Morgunblaðið - 02.10.1964, Síða 6

Morgunblaðið - 02.10.1964, Síða 6
6 MORGUNSLADID Föstudagur 2. okt. 1964 ÚTVARP REYKJAVÍK Þorleifur Guðmundsson. Þorleifur Guðmundsson flutti jpáttinn „Við fjallavötnin fagur- blá“ sunnudaginn 20. september. Ræddi hann einkum um Atla- staðavatn á Hornströndum, en drap víða niður fæti, óstöðugur í tíma og rúmi. Byggð er nú af- iögð i nágrenni vatnsins og veiði þar því ekki nytjuð lengur, nema af sérvitrum ferðalöngum og sportveiðimönnum. Þó eys sjávaraðfallið sindrandi ljós- ajjpyasaaa.. bleikju inn í vatnið. Á bæn- um Atlastöðum við Atlastaða- vatn bjó Atli, þræll Geirmund- ar heljarskinns, en þeir eru báð- ir frægir úr ís- lendingasögun- um. Ósennileg finnst mér sú til gáta Þorleifs, að byggðarsögu Hornstranda sé lok ið fyrir fullt og allt. Það er vafa- laust bráðabirgða fyrirbrigði, að íslenzkar byggðir liggi ónytjað- ar Sivaxandi fólksfjöldi ætti að vera tr^gging fyrir því. Már kæmi ekki á óvart, þótt blóm- ieg byggð yrði á Hornströndum eftir svona 500 ár. Erfitt er hins vegar að igeta sér til um lifnaðar- hætti og litarhátt manna þar á þeim tima. Haust nefndist dagskrá, sem þeir Sveinn Einarsson og Gisli Halldórsson önnuðust á sunnu- dagskvöldið. Var það klukkutíma dagskrá í ijóðum og lausu máli, kvæði og ýmsar umsagnir skálda og annarra andans manna um haustið. Flest hin meiri skáld okkar hafa ort um haustið. Mörg um hefur það orðið ímyn'd dauð- ans, öðrum hefur það miðlað sér stæðri fegurð. Svo kvað Steingrímur Thor- steinsson: Vor er indælt, ég það veit, þá ástar kveður raustin. En ekkert fegra á fold ég leit en fagurt kvöld á haustin. Dagskrá þessi var hin smekk- iegasta ,enda ágætir menn þar að verki. Jón H. Björnsson, skrúðgarða- arkitekt, talaði um daginn og veg inn á mánudagskvöldið. Hann mælti með því, að hér á landi yrðu gerðar tilraunir með frost- þol plantna og viðbrigði þeirra við ýmsum tegundum veðurfars. Kvaðst hann hafa rannsakað frostþol ýmissa plantna í Banda- ríkjunum fyrir 14 árum og sann faerzt þar um nytsemi slíkra rannsókna. Hann sagði, að mik- ið tjón hefði orðið í matjurta- görðum hér síðla sumars vegna frosta. í því sam j§H' bandi hefði stað setning garð anna þó mikið að segja, og hefðu vel valin igarðstæði slopp- I ið furðanlega [ vel. Jón sagði, að nú væri oft erf- itt að koma börn H. Björnsson. um j sveit um sumartímann. Taldi hann sig lánsmann að hafa komið öllum sínum börnum í sveit að þessu sinni. Yngstu börn um sínum kom hann á sumar- dvalarheimili fyrir börn, sem Guðmundur Friðfinnsson, skáld á Egilsá í Skagafirði, rekur ásamt dóttur sinni. Hann rómaði mjö.g það heimili og þá aðbúð. sem börnin nytu þar. Þaðan vildu þau helzt ekki aftur fara. Jón drap einnig á umferðarslys in og taldi, að hvergi í heimin- um væru börn eins mikið á göt- unum og hér á landi. Væri þetta mikið vandamál. Hann taldi, að almenningi væri ekki nógu sýnt um að gera þægilega „íveru- garða“ í kringum hús sín. Sjálf- ur sagðist hann gjarnan borða með fjölskyldu sinni úti í garði sínum. Gjarnan mætti verðlauna