Morgunblaðið - 07.01.1986, Qupperneq 14

Morgunblaðið - 07.01.1986, Qupperneq 14
< 14______________ MORGUNBLADID, ÞRIDJUDAGUR 7. JANÚAR1986__ Verðtrygging lána og launa eftirÁrna Arnason Að undanfömu hafa ýmsir haldið því fi-am, að rétt væri að sömu reglur giltu um tengingu lána og launa við verðlagsbreytingar. í fljótu bragði virðist ekkert við þetta að athuga. Þegar betur er að gáð, kemur hins vegar í Ijós, að þörfin í þessu efni er mjög mismunandi og skynsemin að baki þessari skoðun alls ekki sú sem sýnist í fyrstu. Þegar einstaklingar lána hveijir öðrum eru þeir í reynd að færa til útgjöld í tíma. Ef maður lánar öðrum fé, sem annars hefði farið t.d. til íbúðarkaupa, er sanngjarnt að hann skaðist ekki á verðrýrnun pening- anna - verðbólgunni. í lok lánstí- mans ætti hann að geta veitt sér svipað á heildina litið og hann varð af vegna lánsins og eilítið meira vegna fórnarinnar sem hann færir, en fyrir það fær hann greidda vexti. Verðtrygging launa er hins vegar af allt öðrum toga. Laun eru greidd fyrir að skapa verðmæti, en vextir eru afgjaid fyrir afnot verðmæta. Þegar verðlag er stöðugt og þess er vænst, að svo verði áfram, eru nafnvextir þeir sömu og raunvextir, þ.e. ekki er tekið tillit til verðbólgu. Strax og menn taka hins vegar að kynnast verðbólgunni og vænta hennar, þá má segja þar sem vextir ráðast á fijálsum markaði, að vænt- anlegt verðbólgustig sé lagt við vextina, t.d. 2% raunvextir og 5% verðbólga verður að 7,1% nafnvöxt- um (1.02*1.05=1.071). Ef verðbóga er lítil og tiltölulega stöðug eins og í mörgum nágranna- löndum okkar, er verðtrygging óþörf. Lántakendur og lánveitendur treysta sér þá að semja til langs tíma, þar sem óvissan er að þeirra mati lítil og lántakandinn ræður við greiðslubyrðina. Þegar verðbólgan vex, skekkist greiðslubyrðin og verð- ur lántakandanum þung í skauti fyrstu árin. Tökum dæmi. Greiðslubyrði 4 milljón króna húsnæðisláns með 3% vöxtum til 40 ára er 220.000 krónur fyrsta árið. Ef verðbólgan fer í 30% og nafnvextir þá í 33,9%, hækkar greiðslubyrðin upp í 1.456.000 kr. eða um 1.236.000 kr. Flestum mun reynast þetta óviðráðanleg byrði, enda eru áhrif verðbólgunnar nánast þau að breyta greiðslubyrðinni eins og lánið ætti að greiðast upp á þremur árum í stað fjörutíu. Lánið rýmar nánast um á ári og þessa verðrýrnun ber að greiða á árinu, þegar verðtrygging lánsins er hluti af vöxtunum sjálfum. Ahrif mikillar verðbólgu á greiðslubyrði Iangtímalána eru þau sömu á lán til skamms tíma. Tökum sem dæmi þriggja ára lán að íjárhæð 1 milljón króna. Hraði verðbólgunn- ar er nú um 37% á ári, sem segir að væru raunvextir 3%, þá eru nafn- vextir 41,11%. Afborganir og vextir af þessu láni, ef greitt er einu sinni á ári í lok árs eru þannig: 41,ll%vextir 3%vextir + verðtrygg. (37 %) 1. ár 744.434 497.777 2. ár 607.399 663.171 3. ár 470.366 882.831 Núvirði beggja greiðsluraðanna er það sama, þ.e. upphæð lánsins. Greiðslubyrðin er hins vegar allt önnur. Nánast sú sama annað árið, en 50% hærri fyrsta árið. Það er einmitt af þessum sökum, sem verð- trygging er valin af lántakendum, jafnvel á skammtímalánum. Greiðslubyrðin er jafnari og fylgir verðlagsþróuninni. Af þessum sökum, og að ósk lán- takenda, hefur verðtrygging lána verið skilin frá vöxtunum. Þá er miðað við tiltekna vísitölu og vextir eru því hvort tveggja í senn raun- vextir og nafnvextir. Lántakandinn