Morgunblaðið - 29.01.1995, Side 7

Morgunblaðið - 29.01.1995, Side 7
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 29. JANÚAR 1995 B 7 MANNLÍFSSTRAUMAR UlWHVERFISlWALÆr hægt ai samrœma hagvöxt og vardveislu náttúrulegra auölinda? Tvenns konar hússtjórn SKÖMMU fyrir jól kom út bókin Náttúrusýn á vegum Rannsóknar- stofnunar í siðfræði við Háskóla íslands. í henni er safn greina sem eru að stofni til byggðar á erindum sem flutt voru á ráðstefnu í Háskólabíói árið 1993. Þarna er fjallað um umhverfismál frá mörg- um sjónarhornum, t.d. trúarlegum og siðfræðilegum og frá sjónar- miðum lista og vísinda. Freistandi væri að gera heildarefni bókarinn- ar skil, en hér verður aðeins staldrað við grein eftir Björn Guðbrand Jónsson líffræðing sem hann nefnir: Hagkerfi og vistkerfi: tvenns konar hússtjóm. Þetta viðfangsefni er einmitt ofarlega á baugi meðal stjómmála og vísindamanna um allan hinn vestræna heim. Um þetta eru skiptar skoðanir og varla við því að búast að hin endanlega lausn finnist í bráð á því hvemig hagfræðikenningar um stöðugan hagvöxt samræmíst vernd og varðveislu hinna náttúmlegu auðlinda. öfundur skilgreinir vel hvað hann á við með „tvenns konar hússtjórn": í vistkerfi er flæði efna í stöðugri hringrás, hraðri eða hægri eftir atvikum. Heildarbreyting í vistkerfi er eig- indleg (qualitat- ive) og einkenn- ist af þróun fremur en vexti. Magnbundnar (quantitative) breytingar em tímabundnar. í iðnvæddu hagkerfí flæða efni í gegn eftir línulegu ferli frá auð- lindum til úrgangs. Breytingar eru bæði eigindlegar og magn- bundnar. Hinar magnbundnu em afar mikils metnar í iðnaðarsam- félaginu. Hugmyndin um hag- vöxt er hornsteinninn að efna- hagsstarfseminni. Þessar mismunandi hússtjóm- araðferðir eiga ekki vel saman. Hin línulega aðferð í hagkerfínu gengur hratt á auðlindir jarðar og losar mikið magn úrgangs- efna út í náttúmna. Þegar saman fara slíkar aðferðir og hug- myndafræði hagvaxtar má búast við vandamálum í sambúð manns og náttúru. í vistkerfi er ekkert til sem heitir úrgangur. Einstakar teg- undir og lífsform gefa frá sér úrgangsefni sem verða jafnharð- an hráefni og orkuuppspretta (fæða) fyrir aðrar tegundir innan kerfísins. Efni em þess vegna í stöðugri hringrás sem drifin er af sólarljósi... Úrgangur er óskilgreindur í vistkerfi og auð- lindir raunar líka þar sem hrin- grásin sem slík er upphaf og endir þeirra gæða sem þar finnast. Ekkert vistkerfi gæti viðhaldist með hinni iínulegu hússtjórnaraðferð. Höfundur ber fram þijár spurningar sem hyggja ber að við stefnumörkun í stóm sam- hengi. 1. Er mögulegt að hringrás og endumýting efna verði meg- instef í búskap efnahagskerfis- ins? 2. Er hægt að kveða niður hugmyndina um efnislegan vöxt sem meginviðmiðun í hagkerfínu og taka upp hugmyndafræði sem byggist fremur á þróun og eig- indlegum breytingum? 3. Getur hinn „iðnvæddi“ mað- ur verið án hugmyndarinnar um vöxt? Hann svarar sjálfur tveim fyrstu spuringunum játandi — telur að með því að beita ha- grænum hvötum á markvissan hátt megi gera endurvinnslu og afurðir hennar fýsilegan kost, hvort heldur er fyrir framleið- endur eða neytendur. Til þess þurfí að koma álögur og ívilnan- ir opinberra aðila, ríkisstjórna og jafnvel yfírþjóðlegra stofn- ana. Hann telur hugmyndina um hinn efnislega vöxt vera orðna svo fasta í sessi að það verði ekki áhlaupaverk að kveða hana niður. Þó eru ákveðin teikn á lofti um að hagkerfíð geti starfað án hins efnislega vaxtar. Hag- kerfið hefur þegar færst veru- lega í átt til minni efnisnotkunar og hlutfallslega meiri þjónustu. Neytendur eru í æ ríkara mæli reiðubúnir til að borga fyrir hvers kyns þjónustu sem