Lesbók Morgunblaðsins - 10.10.1998, Síða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 10.10.1998, Síða 6
H Þótti vænt um fólk og var ákaflega mannblendinn Unnur Hagalín las að kvöldi það sem maður hennar, Quðmundur Qíslason Hagalín, hafði skrifað frá því eldsnemma á morgnana og einnig las hún prófarkir verka hans og þótti slyngur lesari. JÓHANN H]7\LM7)RSS0N rabbaði við Unni um daglegt líf þeirra hjóna og einkum vinnubrögð rithöfundarins. UNNUR Hagalín, þá ekkja Guð- mundar Gíslasonar Hagalíns, dvaldist á öldrunarheimilinu Kumbaravogi, í næsta nágrenni við son sinn Þór Hagalín, tengdadótturina Sigríði Óskarsdóttur og böm þeirra á Eyrarbakka, þegar ég heimsótti hana nokkrum dögum eft- ir að hún varð 87 ára. Hún fæddist 16. sept- ember 1911. Unnur lést 29. september sl. Þegar við Unnur hittumst rétt fyrir kaffi- tíma á regnvotum haustdegi berst talið strax að próforkunum, enda er lestur þeirra henni minnisstæður. Hún segist hafa fundið 7-8 villur í prófórk sem Helgi Sæmundsson var búinn að lesa, en Helgi hefur löngum þótt snjall prófarkalesari. Við þessi tíðindi varð Helga að orði: „Það er menntandi að sofa hjá svona manni.“ Vinnwþjarkur Vinnuþjarkur er það orð sem við Unnur emm sammála um að nota um Hagalín. Unn- ur segir að hann hafí byrjað að skrifa klukk- an fimm á morgnana. Eftir matinn lagði hann sig, en ef hann sofnaði ekki á korteri, tuttugu mínútum hélt hann áfram að skrifa. Hve lengi hann skrifaði „fór allt eftir því hvort einhver kom“ eins og Unnur kemst að orði og nefnir enn orðið vinnuþjarkur. „Hann átti bágt með að leggja niður vinnu og fara í heimsókn, þótti það tímasóun,“ bætir hún við. Hún las það sem hann hafði skrifað um daginn. „Stundum var það fljótyfirfarið, stundum seint. Við ræddum síðan um það“, segir hún. Reyndirðu að hafa áhríf á hann ? „Ef mér fannst það ekki nógu gott. Stund- um sagði ég: Nú ertu orðinn þreyttur og far- inn að endurtaka þig. Ég er búin að kaupa flösku af brennivíni en þú færð hana ekki nema með hrísgrjónagraut og engar rúsínur í honum. Þegar hann var á því sá ég um að hann væri aldrei heima." Afhverju ekki rúsínur? „Því að þá borðaði hann of rnikið." „Ég hafði nóg að gera uið að lesa prófarkir", svaraði Unnur Hagalín þegar hún uar spurð að því hvort henni hefði aldrei dottið i hug að skrifa sjálf. Hagalín tók óspart í nefið og þurfti stund- um að fara til Erlings Þorsteinssonar læknis til að láta hreinsa nasirnar, sagðist ekki koma örðu upp í sína nös. Erlingur lét Haga- lín stundum bíða, en það líkaði honum ekki. Einu sinni þegar honum leiddist biðin sagði hann: „Hann hlýtur nú að fara að verða bú- inn, ég held hann treini sér þetta. Næst not- um við bandprjón." Leið best á Mýrwm „Hvar leið ykkur hjónum best? „Við byggðum á Mýrum í Reykholtsdal og okkur leið best þar, eignuðumst stóran og tryggan vinahóp á Kleppjárnsreykjum og í sveitinni. Meðal kollega Guðmundar sem við heimsóttum var Jónas Árnason rithöfundur og nokkrum sinnum Guðmundur Böðvars- son. Herrann og höfuðskepnurnar Matthías Johannessen hefur gerst skrifað um verk Guðmundar G. Hagalín, einkum um Kristrúnu í Hamravík. ÞRÖSTUR HELGASON valdi tvo kafla úr skrifum Matthíasar sem birtir eru hér. Sá fyrri er úr út- gáfu hans á Kristrúnu í Hamravík (1973) í bókaflokki Ríkisútgáfu námsbóka og hinn úr riti hans, Bók- menntaþættir (1985), þar sem birt er lítið breytt rit- gerð hans til lokaprófs í íslenskum fræðum við Há- skóla íslands, Stríðið við herrann og höfuðskepnurnar. LESENDUR sjá gömlu konuna í baðstof- unni í Hamravík, sem var í senn athvarf hennar, viðmiðun og stytzta leiðin að hinum háa tróni. Kristrún í Hamravík er ekki öll, þar sem hún er