getur þannig á ný staðið undir greiðslubyrði 40 ára láns, þar sem uppbótum vegna verðrýrnunar, verðbótum lánsins, er dreift á láns- tímann með vísitölunni. Samningur um lán er yfirleitt langtímasamningur í samanburði við starfssamning, þar sem uppsagnar- frestur er oft ekki lengri en ein vika. Starfið er heldur alls ekki tryggt og þar með ekki afrakstur þess, launin. Geta fyrirtækis til þess að greiða góð laun ræðst ekki nema að tak- mörkuðu leyti af þjóðartekjum eins og iðulega er haldið fram, heldur fyrst og fremst af því, hversu vel fyrirtækinu tekst að selja vörur sínar eða þjónustu. Árangurinn er þá ekki síst undir því kominn, að starfsmenn skili góðu dagsverki. Vinnumarkaðurinn verður éinnig fyrir margs konar áhrifum. Ný tækni, ný tíska, eða samdráttur í tekjum viðskiptavina, svo að dæmi séu nefnd, geta skipt sköpum hjá fyrirtæki. Vinnustaður sem áður sóttist eftir vinnuafli þarf nú e.t.v. að segja upp fólki. Verðtrygging launa er því í reynd rangnefni, enda verða laun aldrei tryggari en starfið, sem þau eru greidd fyrir. Vísitölubinding launa er ekki til- komin, svo að hægt sé að semja til lengri tíma líkt og verðtrygging lána auðveldar lán til langs tíma. Þegar vísitölubinding launa var og hét, var samið til skamms tíma, enda sýnir reynslan, að verkalýðshreyfingin vill ekki semja til langs tíma, þótt vinnu- veitendur þrýsti á um slíka samn- inga. Verkalýðshreyfingin vill vera óbundin. Ef vel aflast vill hún vera í stakk búin að semja sem fyrst um launabreytingar, áður en eftirspurn eftir vinnuafli með tilheyrandi launa- Árni Árnason „ V erðtry g-g'ing’in á að tryggja, svo framarlega sem lántakandi stendur í skilum, að menn fái raungildi peningaeign- ar sinnar til baka, af- hendi þeir hana til láns til lengri eða skemmri tíma. Vísitölubinding launa hefiir hins vegar enga gagnlega verkan sem ekki næst betur firam með öðru móti. skriði, hefur rænt frá þeim tækifær- inu til að semja um raunverulegar kjarbætur. Vísitölubinding launa stuðlar því miður einungis að því að samningar séu gerðir af hugsunarleysi og ábyrgðarleysi. Þegar þjóðarbúið verður fyrir ytri áföllum, t.d. vegna olíuverðhækkana 1973-1974 og aftur 1979 varð vísitölubinding launa til þess að koma af stað skriðu kauphækkana og verðlagshækkana, sem enn sér ekki fyrir endann á. Hið sama hefur oft gerst, þegar óbeinir skattar eru lagðir á til að kosta framlög til ýmissa velferðar- mála. Það veldur kauphækkun til allra, sem átti í reynd að vera fram- lag til þeirra betur stæðu til þeirra verr settu. Þegar samið er til eins skamms tíma og hér tíðkast, má með sæmi- legri nákvæmni áætla verðlags- hækkanir framundan og semja um það að hve miklu leyti kaup skuli hækka af þeim sökum. Til öryggis má svo semja um „rauð strik“ eins og tíðkast hefur, þ.e. fari verðlag yfir ákveðin mörk, þá komi samning- urinn til endurskoðunar. Þar með gefst tækifæri til að meta eðli orð- inna verðlagshækkana og að hve miklu leyti sé rétt að taka tillit til þeirra í launum, hafi vinnumarkað- urinn ekki gert það þegar í formi launaskriðs. Af framansögðu ætti að vera ljóst, að mismunandi nauðsyn liggur að baki verðtryggingu lána og vísitölu- bindingu launa. Verðtrygging á að tryggja, svo framarlega sem lántak- andi stendur í skilum, að menn fái raungildi peningaeignar sinnar til baka, afhendi þeir hana til láns til lengri eða skemmri