Lesbók Morgunblaðsins - 10.10.1998, Síða 18

Lesbók Morgunblaðsins - 10.10.1998, Síða 18
EFTIR DAVÍÐ ÓLAFSSON OG SIGURÐ GYLFA MAGNÚSSON Fimmtudaginn 15. október munu Landsbókasafn/ Há- skólabókasafn oq Þjóð- miniasafnið stonda að þjóðarátaki sem nefnt er DAGUR DAGBQKAR- INNAR. Huqmyndin er að fá alla landsmenn til að halda dagbók þennan dag og senda skrif sín til þjóðháttadeildar Þjóð- minjasafns. Á öllum póst- húsum fást umslög merkt DEGI DAGBÓKARINNAR og bréfin verða send Þjóð- minjasafninu, sendanda að kostnaðarlausu. ADEGI dagbókarinnar verð- ur kallað eftir gömlum dag- bókum og öðrum persónu- legum heimildum sem vitað er að enn eru í fórum fjöl- margra íslendinga. Jafn- framt verður opnuð sýning í Þjóðarbókhlöðunni á dag- bókum í vörslu handritadeildar Landsbóka- safns og þar verður tekið á móti eldri gögnum sem landsmenn vilja ánafna deildinni. Þó svo að aðaláherslan sé á dagbækur þá nær þessi söfnun einnig til bréfa, sjálfsævisagna og ann- arra persónulegra heimilda frá öllum tímum. Engin leið er að segja til um hve margar dagbækur hafí varðveist hér á landi frá síð- ustu öldum en í handritadeild eru skráðar rétt um 200. Aðeins fjórar þeirra eru haldnar af konum og því hafa forsvarsmenn átaksins lagt sérstaka áherslu á að ná inn dagbókum kvenna og barna. Annars er það einn höfuð- kostur dagbóka og annarra persónulegra heimilda að þar bætast við nýjar raddir í kór liðins tíma, raddir sem hafa fáa möguleika aðra til að hljóma með. Meðal dagbókarritara er auðvitað mikið um presta og aðra lærða menn en þar eru einnig bændur, jafnt efnaðir sem bláfátækir, vinnuhjú og lausamenn, sjó- menn, iðnaðarmenn og námspiltar. Að halda dagbók Fjölmargir íslendingar hafa haldið dagbók um lengri eða skemmri tíma og þekkja því hvaða möguleikar felast í dagbókarskrifum. Höfuðkostur dagbókarinnar er sá að hver maður getur fellt skrifin að sínum persónu- leika og áhugamálum og nýtt sér formið á afar fjölbreyttan hátt. Hér á landi eru varðveittar dagbækur frá 18., 19. og 20. öld, bæði á söfn- um og í einkaeign og eru þær mjög fjölbreytt- ar að gerð og innihaldi. Með nokkurri einföld- un má segja að þróun þeirra í gegnum tíðina sé frá ópersónulegum lýsingum á ytri fyrir- bærum eins og veðri og búskap yfír í tilfinn- ingaþrungna tjáningu á þeim þáttum lífsins sem við gjarna höldum fyrir okkur sjálf. Síðar- nefnda tegund dagbóka varð algengari eftir því sem leið á 19. öldina og á 20. öld má segja að dagbókarritarar hafí margir gert dagbók- HÓPURINN sem stendur að Degi 'dagbókarinnnar fyrir hönd Þjóðminjasafns og Landsbókasafns. í honum er (talið frá vinstri) Kári Bjarnason, Sigurborg Hilmarsdóttir, Sigurður Gylfi Magnússon, Hallgerður Gísladóttir og Gunnar Hersveinn. mundssonar bónda og alþýðulæknis á Vest- fjörðum frá október 1848 sem varðveittar eru í handritadeild Landsbókasafns. Þó sú frá 1838 sé glötuð bætir Guðmundur því við neðanmáls að „íms atriði eru þó annarstaðar afskrifuð, sem mér hefir þókt áríðandi". Mönnum geng- ur misjafnt til er þeir byrja að halda dagbók og fæstir hafa orð á því hvað rekur þá áfram. Ein auðskiljanleg ástæða er þó sú sem Guð- mundur nefnir, að skrá efnahagsleg umsvif sín, eignir, skuldir og lán. En eins og sjá má að eftirfarandi broti eru dagbækur Guðmundar síður en svo einskorðaðar við „skuldaskipti, lán og betaling". Þótt kaflinn sé án alls sam- hengis og valinn af handahófi verður maður strax forvitinn um þennan bónda sem virðist eiga í sífelldum deilum. Og bakvið hverja per- sónu leynist saga og örlög sem lesandinn vill