Lesbók Morgunblaðsins - 10.10.1998, Side 7

Lesbók Morgunblaðsins - 10.10.1998, Side 7
Hagalín og Unnur í faðmi fjölskyldu, barna, bamabarna og tengdabarna. Frá uinstri: Þár Hagalin með Unni Huld, Snorri Hermannsson, Sigríður Hagalin, Björn Vignir Sigurpálsson. Kristin Ólafsdóttir. Quðmundur Pálsson. Quðmundur Hagalín yngri, Sigríður Óskarsdóttir Hagalín. Unnur Hagalín og Hrafnhildur Quðmundsdóttir Hagalin með Sigríði Hagalín Björnsdóttur. Myndin er tekin á Þinguöllum á átt- ræðisafmæli Hagalíns. Guðmundi (Hagalín) þótti mjög vænt um fólk. Hann var ákaflega mannblendinn. Hann reyndi ekki að veiða upp úr fólki, hafði ekki áhuga á því. Ef það var eitthvað sem höfðaði til hans tók hann það í sögurnar. Hann vflaði ekki fyrir sér að skrifa upp á víx- il fyrir vini sína.“ Unnur sýnir mér úrklippu úr blaði. Haga- lín og Guðrún frá Lundi skála í tilefni þess að hún fékk úthlutun úr Rithöfundasjóði. „Guð- mundur skrifaði um að Guðrún fengi ekki viðurkenningu úr sjóðum eða bókmennta- verðlaun, en hann kæmi ekki inn á heimili þar sem bækur Guðrúnar væru ekki til. Það var þegar hann var bókafulltrúi rfldsins og þá fékk hún listamannalaun. Það vakti at- hygli að hann var að lyfta undir kerlinguna." Eg minni á að hann var alltaf að lyfta und- ir aðra rithöfunda og gera eitthvað fyrir þá. Konan í dalnum skemmtileg Hvað fínnst þér um bækurnar sem hann skrifaði? Er einhver í sérstöku uppáhaldi? „Mér er ómögulegt að gera mér grein fyr- ir því. Márus á Valshamri og skemmtileg var Konan í dalnum og dæturnar sjö.“ Fólk nefnir oftast Kristrúnu í Hamravík. Unga bókmenntafólkið kannast helst við hana. „Já.“ Þegar þið kynntust varstu þá búin að lesa mikið eftir Guðmund, hafðirðu fylgst með honum? „Eg man það nú ekki. En fósturpabbi minn, Hallgrímur Jónsson vélstjóri, var mik- ill bókamaður." Þú hefur sagt mér að Guðmundi hafí þótt vænt um fólk og það þekld ég af eigin raun. „Hann var ákaflega gestrisinn en vildi hafa fáa í einu, annars naut hann þess ekki. Unnur, þér hefur aldrei dottið í hug að skrifa? „Ég hafði nóg að gera við að lesa prófark- ir.“ Fannst þér aldrei að hann væri of upptek- inn af skriftunum? „Nei, nei, hann gat skrifað lengi ef á lá, annars hafði hann fastan vinnutíma." Ræddi hann við þig um þróunina í bók- menntunum, verk ungu höfundanna? „Ég hugsa að honum hafi líkað vel það sem ungu höfundamir skrifuðu. Honum þótti gaman að skrifa ritdóma." Pylsur og súkkulaði Þegar Unnur fylgir mér til dyra segir hún að mikið hafi verið hlegið að svari hennar við því hvað hún vildi hafa í matinn á afmælis- daginn, en hún óskaði eftir að fá „bæjerskar pulsur og kartöflusalat“. Hún segir mér líka frá Meulenberg bisk- upi í Landakoti sem sagði við hana þegar hún var í Landakotsskóla: „Af hverju geristu ekki kaþólsk, þá færðu nóg af svissnesku súkkulaði." „Hann hafði nóg af því og skar það ekki við nögl.“ Unnur segir að Meulen- berg hafi verið lágvaxinn og rúm hans stutt. I stokki við fótagaflinn geymdi hann súkkulaðið og gat auðveldlega teygt sig eftir því. Fyrir mér rifjast upp sögur af Meulen- berg sem var „imprimatur" Kaþólskra við- horfa (1925) eftir Halldór Kiljan Laxness og var þekktur fyrir að bjóða rithöfundum og gáfumönnum upp á staup af púrtvíni eða sér- ríi til að lokka þá í kaþólska söfnuðinn. Súkkulaði hefur lika verið hans vopn, en Ferdinand hringjari átti rófur að sögn Unn- ar. Lokaorð Unnur Hagalín er látin. Þegar við spjöll- uðum saman í síðasta sinn var aldur farinn að há henni nokkuð, en hún var hnarreist og að mestu leyti söm við sig. Ég kynntist þeim hjónum fyrst á miðjum sjötta áratugnum. Hagalín hafði lesið fyrstu bók unglingsins og skrifaði í framhaldi af því um hana lof- samlega