tíma. Vísitölu- binding launa hefur hins vegar enga gagnlega verkan sem ekki næst betur fram með öðru móti. Þvert á móti getur vísitölubinding óraun- hæfra kjarasamninga haldið gang- andi vítahring víxlhækkana kaup- lags og verðlags, sem endar með ósköpum eins og okkur ætti enn að vera í fersku minni. Höfundur er framkvæmdastjóri Verzlunarráðs Islands. Á morgiii nýs árs eftirErlu Kristjdnsdóttur Friðarár er að hefjast. Höfum við hugleitt á hvern hátt við getum tekið þátt í því tímabæra verkefni sem friðarár gefur tilefni til að stöðva þann ófrið sem alltof lengi hefur viðgengist á þessari jörð. Eða ætlum við enn að halda að okkur höndum. Taka því sem að höndum ber. Leyfa þessu venjulega sinnuleysi, hugleysi og ábyrgðarleysi að ráða orðum okkar og gerðum. Svæfa samvisk- una, kaupa okkur stundarfrið. Margir hrista höfuðið, segja að við hér í þessu litla landi getum litlu ráðið gangi mála. Það séu stórveldin sem ráði ferðinni. Best sé fyrir okkur að segja, gera og vera sem minnst. Fæst orð beri minnsta ábyrgð. Hlut- leysi sé besta vörnin o.s.frv. Við styðjum hjálparstarf og það sé þó nokkuð. Vissulega er gott starf unnið af hjálparstofnun íslensku kirkjunnar, þar sem fé gefnu af góðum hug er varið til þess að lina þjáningar, bjarga mannslífum og styðja fólk til sjálfsbjargar á ný. En við erum þess iríeðvituð, að verið er að takast á við afleiðingar vandans, vaxandi ofbeldi, sjúkdóma, fátækt, ólæsi, hungursneyð o.s.frv. Jörðin okkar er gjöful og við gætum verið laus við mikil vandræði ef ljármagn heimsins væri notað á réttan hátt. En meðan mestum hluta þess er eytt í hervæðingu og milljónir svelta, þá heldur ruglið áfram. En er þá ekkert hægt að gera? Jú, vissulega. Við Islendingar bú- um yfír hugviti og þekkingu sem hejmúrinn þarfnast. Eitt má þar nefna sem vel er gert: Með starfsemi Jarðhitaskólans á íslandi er öðrum þjóðum kennt að nýta auðlindir sínar og á mörgum öðrum sviðum getum við gengið á undan og gefíð fordæmi. Erla Kristjánsdóttir „Jörðin okkar er gjöful og viö gætum verið laus viö mikil vandræði ef fjármagn heimsins væri notað á réttan hátt.“ Þótt efnahagsmál okkar íslend- inga séu nú í erfíðri stöðu, þá eigum við með góðum vilja og samstöðu að geta leyst þau. Það sem til þarf er virkni og fórnfúst starf. Leiðtoga sem blása lífí í glæðurn- ar og geta fengið fólk til starfa af áhuga á málefnum, en ekki einungis launanna vegna. Fólk sem stuðlar að jafnrétti, vinnur gegn fátækt, fordómum og fáfræði. Vil! búa vel að menningu okkar og listum. Nýr menntamálaráðherra hefur farið vel af stað. Verðugt verkefni er vemdun og efling íslenskrar tungu. Trúum að áhugi og mikil virkni verði hjá bömum, foreldrum, fóstmm og kennurum því samstarf milli þessara aðila þarf að verða til þess að verulegur árangur náist í því, að byggja upp fijálsa og óttalausa og ábyrga ein- staklinga, sem þora að tala og hafa eitthvað að segja. Sú ákvörðun Sameinuðu þjóðanna að tengja hvert ár góðu málefni var góð hugmynd. Hún varð fyrst að veruleika á ári bamsins 1979. Síð- asta ár var ár æskunnar og það sem nú er að hefjast, ár friðar. Hér á íslandi er það einnig ár bindindis og heilbrigðis. Öll þessi viðleitni væri þó til lítils ef hún varaði aðeins eitt ár í senn, og hefði ekki áhrif á framtíðina til hins betra. Á hvetju ári er valin Ungfrú heim- ur. Að þessu sinni hreppti hnossið íslensk stúlka. Stúlkan sem