Þjóðviljinn - 31.08.1986, Page 14

Þjóðviljinn - 31.08.1986, Page 14
Pólitískur tangó kvikmyndarinnar í tilefni fyrstu pólitísku ís- lensku kvik- myndarinnar er hérstaldr- að við víða í sögu hinnar pólitísku kvik- myndar Hinn pólitíski Tangó Fernando Solanas þykir hafa leitt pólitíska kvikmyndagerö inn á nýtt spor. Pólitísk kvikmyndagerð er langt því frá dauð úr öllum æðum. Nýjasta dæmið um það gefur að líta ókeypis í Há- skólabíó um þessar mundir; Reykjavík, Reykjavík, Hrafns Gunnlaugssonar. Það kemur ekki á óvart að áhorfendurfá að njóta Davíðs endurgjalds- laust, enda mestur möguleiki á að ná til þeirra með því að krefjast ekki aðgangseyris af þeim. Reykjavík Davíðs og Hrafns hefur fengið það orðspor að hún sé ekki vel heppnuð pólitísk áróðursmynd enda íslendingar nýgræðingar í þessari tegund kvikmynda. Víða erlendis hafa kvikmyndagerðarmenn hinsveg- ar náð mjög langt í þessu kvik- myndaformi og oft á tíðum eru þessar pólitísku myndir með því markverðasta sem gert er á kvik- myndasviðinu. Pólitísk kvikmyndagerð er jafngömul kvikmyndasögunni. Kannski hafa aldrei verið gerðar jafn sterkar pólitískar kvikmynd- ir og á tímum þöglu kvikmynd- anna. Slík kvikmyndagerð blómstraði í Sovétríkjunum eftir byltinguna 1917. Kvikmyndir Eisensteins og Pudovkins og fleiri meistara sovésku bylting- armyndanna, tilheyra nú kvik- myndaklassíkinni. I kvikmynda- gerð þeirra þróuðu þeir upp nýtt myndmál, montagefrásögn, þar sem óskyldar myndir eru klipptar saman á díalektískan hátt. Upp- haf þessarar frásagnatækni í so- véskum kvikmyndum kom þó til af hráefnisskorti kvikmynda- gerðarmannanna. Mikill hörgull var á óáteknum kvikmyndaspól- um en mikið var til af fréttamynd- um úr borgarastríðinu og til að lengja kvikmyndir sínar notuðu menn búta úr þessum frétta- myndum inn í frásögnina til að leggja áherslu á ákveðna hluti eða kveikja ný hughrif. Upp úr því þróaðist svo montagetæknin sem kvikmyndagerðarmenn not- ast enn þann dag í dag við oft með misjöfnum árangri, en sjaldnast með jafn góðum árangri og gert var í Sovétríkjunum í bernsku kvikmyndarinnar. Riefenstahl er annað dæmi um kvikmyndagerðarmann, sem notaði kvikmyndaformið í pólit- ískum tilgangi. Kvikmyndir hennar um flokksþing nasista í Núrnberg og ólympíuleikana í Berlín eru í hópi sígildra áróðurs- mynda. Hitler og þó kannski einkum Göbbels, gerðu sér góða grein fyrir áhrifamætti kvik- myndarinnar. Riefenstahl var einsog himnasending til þeirra. Hún var mikill arkitekt í kvik- myndagerð með næmt auga fyrir hvernig byggja átti áhrifamikil myndskeið sem mikluðu fyrir áhorfendum ytri umgjörð nas- ismans þannig að innihaldið í pó- litík þeirra gleymdist. Riefens- tahl var endurreisnarmanneskja, sem leit líkama mannsins svipuð- um augum og Grikkir til forna, íþróttamaðurinn var hin fullkomna smíð guðanna, eink- um væri hann Ijós yfirlitum. Þessa eiginleika kunnu nasistarn- ir að notfæra sér og það efast eng- inn um að sú mynd sem Riefens- tahl gaf af Þriðja ríkinu átti stór- an þátt í að fegra nasismann í augum umheimsins fyrir seinni heimsstyrjöld. Riefenstahl hefur sjálf lýst því yfir í blaðaviðtölum að það hafi ekki verið tilgangur hennar; að hún hafi verið pólitískt viðrini og myndirnar hafi eingöngu speglað þann listræna metnað sem hún hafði gagnvart