum stjórnvöldum, og er stöðuglega greint frá þeim að- gerðum f fjölmiðlum vestur- landa. Eðlilega hrökkva menn við er stjórnvöid þar eystra nota jarðýtur og vatnsdælur gegn útisýningum slfkra mynd- listarmanna, sem væru í augum okkar vesturálfubúa á þvf stigi að fæstar slfkar myndu verkja umtalsverða athygli á hliðstæð- um sýningum vestra, og alls ekki fyrir neina tegund framúrstefnu. Menn eru þó enn meir undrandi á þeirri staðreynd, að hér koma ekki fram neins kon- ar bein mótmæli gegn rfkjandi kerfi og myndirnar virðast þannig allar, f bak og fyrir, hinar meinlausustu f augum vesturálfubúa. — Hvers vegna eru menn þá teknir fastir, yfir- heyrðir, fangelsaðir og vfsað úr landi Ifkt og um stórhættulega og hreinræktaða pólitfska andófsmenn sé að ræða og þvf þjóðhættulegir andbyltingar- sinnar? ... Þvf er til að svara, að ekki er viðurkennd nema ein grundvailarstefna f málara- list f Sovétrfkjunum, og það er sú stefna sem flokkurinn sjálfur boðar, þ.e. sovézkur sósíalrealismi. Hver sá lista- maður er ekki gengst undir föðurlega forsjá FLOKKSINS varðandi táknrænt innihald verka sinna er þannig stimplað- ur óvinur ríkjandi kerfis og ásakaður um að mála sam- kvæmt stefnuskrá auðvalsrfkj- anna, — jafnvel er þvf bætt við að hugmyndafræðin sé sótt beint til Pentagon!... Sovétmenn telja sig hvorki vilja né geta viðurkennt per- sónubundna myndlist, nema sem dæmigerða úrkynjun auðvaldsskipulagsins. Þetta er ekki svo lftið andstætt persónu- dýrkun þeirra f sambandi við einstaklingsfþróttir og geim- ferðir, en þetta sýnir hinar hrikalegu andstæður og glopp- ur í stjórnarkerfinu. t eðli sfnu hlýtur myndlistin að vera einstaklingsbundin, a.m.k. að þvf leyti að einungis einn getur haldið f einu á pennslinum, hamrinum og meitlinum, og sá er með- höndlar þessi verkfæri af mestri færni, þekkingu og lffrænni skynjun skarar eðli- lega framúr. Hins vegar geta menn unnið að sama verkefn- inu f hópvinnu, og meistarar aidanna hafa gjarnan haldið verkstæði og lærlinga, sem hafa aðstoðað þá á margan hátt en sjaldan vaxið þeim yfir höfuð fyrr en viðkomandi tóku sjálfir að vinna sjálfstætt á eig- in verkstæði. Sá fjöldi er marg- falt stærri er á verkstæðum unnu og við höfum engar spurnir af. Samciginleg, sögu- leg og félagsleg hefð mótar vissulega þróun myndlistar- innar, en það eru hinir stóru einstaklingar og nýskapendur er uppúr gnæfa, en ekki hið táknræna innihald hvort sem það er andlegs eða veraldlegs eðlis, — þ.e. stefnan mótuð af geistlegu- eða pólitfsku valdi. 1 báðum tilvikum er það áberandi að hinu laklega er mun meir haldið fram en ©* JAKOB WINKOWETZKI (f. 1938 I Leningrad): Trúarleg myndbygging. 1967—68. Olla á tré, 1 00x72.5 cm. — JarðfræSingur að mennt en helgar málverkinu allar frlstundir sinar. WJACHESLAV KALININ (f. 1939 I Moskva): Sjálfsmynd. 1974. Olla á léreft, 70x50 cm. Kalinin nam við listiðnaðarskólann I Chotkowo við Moskva. meistaraverkunum, hinar and- lausu áróðursmyndir f báðum tilvikum. Kirkjan er staðin að þvf að dreifa glansmyndum á meðal barna án nokkurs myndræns né uppeldislegs gildis utan hins táknræna svip- að og einræðisrfkin dreifa glansmyndum er eiga 'að gylla þjóðskipulag þeirra. I báðum tilvikum drekkir meint áróðursgildi iðulega mynd- rænu inntaki, — gleymum heldur ekki að báðir aðilar eru jafn sannfærðir um hinn góða og göfuga tilgang hér að baki. — Þeir sem ybbast