umsögn í Eimreiðina. Hann hringdi í mig og úr varð að ég sótti þau hjón heim þar sem þau bjuggu í Garðabæ. Mér var af- ar vel tekið af þeim báðum eins og jafnan síðan. Kynni voru svo tekin upp aftur á sjöunda áratugnum, en þá voru þau flutt að Mýrum í Reykholtsdal og bjuggu á Ljósvallagötu í ná- grenni við mig þegar þau voru í Reykjavík. Ekki spillti að við Hagalín skrifuðum báðir um bækur fyrir Morgunblaðið og höfðum sameiginlegan áhuga og skoðanir á ýmsum málum. Margt var talað á þessum árum og Unnur stóð ekld utan við það sem maður hennar fékkst við, hvorki ritstörf hans né áhugamál- in. Hagalín virti konu sína nflkils og var ljóst að hún var mikill áhrifavaldur í lífi hans. Gaman var að heyra samræður þeirra sem vitnuðu um að þar voru jafningjar á ferð og engir aukvisar. Quðmundur Hagalín uar brautryðjandi æuisagna sem skráðar uoru eftir mönnum og siðar uoru m. a. kallaðar uiðtalsbækur þótt það eigi ekki nema að litlu leyti við rithátt Hagalíns. Á myndinni til uinstri er hann með Sæmundi Sæmundssyni skipstjóra, en eftir honum skráði hann Virka daga sem komu í tueimur bindum, 1936-38. Til hægri eru þeir saman Hagalín og Eldeyjar-Hjalti, en Hagalín skráði einnig minnisstæða æuisögu hans. hans í Vídalínspostillu, sem auðvitað er miklu nýstárlegra og ferskara viðfangsefni. Það er eins og höfuðskepnumar sjálfar eigist við. En þar á einnig Guðný húsfreyja ekki minnstan hlut og Þórdís móðir hennar þótt hún sé raun- ar aukapersóna í sögunni. Hún er áhorfandi, en slíkt hlutverk gat Kristrún gamla í Hamra- vík ekki leikið eins og á stóð. Þegar Márus bóndi, grandvar maður og gegn, hefur freistazt til að selja Þórami bónda í Mýrarholti hey á hærra verði en Guðný kona hans telur svo góðum manni samboðið hefst sálrænt stríð milli þeirra og gengur á ýmsu þótt allt sé hljótt á yfirborðinu. í þessum átök- um skýrast þau bæði og þá ekki sízt kjarni sögunnar: átök Márasar við eigin samvizku, þrjózka hans og metnaður. Og þá einnig af- staðan til trúar og forsjónar. Þórdís gamla er lík Kristrúnu í Hamravík og stendur með tengdasyni sínum án þess að leggjast flöt fyrir sínum herra, dýrkar hann jafnvel og líkar hon- um það allvel, enda má segja að litlu muni að það ófremdarástand verði á Valshamri að bóndinn sé hrifnari af tengdamóður sinni en eiginkonu. Guðný kona hans lætur ekki undan þrjózku hans, það líkar honum illa. Hún er sjálf Dísin dýr í lífi hans. En ást þeirra er und- ir niðri hrein og flærðarlaus, eflist raunar við hverja glímu þótt Guðný sé eldheit á bandi meistara Jóns. Alltaf hafði Máras lesið sjálfur úr Vidalínspostillu en skömmu eftir viðskiptin við Þórarin hafði miðinn lent inni í bókinni á röngum stað. Fyrst hafði Máras konu sína granaða, en hún hefur hreinan skjöld. Þetta er engu líkara en almættisverki. Og Márus hefur eignazt óvin í postillunni, neitar að lesa sjálfur. Styrjöldin er hörð og lætur hvorugur undan. I þessum eldi skýrist skapgerð og einkenni allra höfuðpersónanna. Þegar Máras las þann ranga kafla í postillunni lenti hann auðvitað á orðum meistara Jóns um holdsins, heimsins og andskotans freistingar og þær snörar sem Satan leggur fyrir mennina með óleyfilegri girnd til auðæfa og metorða. Ekki verður lýs- ingin á lestri Márasar í það sinn rakin hér, enda lauk henni með ásökunum húsbóndans á hendur meistara Jóni fyrir ágirnd, en á hitt aðeins minnt hvernig kempan bítur á jaxlinn í harðnandi viðureign og talar jafnvel um „þann brennivínssósaða meistara Jón“, þegar átökin era hvað hörðust síðar í sögunni. Og minnir það á Kerlinguna í þjóðsögunni. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 10. OKTÓBER 1998 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.