Morgunblaðið - 25.05.1985, Síða 14

Morgunblaðið - 25.05.1985, Síða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 25. MAÍ 1985 Þingvellir framtíð og friðun Landvernd gekkst fyrir ráðstefnu á Þingvöllum, laugardaginn 18. maí sl., og bar hún heitið Þingvellir — framtíð og friðun. Morgunblaðið hafði samband við frummælendur á ráðstefnunni og voru þeir beðnir að gera grein fyrir því helsta sem kom fram í erindum þeirra. Morgunblaðid/Gautur Gunnarsson Guðmundur Ólafsson fornleifafræð- ingur. Eina fornleifa- rannsóknin á Þingvöllum gerð fyrir 105 árum GUÐMUNDUR Ólafsson fornleifa- fræðingur flutti erindi um fornleifa- rannsóknir á Þingvöllum. „Ég fjallaði um fornleifarann- sóknir, það sem gert hefur verið og það sem æskilegt væri að gera. Aðeins einu sinni hefur verið gerð fornleifarannsókn á Þingvöllum er Sigurður Vigfússon, frumkvöð- ull íslenskrar fornleifafræði, gerði þar rannsókn fyrir 105 árum. Um var að ræða rannsókn á öll- um merkilegustu minjum staðar- ins svo sem á Spönginni, hleðslum hjá „Lögbergssporði”, rúst í Þing- vallatúni (Biskupsbúð), Njálsbúð, Snorrabúð og á Lögbergi. Þessi rannsókn hefur ekki notið þeirrar athygli sem henni ber. Á tímum Sigurðar voru uppi deilur um hvort Lögberg hafi staðið á Spönginni eða á Hallin- um. Sigurður var sannfærður Spangarmaður, eins og raunar flestir. Á Spönginni fann hann sporöskjulaga mannvirki. Innan hringsins virtust vera leifar af einum eða tveimur minni hring- um. Þetta svipar til mannvirkis sem ég hef rannsakað á Þingnesi við EUiðavatn undanfarin sumur. Rannsóknir skortir til að hægt sé að gera sér grein fyrir hvað hér er um að ræða. í erindinu rakti ég einnig niður- stöður hinna rannsóknanna, t.d. á svonefndri Biskupsbúð í Þing- vallatúni. Sigurður taldi þetta vera Þingbúð, en af lýsingu hans að dæmi gæti alveg eins verið um að ræða eldaskála frá því á 10. öld. Auk þess að gera grein fyrir rannsóknum Sigurðar Vigfússon- ar á fornminjum á Þingvöllum vakti ég athygli á því að nýjar fornleifarannsóknir með nútíma aðferðum gætu leyst úr mörgum óráðnum gátum Þingvalla. Þjóð- minjasafnið á að vera miðstöð allrar minjavörslu á íslandi, en fjármagn skortir til að það geti sinnt því hlutverki sínu. Ef fjármagn kæmi til þyrftu rannsóknir á Þingvöllum að bein- ast að eftirfarandi atriðum. í fyrsta lagi að gera úttekt á minj- um í öllum Þingvallahreppi, svo- kallaða fornleifaskráningu. Þetta er grunnrannsókn. í öðru lagi mætti rannsaka betur með upp- greftri mannvirkin sem Sigurður gróf í. Annað hvort með því að hreinsa upp skurðina sem hann gróf, eða rannsaka stærra svæði. Af nógu er að taka, en ef ekki koma til fjárveitingar fá fornleif- ar á Þingvöllum að vera í friði fyrir fornleifafræðingum um ókomin ár.