ólmur komast til botns í. Guðmundur Guðmundsson fæddist á Víði- völlum í Blönduhlíð 10. nóvember 1799. Þegar hann náði fullorðinsaldri flutti hann til Vest- fjarða og dvaldi á ýmsum bæjum í vinnu- mennsku. Arið 1836 tók hann við búsforráðum á Sæbóli við Dýrafjörð þegar húsbóndi hans féll frá og ári síðar kvænist hann ekkjunni, Vigdísi Guðmundsdóttur. Þau fluttu frá Sæ- bóli árið 1839 og byggðu nýbýlið Nýjaból í Nesdal. Þau fluttu svo að Næfranesi í Mýra- sókn árið 1846 og ári síðar slitu þau samvist- um. Guðmundur bjó í Næfranesi til ársins 1850 ásamt ráðskonu sinni, Ingibjörgu Jóns- dóttur og eignaðist með henni tvö börn. Næstu árin var Guðmundur húsmaður víða við Dýrafjörð og frá árinu 1870 á framfæri hreppsins, m.a. á Kirkjubóli, Brekku, Skálará og Hólum, hvar hann lést árið 1885. Dagbók Guðmundar Guðmundssonar er óvenju viðburðarík og fjörleg og af æviágripi sem Sighvatur Grímsson fræðimaður og vinur Guðmundar skrifaði má sjá að þar fór óvenju- legur maður. Árið 1854 sigldi hann til dæmis til Hollands með þarlendum sjómönnum og nam hið „virkilega og bóklega Niðurlanda- sprok“, ásamt því að kynna sér nýjustu tækni og vísindi í verklegum efnum. Reynslu sína og hugmyndir um framfarir kynnti hann síðan sveitungum sínum í umburðarbréfi er heim kom. Við grípum niður í lífi Guðmundar sumarið 1853 en þá er Guðmundur nýlega fluttur frá Dröngum í Sandasókn að Sveinseyri í Dýra- firði. ina að trúnaðar/ini sínum. Þekkt er að börn og unglingar hafi haldið dagbækur á 20. öld og viljum við hvetja alla sem eiga slíkar bækur í sínum fórum að afhenda þær í Þjóðarbókhlöðu á Degi dagbókarinnar. Dagbækur veita gjama mjög óvenjulega sýn inn í hversdagslegt líf fólks frá fyrri tíð. Við fáum tækifæri til að skyggnast inn í horf- inn heim í fylgd einstaklings sem lifði þar og hrærðist og dagbókin dregur þannig upp mynd af daglegu lífi á persónulegri hátt en flestar aðrar heimildir bjóða upp á. Það er nefnilega einkenni allra dagbóka að dagbókar- höfundurinn segir helst frá því sem honum þykir mikilvægast hverju sinni og því getur hver dagbók sýnt okkur nýja hlið á samfélag- inu. Bændur rita niður hjá sér heyfeng og ástand bústofnsins, auk þess sem veðrið er þeim sífellt yrkisefni. Lausamaðurinn segir frá vistum og aðbúnaði þar sem hann dvelur og öðru markverðu sem drífur á daga hans. Kaupmaðurinn rekur viðskipti sín og alþýðu- læknirinn segir frá vitjunum sínum og sjúk- dómstilfellum sem hann glímir við. Svona mætti lengi telja, en aðalatriðið er að dagbók- in, af hvaða gerð og ásigkomulagi sem hún er, verður gullmoli í höndum sagnfræðingsins sem er að leita eftir vitnisburði einstaklinga um líf sitt. Af Guðmwndí „laekni" Guðmunds- syni hinum norðlenskn „Þann 27 da October byrja eg dagbók þessa, þar eg hefi á ferdareisu minni þann 19 da þ.m. tapað þeirri frá 1838. - Þannin verdur í þessa innfærdt, - sem hina - flest hvað viðber í kíör- um mínum daglega; og má eptir henni - siá skuldaskifti mín við aðra, lán og betalíng, þótt engar obligationir fyrir sérhverju séu því uppá æru og samvitsku skal hér einber sannleiki af mér skrifast." Þannig hefjast dagbækur Guðmundar Guð- HANDRITIÐ er ritað árið 1764. Fyrstu 44 blaðsíðurnar eru „nokkrir sálmar og söngvar eftir þeirri dönsku sálmabók 1569 sem ekki eru áður útlagðir. Frá blaðsíðu 45 til loka eru „viku- sálmar og einstakir sálmar". PAGUR PAGBÓKARINNAR DAGBÓKIN - PER- SÓNULEG TJÁNING 18 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/LISTIR 10. OKTÓBER 1998

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.