Lesbók Morgunblaðsins - 31.05.1970, Side 13

Lesbók Morgunblaðsins - 31.05.1970, Side 13
höfn liiggja margir sTcurðSr. Æ aumrum er þar þröng af bátum fcaupmanna frá Svíþjóð og Jót- landi og fisikibátum frá eyjun- um í kring og frá Noregs- ströndi'nind. Biakkartnár mieðfnam þasguim sikuirðuim eru iðlaodli af fjölsiknúiðiugiu aithafnialífi. Bænd- ur, fanmiemn, kaiupmiemn og fiikiim'enin í mijög milsmMn- andi klæðnaði safnast í hópa. Eða þeir eiga vöruskipti og ilmurinn af jarðarberjum frá Amager blandast notalega fiisiklykt frá Skiaiglerak. Á þriðju hæð í illa máluðu og hrörlegu húsi sem snýr mót einum af þessum daunillu skurðum, þar sem hálfvilltir og skítugir runnar híma við bak- hliðina og saman blandast ein- kennileg lykt af fiski og fiski- mönnum, skipum og skonnort- um, flutniinigaprömimium og áira- bátum; þama býr hinn heims- frægi rithöfundur Hans Christian Andersen. Ég segi að hanin búi þar, eo stramgt teikið er hann aðeins leigjandi. Það virðist vera einkennandi fyrir hann að alltaf annað slagið flytur hann milli allra indæl- ustu og óþrifalegustu staða sem 'hæigt er að finnia í Kaiupimaninia- höfn. Á undraverðan hátt dreigur hainin samian áhrif um- hiverfisiimis oig hiras fímigierðasta í mannlegri náttúru og mót- ar fyrir allan heiminn stórkost- lega ávexti ímyndunarafls síns. Hann skrifar aldrei með hagn- að í huga. Ritstörf hans hafa veitt honum ríkuleg tækifæri til að lifa óhófslífi, sem stundum einkennir hinar hærri stéttir. En hann kýs að búa án til- hialdis í hröirlegiu húsi við götu sem er aðsetur þeirra stétta, sem hann hefur lýst svo vel. Hér fcefcur ibamn elskulagia á móti öllum þeim sem heimsækja bamm oig þeir eru ekíki fáir. Pílagrímar af öllum þjóðemum hylla hann fyrir snilli hans og hversu annríkt sem hann á, hefur hamin tímia til að fcafca vel á móti þeim.Einu hjú hans virð- ast vera tvær aldraðar sveiitiakon ur, sem í andliti og vexti minna á hnetubrjóta. íbúð hans er að- eins tvö — þrjú herbergi. Þar eru fábrotin húsgögn, og líf hans virðist mótað af einfeldni og hófsemi. Þagar éig kioim á uimræddium tímia, bantli öninur gamla bomiam 'á dyr oig siagði að húin héldi að herra Andersen væri inni, en hún vissi það ekki. Ég skyldi banka og athuga það. Og ég bankaði. Stuttu síðar heyrði ég hratt fótatak og dyrnar opn- uðust upp á gátt. Frammi fyrir mér stóð hár mjög grannvax- inn maður, kominn af léttasta skeiði, en ekki gamall, með gáskafull grá augu í grannleitu hrukkóttu andliti. Langt og beinabert andlit, stórt og dá- lítið skakkt nef og há kinn- bein. Óteljandi hrukkur mynd- Uðu hálfhring við stór munn- vikin. Munnurinn var svo stór að manni gat dottið í hug að þetta væri andlits trölls sem ét- ur börn. En mannlegri hlýju og gæðum stafaði eins og sólar- geislum úr hverri skoru og hrukku á þessu stórvaxna andliti. Hvwrká bartar né sfceigg skyggðu á hin sterku einkenni í þessu merkilega andliti, sem í stórum dráttum hafði sama lit og granít með dálitium kalk- steini. TTann var ekki með sérlega stórt höfuð, en undursamlega hamrað og mótað af hugarfari hans og hulið svörtu liðuðu hári, sieim tekið var að þynmaist að framan og grásprengt að aftan. Langir beinaberir hand- leggir með löngum höndum, renglulegur líkami í síðfrakka, liðamótalausir fótleggir í háum stígvélum — allt þetta var á sífelldri hreyfingu, allt geisl- andi og sprellandi og iðandi af ólýsanlegri lífsgleði. Rödd sem gaus upp úr djúpinu fyrir neð- an hin glaðlegu, krampa- kenndu og óskiljanlegu kveðju