hefur það útlit og þá framkomu að hún mun verða íslensku þjóðinni til sóma. Hvarsem húnfer. Þetta ár verður það hennar hlut- skipti að ferðast um heiminn. Heim- sækja börn á sjúkrahúsum og safna fé þeim til styrktar. Þessi stúlka er gott dæmi um fijálsan einstakling sem öruggur og óttalaus velur sér heilbrigð áhugamál svo sem: Böm, tónlist, líkamsrækt og útivist svo eitthvað sé nefnt, en hafnar þeim ónauðsynlegu og hættulegu efnum sem alltof margir hafa ánetjast vegna ósjálfstæði og tísku. Getur þetta kennt okkur eitthvað? Kemur uppeldi friði við? Ef svo er þá er Hólmfríður Karls- dóttir friðarboði sem við getum verið stolt af. Henni sendi ég velfarnaðaróskir og öllum nýárskveðjur með þessum orðum: FViðarbarátta Yfirborðsleg friðarbarátta ræðst gegn afleiðingum vandans, en ekki að rótum hans. Ofbcldiskennd friðarbarátta leitar að sökudólg, enbýðurekkisættir. Hættuleg friðarbarátta dregur upp dðkka mynd af framtíðinni, brýtur niður, veldur vonleysi og vantrausti. Sönn friðarbarátta þekkist á uppbyggjandi aðgerðum hún byggir upp einstaklinga, hún byggir brýr milli einstaklinga, hún byggir brýr milli þjóða og er laus við þjóðemislegan hégóma. Sterkasta vopnið í friðarbarátt- unni er uppeldið, en hvort það byggir á lífsreglunni „komdu fram við aðra, eins og þú vild, að þeir komi fram við þig“ - á því ræðst framtíðin. Höfundur er tækniteiknari. Kökur og sætabrauð: Innlieimta vörugjalds hefet 13. janúar INNHEIMTA á vörugjaldi af kökum og sætabrauði verður hafin 13. janúar næstkomandi eftir að hafa verið frestað. Pjár- málaráðherra sagði að önnur frestun yrði ekki. Þorsteinn sagði að ef menn teldu sig ekki eiga möguleika á þv að greiða þau gjöld sem þeim ber að greiða þá „er það einhliða yfírlýsing af þeirra hálfu“. Hann sagði einnig þegar hann var spurður um þau ummæli Jóhannesar Bjömssonar formanns Landssambands bakara- meistara að bakarar hefðu ekki möguleika á að innheimta vörugjald- ið: „Ef bókhald bakara er svo ófull- komið að það sé einhveijum erfið- leikum háð að greina framleiðsluna sundur, þá er það vandamál sem þeir verða að leysa." Þorsteinn benti á að ákvörðun hefði verið tekin um að innheimta vörugjald af þessari framleiðslu bakara, eins og margri annarri fram- leiðslu þjóðfélaginu og „það er ekki hægt að flækja þetta mál með ein- hveijum bókhaldserfiðleikum." Fæðingum fer fækkandi BARNSFÆÐINGUM fækkaði talsvert sl. ár miðað við undan- farin ár. Reykjavík fæddust 2.474 börn, þar af 40 tvíburar og tvennir þríburar þannig að fæðingar voru alls 2.430. Nýburar voru 221 færri i Reykjavik sl. ár en árið áður. Tölur liggja ekki enn fyrir um fjölda fæðinga á landinu öllu, en gert er ráð fyrir að fæðingum hafi fækkað í heild um 250 frá fyrra ári. Gunnlaugur Snædal yfirlæknir á fæðingardeild Landspítalans sagði í samtali við Morgunblaðið að þessar tölur kæmu engum á óvart. Konum á bamseignaaldri hefur fækkað, upp úr 1964 fara árgangarnir minnk- andi, og nú eru konur í þeim ár- göngum að komast á bameignarald- ur. Ef svo fer fram sem horfir hættir landsmönnum að fjölga innan fárra ára. frétt um fyrsta barn ársins í blaðinu í gær var sagt að 2.093 böm hefðu fæðst árið 1984 á fæð- ingardeild Landspítalans í Reykja- vík. Þar er átt við fjölda fæðinga og að sjálfsögðu árið 1985, en með fleirburafæðingunum kemst talan uppí 2.137.

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.