séð, en það er himnafaðirinn ekki heldur. Þó að það sé í hans verkahring að hafa í öllum höndum við líf og örlög allrar mannsskepnu, ætlar hún sér einnig þó nokkum hlut í þeim leik, gamla kon- an í Hamravík. Einkum og sér í lagi þykir henni rétt að hafa gott stjórnmálasamband við tilverumeistarann, þótt ágreiningsefni séu all- mörg, og ómútanlegu eðli hennar þykir ekki rétt, ef svo ber undir, að láta það liggja í lág- inni. En aldrei dettur henni í hug að kveina eða kvarta, því síður að gefast upp, þó að á móti blási. Skilningur hennar á sér rætur í móðurástinni og langri og fjölbreytilegri reynslu, þótt hún hafi alið allan sinn aldur í af- kima útskagasveitar. Hún þekkir ekki þann Guð, sem frelsaður sonur hennar, Ólafur Bet- úelsson, boðar í baðstofukytrunni í Hamravík, skilur hann ekki eða vill ekki skilja hann, sem ki-efst „þess af sínum bömum, að þau væra sem ein flatskríðandi hundtík fyrir hans fót- um“. Hnakkakerrt skyldi hún mæta Drottni allsherjar á þeim mikla degi. Henni sinnast jafnvel við hann. Og henni sinnast einnig við sr. Hallgrím Pétursson og Passíusálmana, en sættist svo við sálmaskáldið, er hún eygir tak- mark sitt: „Nú úr því að hann lét sér segjast, þá ætlaði hún ekki að vera að erfa neitt við hann.“ Haltrandi gekk hún ávallt upphtsdjörf fyrir þann, sem telur öll höfuðhárin. Énda þótt Kristrún í Hamravík sé öguð og alin upp við guðsorðabækur, þekki Passíusálmana út í æs- ar, geymi þá undir koddanum sínum og leiti til þeirra eins og annað fólk, hefur hún aldrei til- einkað sér auðsveipni sr. Hallgríms eða tak- markalausa auðmýkt: „kalla þú þræl þinn aft- ur mig“. Sr. Hallgrímur leitar sinni mildu reisn skjóls og athvarfs í eigin verkum. Þau voru stolt hans og sáluhjálparleið. Kristrún í Hamravík bar einnig höfuðið hátt fyrir sjálfs sín hönd og síns herra, en ekki síður ættar sinnar og óðals. Hún ætlaðist til hins sama af honum og hann af henni. Hún krafðist eins konar jafnréttis með þeim: t.d. að hann refsaði henni ekki fyrir „að kasta ekki allri sinni áhyggju upp á hann, heldur taka til sinna ráða og venda út þeirri hliðinni, sem honum þótti ekki sem stásslegust... „ Sé Kristrún íslenzk alþýða holdi klædd, má sú sama alþýða vel við una. Kristrún í Hamra- vík, sú góða gamla kona, hefur litlar áhyggjur af syndinni, sem var sr. Hallgrími í senn inn- blástur og örlagaþraut, og a.m.k. minni áhyggjur af freistingunni en guðsmennirnir, enda hefur hún vafalaust ónáðað þá meira. Trú hennar var sízt af öllu byggð á ótta, hvorki vegna sjálfrar sín né annarra. Orðið sálarháski var t.a.m. ekki í orðasafni hennar, heldur frí og frívilji. Hún gerir upp við guð sinn, sættist við hann með þessum orðum í sögulok: „Og þar sem þú lézt mig nú, fría og óhindraða, greiða þessa flækjuna eftir beztu getu, og hefur kveikt nýtt líf í þessu baðstofu- korni, þá mundi geta svo heitið, að við værum nú loksins fyi'ir alvöra klár og kvitt. Minnsta kosti mun hún ég ekki setja í mig neinn hof- móð, þegar hlutaskiptin eiga fram að fara. Og þó ... Yrðir þú með eitthvert rex eða vesen út af mínu áralagi, þá er hætt við, að ég legði kollhúfur...Hún frelsaðist ekki vegna iðr- unar, þrælsótta, ofstækis né hræsni, heldur vegna eigin gerða og þess hjartalags, sem var aðal hennar og óðal. Úr BókmenntaþáHum í Márasi á Valshamri er ekki séð með aug- um einnar persónu eins og í Kristrúnu í Hamravík. Þar er vegið og metið af mörgum sjónarhólum. Margræði bókarinnar er styrkur hennar, en einkum þó átökin milli Márusar bónda og meistara Jóns, eða öllu heldur orða 6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 10. OKTÓBER 1998

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.