“ Morgunbladid/Gautur Gunnarsaon Sigurður Steinþórsson jarðfreðingur Sjö tegundir af eldfjöllum á svæðinu SIGURÐUR Steinþórsson jarðfræð- ingur fjallaði um jarðfræði Þingvalla í erindi sínu sem hann og Kristján Sæmundsson tóku saman. „Erindið fjallaði um jarðsögu Þingvalla. Það sem þarna hefur helsta jarðsögulega þýðingu eru óvenjulegar jarðmyndanir. Á svæðinu eru sjö tegundir af eld- fjöllum, eða fíestar tegundir ís- lenskra eldfjalla. Sprungusvæðið á Þingvöllum er hluti af Mið-Atlantshafshryggn- um og ætti í raun heima á hafs- botni en ekki uppi á miðju landi. Á Þingvöllum er einnig að finna ís- aldarleifar fyrir sunnan vatnið. Ég fjallaði um jarðsögu staðar- ins sl. 12.000 ár. Fram að þeim tíma lá jökull yfir alla Þingvalla- lægð að Grafningi og urðu eldgos undir jöklinum sem mynduðu mó- bergsfjöllin. Eftir að jökullinn hvarf og áður en Skjaldbreiður myndaðist runnu jökulár í vatnið. Skjaldbreiður gaus fyrir 10.000 árum. Fyrir 9.000 árum varð sprungugos í Tindfjallaheiði og þá runnu Þingvallahraunin. Vatns- borð Þingvallavatns var þá 10 metrum hærra en það er í dag. Síðan gróf vatnið sér leið framhjá Dráttarhlíð. Landsig hefur verið samfellt og í stærri stökkum á svæðinu. Sið- asta verulega landsigið var í tengslum við Suðurlandsskjálft- ana 1784. Fjórum árum síðar seig svæðið milli Hrafnagjár og Al- mannagjár um hálfan metra og breyttust þá Vellimir í mýrlendi. Landið sígur þarna jafnt og þétt um hálfan til einn mm á ári. Ég tel ráðstefnuna hafa verið mjög gagnlega og mikill áhugi rík- ir á framtíð Þingvalla nú. Það sem huga þarf að í sambandi við skipu- lag svæðisins er að stækka þjóð- garðinn; flytja þjónustumiðstöðv- ar t.d. að Kárastöðum, eða alla vega upp fyrir gjána; hreinsa upp veginn i Almannagjá og byggja netta göngubrú yfir öxará í stað þeirrar sem nú er; hressa upp á söguminjar og merkja; merkja og lagfæra þær gönguleiðir sem fyrir eru og útbúa upplýsingapésa og kort.“ Gott ef friðun lands og búseta bænda fara saman SÉRA Heimir Steinsson þjóðgarðs- vörður nefndi erindi sitt „Helgistað- ur allra fslendinga“. „Ég byrjaði á því að draga fram meginatriði hvað varðar stöðu Þingvalla í vitund landsmanna. Þingvellir hafa einstöðu í íslensk- um lögum, því í upphafi laga nr. 59 frá 1928 segir „Frá ársbyrjun 1930 skulu Þingvellir við Öxará og grenndin þar vera friðlýstur helgi- staður allra Islendinga" og býst ég við að orðalag sem þetta sé tiltölu- lega fágætt í íslenskum lögum. Sérstaða Þingvalla kemur enn betur fram er Alþingi setur lög um staðin sem fela i sér að Þing- vellir verði undir vernd Alþingis og undir forræði sérstakrar nefndar. Síðan talaði ég i víðara sam- hengi um Þingvelli við öxará og grenndina, sem er fyrst og fremst svæðið milli Almannagjár og Hrafnagjár. Þetta svæði er grundvöllurinn undir starf Þing- vallanefndar sl. 55 ár. Nefndin hefur ekki fært út kvíarnar að ráði og er fastheldin á forræði sitt. Morgunblaöift/Gautur Gunnareson Séra Heimir Steinsson þjóðgarðs- vörður. Á undanfömum árum hefur nokkuð verið rætt um friðunarað- gerðir umhverfis Þingvallavatn. Þingvallanefnd lítur það velviljuð- um augum, en visar slikri umræðu til Skipulags ríkisins og einbeitir sér að þjóðgarðinum sjálfum. Nefndin beitti sér fyrir hug- myndasamkeppni fyrir rúmum áratug og verða tillögurnar teknar fram nú. Nefndin