viðfangsefninu. Ekki skal lagður dómur á það hér, en engu að síður verður að telja kvikmyndir hennar meðal best gerðu áróðursmynda sem gerðar hafa verið. Oft á tíðum falla áróðurskvik- myndir í þá gryfju að predika ágæti einnar pólitískrar stefnu fram yfir aðra. Þetta var mjög áberandi með pólitískar myndir á sjöunda og áttunda áratugnum. Þessar myndir náðu sjaldnast þeim tilgangi sem stefnt var að. Þær náðu til þröngs hóps já- bræðra og -systra, en tilgangur áróðursmynda hlýtur að vera sá að ná til annarra en þeirra sem eru fyrirfram með skoðun kvik- myndagerðarmannsins á því sem fjallað er um. Pólitíkinni þarf að læða inn á lævísan hátt. Búa hana í búning. T.d. spennumyndar einsog Costa-Gavras hefur gert. Hann fékk stórstjörnur í aðalhlutverkin og notaði sér frásagnarmáta spennumynda til að sýna fram á spillingu og vaidníðslu víða um heim. í Z fjallaði hann um að- dragandann að valdaráni herfor- ingja í Grikklandi. Réttarhöldin fjölluðu um Tékkóslóvakíu og í Missing var augunum beint að Chile. Kvikmyndir þessar náðu til mun stærri hóps en vanalegt var um kvikmyndir sem fjölluðu um pólitískt misrétti. Hollywood sá að þarna var feitan gölt að flá. Vietnam-myndir og Water- gate-myndir fengu góðan hljóm- grunn meðal áhorfenda og jafnvel kvikmyndir sem settu spurningarmerki við ameríska drauminn. En Hollywood er alltaf Hollywood og í kvikmynd- um sem gerðu upp við Víetnam eða Watergate urðu þessir pólit- ísku atburðir frekar rammi um spennufrásagnir og hjartaknús, en að spennan og hjartaknúsið væri ramminn til að koma ákveðnum skoðunum á framfæri. Þrátt fyrir það er því ekki að neita að á áttunda og jafnvel ní- unda áratugnum komu nokkrar mjög athyglisverðar kvikmyndir frá Bandaríkjunum með þungan pólitískan undirtón. Kínasynd- rómið afhjúpaði samtryggingu valdhafa, verkalýðsleiðtoga og auðvalds kringum kjarnorkuver í Bandaríkjunum og á seinni árum hafa komið kvikmyndir einsog í Eldlínunni, sem tók klára afstöðu með Sandinistum í baráttu þeirra gegn Sómósastjórninni í Nicarag- ua og Salvador, sem tekur af- stöðu með Skæruliðum í E1 Sal- vador. Áhuginn fyrir kvikmyndagerð sem tekur afstöðu gegn opinberri stefnu Reagan-stjórnarinnar fer þó þverrandi í Bandaríkjunum og önnur tegund af pólitískum myndum hefur rutt sér til rúms og er Silvester Stallone samnefnari fyrir þá tegund ofbeldismynda, með Rockya, Rambóa og Cobrur í baráttu við útsendara and- skotans úr austri. Ég er á móti allri pólitík, segir svo Stallone. Bandaríkjamenn virðast einnig hafa náð sér aftur eftir Víetnam- stríðið og nú er í tísku þar vestra að fegra herinn. Officers and gentlemen er okkur enn í fersku minni og áður en langt um líður mun Háskólabíó taka til sýninga kvikmyndina Top gun, sem fjall- ar um skóla fyrir unga og frama- gjarna herþotustjórnendur og er flugherinn bandaríski umvafinn dýrðarljóma í þeirri kvikmynd. Nei hér er ekki um pólitík að ræða, segja framleiðendur, myndin er bara gerð til að skemmta fólki. í austantjaldslöndunum eru enn framleiddar pólitískar mynd- ir, kvikmyndir sem á lævísan hátt deila á ríkjandi skipulag. Austantjaldsmenn eru orðnir snillingar í að segja eitt en meina annað til að sniðganga kvik- myndaeftirlitið í löndunum. Pá hafa einnig komið fram sterkir pólitískir straumar í kvikmynda- gerð um leið og