orð. Þetta var hinn yndislegi maður, sem stóð frammi fyrir mér, hið mikla danska skáld, hann sem elskar börn, hinn mikli Caliban sem býr með álf- um og á ljúf samtöl við fiska og froska. Hefði ég hitt hann einhvers staðar í Ameríku, myndi ég við fyrsta augnatillit hafa haldið að hann væri fram- bjóðandi til öldungadeildar- innar eða kráreigandi. En þetta voru aðeins fyrstu áhrifin. Gamaldags stirðleiki í fram- fcoimiu oig fábreytini í tali eáin- kenndist af fágun sem maður kynimist sjaldan hjá mönnium af þeirri tagund. Eitthvað í hinini snöggu og næstum barnalegu einlægni í kveðju hans þegar hann greip báðar hendur mín- ar í sínar, klappaði mér elsku- lega á öxlina og bauð mig vel- kominn, fullvissaði mig strax. um að þetta var enginn annar og gat ekki verið neinn annar en Hans Christian Andersen. „Komið inn, komið inn,“ fossaði frá honum á bjagaðri ensku — „Komið inn og setjist. Þér eruð hjartanlega velkom- inn. Takk — kærar þakk- ir. Það gleður mig mjög að sjá yður. Það er sjaldgæft að hitta ferðamann sem kemur alla leið frá Kaliforníu, mikið undrun- arefni. Setjist. Kærar þakkir.“ Og svo fylgdi heilmikið af kurteislegum og lofsamlegum hrósyrðum um Ameríkana. Hon- um geðjaðíst vel að þeim, hon- um þótti leiðinlegt að þeir voru svo óheppnir að standa í borgarastyrjöld, en hann von- aðist til að hún tæki skjótt enda. Talaði ég frönsku spurði hann eftir smáþögn. Ekki sér- lega vel. Eða þýzku? Ennþá verri,“ svaraði ég. „En leiðin- legt“ hrópaði hann „það hlýt- ur að vera erfitt fyrir yður að skilja enskuna mína ég tala hana illa. Það er aðeins núna síðustu árin að ég hefi lært að tala örlítið ensku.“ Vitanlega hrósaði ég e-nskunni hans, sem var sannarlega betri en ég hafði búizt við. „Getið þér skil- ið mig?“ spurði hann og grandskoðaði andlit mitt. „Vissulega“ svaraði ég — næstum hvert orð. „Ó — kærar þakkir, þér eruð mjög elskulegur“ hrópaði hann — „ég er svo þakklátur fyrir það að þér skulið skilja mig.“ Vit- anlega þakkaði ég honum fyrir þakklæti hans og við skiptumst á hjartanlegum handaböndum og þökkuðum hvor öðrum enn á ný fyrir það hvað við vor- um vingjarnlegir. Samtalið — ef það getur kallast því orði — flaug frá einu efni til annars með ör- skots hraða. Hið mikla skáld bryddaði upp á öllu hugsan- legu, sem hann hélt að gæti glatt amerískan ferðamann, en erfiðleikar hans með enskuna og algjör ókunnugleiki okkar varð til þess að hann ruglað- isit öálítið í því hvernig hamin gæti á sem beztan hátt skemmt mér. Erfiðleikarnir hjá mér voru þeir að ég var alltof upp- tekinn við að hlusta til þess að hafa tíma til að tala. „Minn kæri.“ Og þér ætlið að fara til Islands, hélt hann áfram. „Það er langt frá Kaliforníu. Mig langar svo til að heimsækja Ameriku, en það er mjög hættulegt að ferðast á sjónum. Ekki fyrir löngu brann skip og margir vina minna fórust. Það var hræðilegt." Svo sagði hann mér frá ferð sem hann hafði í huga, ferð til Sviss og Spánar. Alveg nýlega hafði hann set- ið fyrir hjá ungum dönskum myndhöggvara sem gerði styttu af honum, og áður en hann legði upp í ferðina ætlaði hann að gefa vinum sínum styttuna. Vildi ég sjá hana? Og sam- stundis var ég kynntur fyrir hinum unga myndhöggvara. Myndin var mjög lík og athugasemdir mínar framköll- uðu nýjar þakkir og mikil handtök — það er svo fallegt af yður að vera ánægður með hana.“ „Hann er ungur nem- andi,“ sagði Andersen, „mjög góður ungur maður. Mig lang- ar svo að styðja hann. Fyrr eða seinna verður hann mikill lista maður.