upp á góða tilganginn, þ.e. draga hann f efa og sýna sjálfstæða sköpunarviðleitni eru þannig jafnframt af báðum aðilum áfitnir „trúvillingar”. Skilning- ur á nýlistum er mörgum kirkj- unnar mönnum jafn framandi og skilningur ráðstjórnar á frelsi einstaklingsins f list og mennt. Kirkjan eys sannarfega ekki af gnægtarbrunnum trúar- legrar listar umliðinna alda f þvf skyni að ala áhangendur sfna upp f list, hún hrærir frek- ar í grunnfærum, óþroskuðum kenndum með glansmyndum. Við sjáum að vísu glæsilegar kirkjur er byggðar hafa verið í nútfmastfl og gild nútfmalist prýðir innan veggja, sömuleið- is sjáum við einnig nútfmalist f einstaka gömlum kirkjum, en hér er um undantekningar að ræða sem eiga uppruna sinn f flestum tilvikum f samvinnu frábærra listamanna á sviði húsagerðar og myndlistar. Sykraðar glansmyndir í biblfu- útgáfum eru margfalt algeng- ari myndum meistara kirkju- legrar listar frá upphafi... Hinir „óþægu“ listamenn eru þannig allir þeir ér skera sig úr fjöldanum á hverjum tfma, hvar sem er f veröldinni. Gleymum ekki að brautryðj- endur og nútfmalistamenn hafa einnig verið ofsóttir meðal okkar, steinar hafa verið lagðir á leið þeirra, hrópað hefur ver- ið að þeim eða þeir þagðir f hel af hinu svonefnda „borgara- lega“ þjóðfélagi. En það er ekki þjóðfélagið, sem hér ber alla sökina, því að sennilega verður aldrei fundið upp það þjóðfélag er á eðlilegan hátt getur sameinað undir einn hatt, eina heildarskoðun, hinar fjölmörgu ólfku skoðanir mannsins, — það er ekki hægt að skipa fólki að hafa ákveðnar kenndir gagnvart öllum fyrir- bærum jarðar, — ekki hægt að staðla sálina né hjartað. Hér hlýtur að vera aðalatriðið að skoðanir og kenndir fái að þró- ast með eðiilegum hætti, þjóð- félaginu til hags og viðgangs. Eg var að nefna hið borgara- lega þjóðfélag hér að framan, og lýsingin á viðbrögðum þess á einmitt við um framkomu sovétþjóðskipulagsins við hina „óþægu“ listamenn sfna á vor- um dögum. Flokksaðallinn eystra er kominn f föt hins virðulega „góðborgara" (broddborgara) aldamótaár- anna. Ef þú fellur ekki inn f hóp f jöldans ert þú Ifkþrár... — Viö megum ekki heldur gleyma þvf að það eru miklu fleiri listamenn er teljast til hinna „þægu“ f sovézku þjóðfé- lagi, ekki sfður en hjá okkur. JURI SCHARKICH (f. 1931 I Tichorjezka ð Kuban): Mynd af ALEXANDER GLESER. 1974. Olla og lakklitir á léreft, 117x81 cm. SCHARKICH lauk farmannaprófi I Leningrad og sótti jafnframt tlma vi8 Muchina- listiðnaðarskólann þar I borg og lauk þaSan prófi sem teiknari „Designer" áriS 1967. OSKAR RABIN (f. 1928 I Moskva): Mynd meS hesti. 1975. Olia á lereft, 65x80 cm. — Rabin sem var nemandi E.L. Kropivinzki, nam viS listaháskól- ann I Riga, seinna gerSist hann starfsmaSur viS járnbrautirnar og umsjónar- maSur viS byggingar. Rabin er um þessar mundir nafnkenndastur hinna „óþægu" listamanna. Opinberlega er hann ásakaSur um „afmyndun hins sovézka veruleika". ekki. Upphafið að áhuga Glesers verður rakið til atviks frá 1967, er hann var niður- sokkinn við að skoða myndir á sýningu 12 listamanna og ör- yggislögregluna bar að garði og lokaði sýningunni, — hafði hún þá aðeins verið opin f tvær klukkustundir. Frá þeirri stundu hefur hann verið óþreytandi við að safna saman slfkum myndlistarmönnum og koma þeim á framfæri opinber- lega, og hefur hann staðið að baki flestra sýninga hinna „óþægu“ á