mark- aðurinn býður upp á, s.s. skemmtanir, listviðburði, mennt- un, ferðalög og nýjar upplifanir. Stór hluti hagvaxtar iðnríkja síð- asta áratug er vegna aukningar á slíkri þjónustu sem boðin er ýmist á markaði eða á vegum hins opinbera. Hann telur nútímafólk svo aðlagað hreyfanleika og sprengi- krafti 20. aldarinnar að hug- myndin um vöxt í hagkerfinu muni standa — þó ekki endilega um efnislegan vöxt. Nútíma- og framtíðarfólk muni gera kröfu um vöxt í merkingu — merkingu hluta og atburða. Mat á efnisleg- um gæðum fer eftir því hvaða merkingu þau hafa fyrir okkur. Skák er ágætt dæmi til að út- skýra hvað við er átt. Fyrir þann sem ekki kann mannganginn eru taflmennirnir og skákborðið varla annað en lítt forvitnilegur skúlptúr án teljandi merkingar. Kunni menn mannganginn er öðru máli að gegna. Þá vakna taflmennirnir til lífs og fyrir þá sem hafa dýpri skilning er fátt skemmtilegra eða meira örvandi fyrir vitsmunalífið en skák. Sama má í raun segja um t.a.m. ritað mál. Bækur verða ekki metnar eftir massa eða öðrum efnislegum mælikvarða heldur að verðleikum. Greininni lýkur eitthvað á þessa leið: Efnahagsbúskapur vistkerfis náttúrunnar er sú fyr- irmynd sem hagkerfí mannsins þarf að nema af, til að fullnægja þörfum sínum. Sé frumþörfum fullnægt beinist eftirspurn okkar að merkingu og tilgangi með líf- inu. Slíkur vöxtur virðist í fljótu bragði vera án takmarkana. eftir Huldu Voltýsdóftur SAMKEPPNIUM ÚTVARPSLEIKRIT UtvarpsleikhúsiÖ, Leikskáldafélag íslands og Rithöfundasamband íslands eína til samkeppni um útvarpsleikrit árið 1995. Tvenn verðlaun að upphæð 200.000 verða veitt íyrir 60 mín. verk eða framhaldsleikrit í 15 eða 30 mínútna þáttum. Verkin geta verið ætluð a. fullorðnum, b. unglingum, c. börnum. Skilafrestur er til 1. maí 1995. Verkin sendist undir dulnefni, en nafn höfundar fylgi með í lokuðu umslagi, til Útvarpsleikhússins, Efstaleiti 1, 150 Reykjavík, merkt: „Leikri tasamkeppni". Fylgstu meb í Kaupmannahöfn Morgunblabib fecst á Kastrupflugvelli og Rábhústorginu -kjarni málsins! KYNNING A NYJUM BRUÐARKJOLUM i miðvikudagmn 1. febrúar frá kl. 14-18. Heiðar Jónsson verður á staðnum. Fataleiga Garðabæjar, Garðatorgi 3, sími 656680. Internet ****** '• **£#!*' $*£*■$*' i*t*t*. „ Tæknin sem er að halda innreið sína er svo ævintýraleg að henni verður naumast lýst í orðum." -Forseti Islands, frú Vigdís Finnbogadóttir, úr Nýársávarpi til íslensku þjóðarinnar. •5*:**i ****** Z’1'* *$*%*-i< í***í*. **<**%*■ ii|i tjSÍt*: m :***»*■ •*;***: Nú er leiðin greið frá íslandi inn á ævintýralega upplýsingahraðbrautina. Fáðu allar heimsins upplýsingar í texta, myndum, tali og tónum í tölvuna þína, í vinnunni eða heima. Ifiíi?: Kynntu fyrirtæki þitt og auglýstu á Internetinu. Við komum fyrirtæki þfnu inn á netið og tengjum það inn á 30 milljóna manna markað. Aðgangur að Internetinu kostar kr. 1.992,- á mánuði og er þá innífalin einnar klukkustundar notkun daglega. Umframgjald er kr. 2.50,- mínútan. Taktu strax þátt í framtíðinni og settu þig í samband við umheiminn með innanbæjar- símtali. Vikuleg Internet námskeið Námskeiðin verða haldin á miðvikudags- kvöldum frá kl. 20-23. Fyrsta námskeiðið verður miðvikudaginn 1. febrúar og síðan vikulega þaðan frá. Leiðbeinandi er Sigmundur Halldórsson, MA í alþjóðastjórnmálum, BS í fjölmiðlum og dag- skrárgerðarmaður á Rás 2 . Hann hefur áralanga reynslu af notkun Internetsins, jafnt í námi og starfi. Þátttökugjald er kr. 3,500.- Skráning og nánari upplýsingar fást í síma 569 4929. Tæknigarði. S: 569 4933 - kynning @centrum.is heimasíða: http://www.centrum.is/ í*:*;*: T * ** *■»'

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.