Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Volume

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 03.01.1987, Page 26

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 03.01.1987, Page 26
46 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS Hvaða öfl lágu helst að baki stöðnunar íslensks sjávarútvegs? I fyrsta lagi hafði fjármagnsskortur mikið að segja. Annar mjög mikilvægur þáttur var andstaða landeigenda, sem voru áhrifamesta þjóðfélagsaflið, en þeir lögðust gegn fólksflutningum úr sveitum til sjávarsíðunnar. Áttu landeigendur beinna hagsmuna að gæta varðandi öflun ódýrs vinnu- afls og vildu því halda ríkjandi samfélagsástandi óbreyttu.3 Þannig var komið í veg fyrir þéttbýlismyndun og tilkomu vinnumarkaðar við sjóinn, scm var nauðsynleg undirstaða framþróunar. Raunar var megin- þorri bænda leiguliðar fram um 1900 og fylgdu því lengi ýmsar kvaðir, m.a. að róa á skipum landeigenda. Jafnframt var aðgangur að hafinu og auðlindum þess háður samþykki þeirra, sem áttu land að sjó.4 5 Það var fyrst eftir afnám einokunarverslunarinnar 1787, að nægilegt innlent fjármagn myndaðist til að koma þilskipaútgerð á fót. Var hér um verslunararð að ræða, en íslensk kaupmannastétt myndaðist smám saman eftir að einokuninni lauk. Á tímabilinu 1803-1806 hófst skútu- öldin svokallaða. Stóð vagga hennar í Hafnarfirði, Flatey á Brciðafirði og á Bíldudal. Framan af var nokkur bændaútgerð á Norðurlandi og Vestfjörðum en komst fljótlega í hendur kaupmanna. Tekið var að verka saltfisk í stað hinnar hefðbundnu skreiðar, sem bæði gaf betra verð og opnaði nýja markaði. Hér með skapaðist grundvöllur fyrir stórstígum framförum í sjávarútvegi, er urðu til þess að smám saman var horfið frá sjálfsþurftabúskap til framleiðsluhátta markaðsþjóðfélags- ins. Fólk tók að flytja í stórum stíl úr sveitum í vaxandi þéttbýliskjarna við ströndina. Þetta gerðist þrátt fyrir andstöðu landeigendastéttarinnar og tilraunir hennar til að viðhalda vistarbandinu. Skútum fjölgaði hægt og sígandi, einkum eftir miðja öldina. Orust var fjölgunin eftir 1885, en hápunktinum var náð árið 1906. Upp úr því tók seglskipum að fækka og hurfu loks alveg af sjónarsviðinu laust fyrir 1930. Örfá skip, sem notuðust jöfnum höndum við segl og hjálparvél, gengu að vísu áfram til fiskveiða fram um miðjan fjórða áratuginn."1 Auk fiskveiða stunduðu skúturnar einnig hákarlaveiðar, sem lögðust að mestu niður er kom fram yfir 1900. Á þcinr veiðum var nær ein- göngu notast við stór og grófgerð færi, s.k. handvaði. Þorskur og áþekkar tegundir voru aðeins veiddar með handfærum. Þar að auki 3. Sjá Björn Lárusson 1982: 8. 4. Sjá t.d. Gísla Pálsson 1982: 6. 5. Fiskiskýrslur og hlunninda 1926-1941; Gils Guðmundsson 1977 I: 188-190, 216-217, 239-240, 249, 276-277, 300-301, 315, 318; Gils Guðmundsson 1977 II: 22; ÞÞ (tit- ilblöð) 5216, 5303, 5416, 5680.
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.