sfðustu árum, m.a. þeirra er kölluðu á vettvang jarðýtur og vatnsdælur. Þær sýningar vöktu heimsathygli og komust á forsfður heimspress- unnar vegna áðurnefndra til- tekta stjórnarvalda. Til að bjarga andlitinu, frekar en að það bæri vott um slökun til aukins frelsis, leyfði menning- armálaráðuneytið reyndar sömu listamönnum að setja sýninguna upp tveim vikum seinna f lystigarði nokkrum er Smailowskij nefnist. Það sem yfirvöldin óttuðust fyrst og fremst var að sýningin ýtti undir frajlsræðisviðleitni listamanna annarra listgreina, og öðru freniur að framtakið hyggi að rótum sósialrealism- ans. Yfirvöldin ásökuðu lista- mennina fyrir það að sýningin „bryti f bága við almennt vel- f garða listamanna sinna, — þvf fer fjarri. I vestrinu eru lista- menn ennþá að mestu lausir við fangelsanir vegna skoðana sinna, — slfkt heyrir til undan- tekninga og er þá ekki f tengsl- um við sjálfa listsköpun þeirra. Og jafnvel tilhugsunin ein um að einhverjum yrði vfsað úr landi vegna málunar mynda af svipuðu tagi og við kynnum hér f Lesbók að þessu sinni á sér enga stoð — er fullkomlega „absúrd“. Ekki er hægt að Ifkja þessari viðleitni f listsköpun á neinn hátt við listrænan kraft og sjálfstæði rússneskra nýskap- enda aldarinnar, Ifkt og Wassily Kandinsky, Kasimir Malevich, Antoine Pevsner, Vladimir Tatlin, Alexander Archipenko, March Chagall og EI Lissitzky, sem allir störfuðu frá unga aldri f vestrinu, nutu þar fulls tjáningarfrelsis, og hrifust með straumum nýrra viðhorfa. Slíkt væri að öllu leyti rangt með tilliti til að- stæðna, upplýsingastreymið um list vestursins er f lágmarki eystra og ófrelsið þrúgandi. Myndirnar hér á sfðunum eru úr safni Alexanders Gleser (f. 1934), sem kom fyrst fram sem stuðningsmaður hinna „óþægu“ árið 1967, og fram að þeim tfma var einungis þekkt- ur sem rithöfundur, skáld og þýðandi ljóða frá Georgíu. Fjöl- skylda hans var á Stalfnstfma- bilinu hrakin f útlegð til norð- ur Kákasfu (N. Kasacstan), svo að Gleser er sannarlega „brennt barn“, — þótt að eld- inn forðist hann bersýnilega BORIS SVESCHNIKOV (f. 1927 I Moskva): Hádegi Ijúll. 1974. Olla á léreft, 75x90 cm. — Eftir fyrsta námsár viS stofnun dekoratlvrar og listiðnaSar I Moskva var hann handtekinn og lifSi átta ár I fangabúSum. Sem bókaskreyt- ingarmaSur var hann tekinn I myndlistarsambandið. Málverk eftir hann eru ekki sýnd opinberlega I Rússlandi. Slfkir hafa öruggt lifibrauð af þvf að þóknast rfkjandi hefð og skoðunum, mála f anda sósfal- realismans, og það eru ekki fá tonn af málningu né fáir kfló- metrar af lérefti, sem árlega fara f það eitt að fegra ásjónu Marx, en þó aðallega Lenins — ásamt þúsundum tonna af marmara og eðalgrjóti. Lista- maður f austri er skortír salt í grautinn, hefur innan seilingar þá freistandi lausn að mála mynd af Lenin, sem er jafn örugg söluvara og glansmyndir hvers konar f vestrinu, — og það eru vissulega fáir lista- menn er standast slfka freist- ingu f stað þess að lifa fyrir vanmetna hugsjón, ofsóttir og hraktir. — Ég hef valið þann kostinn,« f sambandi við kynningu á nokkrum hinna „óþægu“ í Rússlandi, að varpa ljósi á stöð- una og rökræða hana frá sem flestum hliðum. Það er méinleg lokun að sjá einungis flfsina f augum náungans, og framan- skráð er f engu réttlæting á yfirgangi rússnezkra yfirvalda Sjá næstu I síðu

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.