“ Þegar við töluðum um hve lík styttan væri mundi ég eftir mynd af honum, sem ég hafði keypt nokkrum dögum áður og nú bað ég hann um að skrifa nafn sitt á myndina. „Ó nei, þetta er stórmóðgandi, hrópaði skáldið og hló glað- lega. Þetta er ekki góð mynd. Bíðið aðeins. Ég á margar sem eru miklu betri, hér eru þær.. . “ Og um leið þaut hann inn í hliðarherbergið, rótaði í haug pappíra og skoðaði margar skúffur þangað til hann fann pakfcaim, — ,diér er heil tylft, veljiS sjálfur, gjörið svo vel, takið eins margar og þér viljið.“ Meðan ég skoðaði myndirnar, sagði ég, að maður sem hefði gert svo mikið til að gera marga af mínum litlu vin- um heima í Ameríku hamingju- sama, verðskuldaði mikið lof og ég þekkti fjölmörg börn sem þekktu „Litlu stúlkuna með eldspýturnar,“ „Ljóta andar- ungann" og „Hans klaufa“ eins vel og hann sjálfur og að nafn hans væri alveg eins þekkt í Kalifomíu og í Danmörku. Þá greip hann um báðar hendur mínar, horfði beint framan í mig með næstum viðkvæmnis- legum svip og sagði: „Ó, get- ur það verið?“ „Eru bækur mínar virkilega lesnar í Kali- fomíu? Svo langt í burtu. Ég þakka yður af öllu hjarta. Ég veit vel að einhver af ævintýr- um mínum hafa komið út í New York, en mig grunaði ekki að þau hefðu náð til stranda Kyrrahafsins. Góður Guð. Þökk. Þökk. Hafið þér séð mitt síðasta ævintýri, það um — hm — hvað heitir það á ensku? Lítið dýr . . . “ ,,Músin“ gizkaði ég. „Nei, ekki mús, lítið dýr með vængi.“ „Ó, leðui'blaka." „Nei, nei, litið dýr með vængi og marga fætur.“ Góður Guð. Ég hef gleymt hvað það heitir á ensku, en það er áreiðanlega þekkt í Ameríku — pínulítið dýr.“ Án árangurs reyndi ég að finna hið útvalda meðal allra smádýra sem ég þekki, með vængi og marga fætur. Þetta var bæði truflandi og ergilegt. Að lokum rann upp fyrir mér Ijós. „Maur“, sagði ég hinn ánægð asti. „Nei, nei,“ hrópaði hinn raunamæddi rithöfundur. „Lítið dýr með harða skel á bakinu. Æ, elsku góði, ég man ekki nafnið.“ „O, nú hef ég það,“ sagði ég og vonaði sannarlega að ég kæmi loks með rétta nafnið „fló“. Nú klóraði hinn miklí meistari sér í höfðinu, horfði upp í loft og þvínæst niður í gólfið. Svo gekk hann hröðum skrefum fram og aftur og sló nokkrum sinnum á enni sitt, greip svo skyndilega penna og sagði ákafur: „Sjáið nú til.“ Ég • ætla að teikna það fyrir yður. Síðan teiknaði hann á blað kvikindið sem sést á myndinni. „Dordingull" hrópaði ég, undr- andi yfii' kjánaskap mínum. Rit höfundurinn setti upp ráða- leysislegan og vonleysissvip. Það var greinilegt að ég hafði getið vitlaust. Hvað gat það verið? „Járnsmiður“ leyfði ég mér að slá fram, vonsvikinn eftir árangur fyrri ágizkana. „Jámsmiður". „Járnsmiður". Það passar. Nú man ég það — járnsmiður.“ Og hinn stolti höf undur „Járnsmiðsins" klappaði mér í viðurkenningarskyni og raulaði ánægður yfir því að vandamálið var leyst. „Ég ætla að gefa yður „Járnsmiðinn“,“ sagði hann, þér skuluð fá eina eintakið sem ég á. En þér lesið ekki dönsku. Hvað eigum við þá að gera? Dálítið af henni er þýtt yfir á frönsku, dálítill útdráttur. „Það skiptir engu máli,“ svaraði ég. „Eitt eintak á dönsku er sérlega vel þegið og bókin verður ágætis minning um heimsókn mína.