notagildi húsagarða ekki síður en fegurð þeirra og snyrtilegheit. Þetta var á margan hátt gott erindi. Aðbúð vandalausra barna í sveit er nú orðin allt önnur og betri en áður tíðkaðist, enda er nú oft laigt ríflega á borð með börnum, sem send eru í sveit. Áður var það ekki talið einhlítt til að öðlast barnalán að senda þau öll til vandalausra. Gísli J. Ástþórsson opnaði bréf frá hlustendum þetta kvöld. Ein húsmóðir kvartar yfir því, að 12000.00 kr. á mánuði geri nú ekki betur en endast 5 manna fjölskyldu til framdráttar. Svart er það, ef satt er. Rósberg G. Snædal vill fá meiri fjölbreyttni í fréttir útvarpsins. T.d. finnst honum síldarfréttir og sérstak- iega nákvæmar aflafréttir ein- stakra báta ganga úr hófi fram. Einn bréfritarinn gerðist svo ó- frumlegur að fargast yfir ríkis- bákninu. Hinir yngri bréfritarar vilja hljómlist allan daginn, en í næsta þætti les Gísli bréf um hegðun unga fólksins, og þá verð ur gaman að hlusta. Eftir kvöldfréttir flutti Ás- grímur Kristinsson skínandi þátt um igöngur og réttir og lét fjúka í kviðlingum annað slagið. Gisli Gunnarsson M.A. flutti fyrri hluta erindis: „Landhelgis- mál á 17. öld“ á þriðjudagskvöld- ið Var það frá þeim tíma, er Hollendingar voru mesta verzl- unar- og siglingaþjóð í heimi og elduðu grátt silfur við Englend- inga og fleiri þjóðir út af fisk- veiðum m.a. við strendur við- komandi landa. í Hollandi var þá blómleg borgaramenning, frjálst framtak í algleymingi og vax- andi hagsæld. Raunar var Hol- land þá aðeins 1 af 7 ríkjum ríkjasamsteypu Niðurlanda, en þeirra langvoldugast og ráða- mest. Kenningar borgarastéttar- innar á Niður- löndum voru á þeim tima næsta líkar kennmg- um þeim, sem Adam Smith kom siðar fram með, þ.e. líberal ismanum. í síð- ari hluta erindis ins, sem - Gísli flutti á fimmtu- dagskvöldið, rakti hann á- fram deilur og stríð Hollendinga og Englendinga á 17. öld, sem iauk með því, að Englendingar náðu forystunni af Hollending- um á höfunum. Þannig lögðu Englendingar undir sig New Amsterdam í Norður-Ameríku árið 1664 og nefndu NewYork, og hefur það nafn haldizt síð- an. Alla 19. öld og fram til 1918 var Bretaveldi auðugasta og voldugasta ríki í heimi, en þá tóku Bandaríkin forystuna. Er- indi Gísla var allt hið fróðleg- asta. Á miðvikudagskvöld var að vanda flutt sumarvaka. Berg- sveinn Skúlason flutti sjóhrakn íngasögu frá árinu 1920 og Bald- Gísli Gunnarsson. ur Pálmason flutti skemmtilega frásögu eftir Torfa Þorsteinsson, bónda í Haga í Hornafirði. Þessu næst las Hjörtur Pálsson 5 kvæði valin af Helga Sæm. Voru þau eftir Fornólf, Kristján frá Djúpa læk, Jón Magnússon, Matthías Johannessen og Jón Þorsteinsson frá Arnarvatni. Nú fer líklega að styttast í sumarvökunum. Þær hafa marg- ar verið góðar, og má þó segja, að 17 ára þættirnir hafi á stund um gert þær svolítið einhæfar. Kvöldvökur vetrarins eru í nánd og vonandi verður reynt að gæða þær sem fjölbreyttustu efni. Þegar útvarpið hefur tekið upp sérstakan þátt fyrir gamla fólkið, eins og pósthólf 120 gerir nú harðar