valdhafar slaka á kverkartaki sínu á listsköpun- inni, einsog í Póllandi fyrir valda- töku Jaruselskis. Þær kvikmyndir nutu mikilla vinsælda í Póllandi og má segja að jafnframt því sem kvikmyndir á borð við Marmara- mann Andrezej Wajda voru hvatning og leiðarvísir fyrir al- þýðu manna þá hafi þær jafn- framt verið spegill til að skoða þjóðfélagsþróunina í. Um leið og harðnaði aftur á dalnum gerðust margir pólskir kvikmundar landflótta alveg einsog tékkneskir starfsbræður þeirra höfðu gert 1968. Sumir halda áfram pólitískri kvik- myndagerð en aðrir reyna að laga sig að vestrænum siðvenjum og láta ágóðavonina ráða um við- fangsefnin. Það hefur löngum verið talað um að listamenn í austantjalds- löndunum séu undir járnhæl op- inberrar ritskoðunar, en land- flótta kvikmyndagerðarmenn á Vesturlöndum hafa bent á að lítið betra taki við þegar vestur er komið, þar ráði ritskoðun hagn- aðarvonarinnar. í S-Ameríku hafa kvikmynda- gerðarmenn framleitt neðanjarð- ar ádeilumyndir á valdhafa. Á sjöunda áratugnum streymdu ljóðrænar ádeilumyndir frá Bras- ilíu eftir Glauber Rocha og Ruy Guerra. Kvikmyndir þessar réð- ust á bandaríska menningar- heimsvaldastefnu en ljóðurinn við þessar kvikmyndir var að þær voru ekki sýndar þeim sem mest þurftu á þeim að halda, íbúum Brasilíu, heldur varð hlutskipti þeirra að sanka að sér verð- launum á evrópskum kvikmynd- ahátíðum og njóta athygli rót- tækra menningarvita, en voru bannaðar í heimalandi sínu. Myndir þeirra voru m.a. sýndar sem mánudagsmyndir í Háskóla- bíói upp úr 1970. Það er augljóst að hin pólitíska kvikmyndagerð er á vegamótum í dag og sjá margir ekkert annað en blindgötur hvert sem haldið er. Þó ekki allir og þeirra á meðal er Argentínumaðurinn Fernando Solana. Nýjasta kvikmynd hans Tango þykir benda til að eitthvað nýtt og spennandi sé að gerast í pólitískri kvikmyndagerð. Um kvikmynd hans hefur verið sagt að hann pakki boðskapnum inn í kvikmyndalega séð athyglisverð- ari umbúðir en áður hefur verið gert. Hann notfærir sér kvik- myndaformið til fullnustu í árás- um sínum á herforingjastjórnina sem var í Argentínu. Kvikmyndin gerist meðal arg- entínskra flóttamanna í París og fjallar um langanir þeirra og þrár, hvernig þeir upplifðu stjórnmála- ástandið í heimalandinu, það að vera landflótta og er Tangóinn notaður til að tjá þetta. Tangó er ekki bara dans rauðvínskynslóðarinnar ís- lensku. Tangó rekur uppruna sinn til róttækrar baráttu í Rio de la Plata í upphafi þessarar aldar og til argentínskra flóttamanna sem fluttu dansinn til Evrópu fyrr á öldinni. Kvikmyndin rekur þessa sögu dansins og í henni speglast hin pólitíska barátta Árgentínubúa gegn valdníðslu á þessari öld. Þykir Solana hafa leitt pólitíska kvikmyndagerð inn á nýtt spor með Tangónum sín- um. Og nú höfum við íslendingar semsagt eignast okkar fyrstu póli- tísku kvikmynd og þykir einn hel- sti galli hennar sá að leikstjórinn virðist hafa átt erfitt með að gera upp hug sinn hverslags kvikmynd hann var að gera. Hann dansar sinn vals við borgarstjórann án þess að hafa allan hugann við dansinn og því miður varð honum og dansherranum fótaskortur á því. -Sáf 14 SÍÐA - ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 31. ágúst 1986

x

Þjóðviljinn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.