einbeitir sér nú að skipulagningu Þjóðgarðsins og hafa verið ráðnir tveir landslags- arkitektar, þeir Reynir Vilhjálms- son og Éinar Sæmundsen, til skipulagsstarfsins. Þingvalla- nefnd lítur á þetta sem tímamót og horfir fram á við til langs tíma og óskar eftir ráðum og hugmynd- um frá þeim sem láta sig málið varða. Ráðstefnan var gagnleg allra hluta vegna. Það er alltaf gott þegar ágætir menn koma saman á Þingvöllum til að skiptast á skoð- unum um staðinn. Menn greinir á innan eðlilegra marka. Á ráð- stefnuna kom fólk úr Þingvalla- sveit og hitti áhugamenn um verndun svæðisins. Það er gott ef hægt verður að vinna saman og að friðun lands og búseta bænda f sveitinni fari saman. 120 þúsund dýr á fer- metra í fjöru- borði Þing- vallavatns I’ÉTUR M. Jónasson vatnalíffræð- ingur flutti erindið „Lífríki Þing- vallavatns og verndun Þingvalla- svæðisins". „Ég stóð fyrir vistfræðinni á ráðstefnunni. Flestir halda að Þingvallavatn sé kalt og djúpt og snautt af lífi vegna þess að gróð- ursnautt hraun umlykur það. En því fer fjarri. 9/io hlutar aðrennslis Þingvallavatns renna neðanjarðar eftir sprungum að vatninu. Vatnið sem rennur að norðan er kannski 70 ár að renna 30 km. Þá hefur vatnið safnað miklu magni stein- efna sem veldur því að vatnið verður mjög frjótt. Þriðjungur Þingvallavatns er gróðri þakinn og 120 þúsund dýr lifa á hverjum fermetra í fjöruborðinu. Jafnvel á 114 m dýpi við Sandey lifa 10 þús- und lífverur á hverjum fermetra. Þingvallavatn er eina vatnið í heiminum þar sem lifa fjórar gerðir af bleikju. f fyrsta lagi er það murtan sem lifir á svifi; botn- bleikja sem lifir á botndýrum; gjábranda, sem er dvergbleikja, oft blind og lifir á botndýrum i gjánum, og ránbleikja, sem er stór fiskur og lifir aðallega á murtu og hornsíli. Þingvallavatn er eina vatnið á Norðurlöndum sem stendur undir fiskiðnaði. Þar er afraksturinn um 10 kg. á hektara á ári. Á vatninu mætast austur og vestur í dýraríkinu. Himbriminn, straumöndin, bitmýið og lítil krabbafló koma að vestan og fara ekki lengra en til fslands. Flestar tegundir frá Evrópu hafa vestur- mörk hér eða á Grænlandi. Ég tel brýna nauðsyn á að vernda allan fjallahring Þingvalla og allt vatnasvið Þingvallavatns. Svæðið ætti að afmarkast af Langjökli í norðri og Hengli i suðri, Lyngdalsheiði að austan og Mosfellsheiði að vestan. Þingvellir liggja á miðjum Atlantshafs- hryggnum sem er einstakt, að Mý- vatni undanskildu og er þetta svæði sem ber að vernda. Svæðið jafnast á við hin frægu vötn sem myndast í sprungum í Austur- Afríku, t.d. í Tanganyika. Sumarbústaðirnir eru sár á landinu og er nauðsynlegt að stöðva byggingu þeirra. Lífríki Þingvallavatns stafar mikil hætta af þessari byggð. Um næstu alda- mót verða tslendingar um 300 þús- und og þar af mun % þeirra búa á suðvesturhorninu. Því er mikil- vægt að flytja áningarstaði út úr þjóðgarðinum og hlífa Þingvalla- svæðinu sjálfu." MorKunblaðið/Gautur Gunnarason Pétur M. Jónasson vatnalíffræðing- ur.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.