“ Svo þaut hann inn í hliðar- herbergið, rótaði gegnum marga bókastafla, kom svo aft- ur inn, rannsakaði skrifborðin og skúffumar og hauga af göml um pappírum og skjölum. Allan tímann talaði hann á sinn líf- lega káta hátt um bækur sín- ar og ferðir sínar á Jótlandi og heimsókn sína til Charles Dickens og sina áformuðu ferð til Spánar, og hve glaður hann væri yfir að hitta ferðamann alla leið frá Kaliforníu — aUt saman á svo furðulegri og bjag- aðri ensku að ég hefði ekki skilið neitt af því sem hann sagði ef ekki hefði verið fyrir stórkostlegt lifandi andlit hans og hans sérkennilega talandi fas. Það var eins og hann dá- leiddi mig til að skilja. Það var eins og allur maðurinn glóði af ljósum, hamingjuríkum hugs- unum, sem höfðu áhrif á um- hverfið, þannig að allt varð skiljanlegt. Andi hans sló ljósi yfir aðra eins og það sem skein úr augum „Lítils sólskins." Að lokum fannst bókin og þegar hann hafði skrifað nafn sitt í hana og nokkrar vin- gjarnlegar línur og þrýst hend ur mínar utan um gjöfina og klappað mér einu sinni enn á öxlina, kvaddi ég hann, og var, ef slíkt er mögulegt, hraAðari af návist rithöfundarins en ég hafði áður verið af bókum hans. Að síðustu lofaði hann að koma í heimsókn til Frankfurt á bakaleið sinni frá Sviss til a'ð heilsia upp á síraa htlu virai, sem vissu allt um Ijóta andar- ungann og litlu stúlkuna með eldspýturnar. Þannig er Hans Christian Andersen, skemmtilegasta, ham ingjusamasta, vingjarnlegasta og hreinskilnasta manneskja sem ég hefi nokkru sinni hitt. D/S „Arcturus" var sagt eiga að fara til Reykjavíkur 4. júní og ég reyndi að útvega miér margt, sam ég þuirfti til fei'ðiariraraar á þeiim fá dögum, gem ég átti eftir: Bakpoki með skyrtu og nærföt til skiptanna, auk teikniáhalda minna var allt sem ég hafði. Þetta hefði verið nóg, ef ég myndi ekki lenda í regni og kulda. Mig vantaði regnstakk og peysu. Vinur minn Södring kapteinn vildi ekki heyra miranzt á áð ég keypti niedtt slíkt. Haran átti nóg á laiger, síðan á hvalveiðitúrum sínum, sagði hann, til að búa út marga menn eins og mig. Kíktu bara á það og ef ekki væri of mikil olía á fötunum, var mér velkomið að fá allt saman. Annars sagði hann að olían myndi aðeins gera gott, hún myndi halda vatninu frá. Án árangurs mótmælti ég og þegar tveir gamlir hvalveiði- menin hittast, væri synd ef við myndum ekki verða skipsfélag- ar á ferð lifsins. Þetta vann bug á öllum ágreiningi og ég fór með honum að taka við gömlu fötunum. Þegar við komram he'im til kapteirasins hvarf hann upp á loft, en kom fljótlega aftur með stærðar byrði á bakinu ognaut aðstoðar bústinnar þjónustu- stúlku, sem bar ýmislegt líka. Það voru bjargvesti, sjóhattar og ullarvettlingar, peysur og skyrtur, segldúksfrakkar, stór sjóstígvél og léreftsblússur. Það voru tjargaðar hamprúllur, skurðarhnífar í leðurslíðrum, sem enn voru svört af hvala- blóði og nokkrir sjónaukar og stækkunargler. „Takið það allt,“ sagði kapteinninn. „Það er dálítil fisklykt af þessu, en það gerir ekkert. Bara betra fyrir ferð til íslands. Áður en þér eruð komnir til Reykja- víkur hafið þér vanizt lyktinni og hún er heilsusamleg. Það er ekkert sem getur gert mann eins feitan.“ Ég valdi úr nokkra hluti, vandaðan jakka og nokkra ómissandi hluti. „En sú vitleysa rumdi í kapteinin- um. „Takið allt.“ „Það kemur í góðar þarfir, og ef þér gerið það ekki getið þér hent því fyr ir borð eða gefið hásetunum það.“ Og þannig útbúinn fór ég í ferðina. Útgefandi: Hif. Árvakur, Reykjavik. Frajnkv.stj.: Haraldur Sveinsson. Ritstjörar: Matthias Johannessen. Eyjólfur KoniáÖ Jónsion. Ritstj.fltr.: Gisli SigurCsson. Auglýsirgar: Árni GarSar Krislinsson. Ritstjórn: AfiaisUæti 6. Simi 10100. MORGUNBLAÐSINS ]3 31. miaí 1970

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.