kröfur til, þá væri ekki úr vegi að taka upp stuttan létt- an þátt í kvöldvökurnar, fyrir unga fólkið. Mér detta í hug eftirhermur, glettnar ástarfars smásögur, rokkstemdar gaman- vísur o.fl. í þeim dúr. Þá er áfram haldandi kvæðalestur nauðsyn- legur á kvöldvökunum, e.t.v. þó með breyttu sniði. Ingólfur Kristjánsson annaðisl þáttinn „Raddir skálda" á fimmtudagskvöldið. Var hann að þessu sinni helgaður Guð- mundi G. Hagalín, rithöfundi. Lesnar voru eftir hann smásög- urnar „Sætleiki syndarinnar" og „Ásbjörn geistasmali“. Upp- lýst var, að Hagalín hefur skrif- að á fimmta tug bóka, auk ótelj- andi blaða- og tímaritagreina, því að honum er fátt mannlegt óviðkomandi. Auk hinna lengri skáldsagna eru smásögur hans margar meistaraverk, en skáld- ið hefur birt á annað hundrað smásögur og hafa ýmsar verið þýddar á erlend mál. Þá má segja, að Guðmundur Hagalín sé frumkvöðull nýs skóla í ævi- sagnaritun, og voru „Virkir dagar“ fyrsta verkið í þeim dúr. íslenzk skáldsagnaritun stend- ur enn með blóma, eins og m. a. Guðm. Hagalin A VANKUNNATTA GLÖGGUR maður kom að máli við mig í gær og sagðist hafa heyrt, að einn eða fleiri helztu síldarskipstjórar lands- ins mundu ætla að hætta veið- um innan skamms. Þeir þyldu ekki þessa spennu öllu lengur, því óneitanlega hefði andlega áreynslan verið miklu meiri en sú líkamlega, eins og sam- keppnin er orðin. Maður þessi hefur töluverð afskipti af sjávarútvegi og full- yrti, að mjög margir þeirra skipstjóra, sem lítið öfluðu, en væru samt með fullkomnustu tæki um borð, kynnu bókstaf- lega ekki að nota alla tæknina. Auðvitað gengi mönnum mis- jafnlega að klóra sig áfram og læra þetta af eigin rammleik, því litla aðstoð fengju þeir við að læra að nota tækin úti á sjó. ★ FYRIRTAKS KENNARAR Og hann vildi koma því á framfæri, að aflasælir skip- stjórar, sem hættu að stunda sjóinn vegna þess að þeir þyldu ekki spennuna lengur, yrðu fengnir til að kenna þeim, sem þörf hafa fyrir leiðbeiningar við síldveiðar. Tugir útgerðarmanna og skip stjóra mundu vilja fá slíka aðstoð, sagði heimildarmaður minn — og ekki væri ástæða til annars en borga „kennara- skipstjórunum" fullan skip- stjórahlut. Jafnvel þótt út- gerðarmaðurinn teldi sig ekki geta greitt nema hluta af því mundi áhöfnin vafalaust vilja leggja sitt af mörkum til þess að fá þaulvanan og viður- kenndan aflamann með í eina eða tvær veiðiferðir. * BETRI NÝTING Þannig væri „gömlú' skip- stjórunum séð fyrir góðum launum, þeir mundu losna við taugaspennuna og heilsuleysið, sem væri samfara keppninni — og, það, sem e.t.v. væri mikilvægast: Betri nýting yrði á öllum þeim milljónum, sem lagðar hafa verð í kaup á nýj- um skipum og fullkomnum út- búnaði til sildveiða. Ég kem þessu á framfæri, því hugmyndin er góð, e.t.v. eitthvað fyrir samtök útvegs- manna að hugleiða. * ÚTGÁFA í SVÍÞJÓÖ „Mætti gera fyrirspurn til hr. Eiríks Hreins Finnbogason- ar í tilefni greinar hans Frá Svíþjóð í Mbl. í gær (8. sept): f greininni stendur að í Svíþjóð séu 24.000 krónur „sennilega má sjá af skrám yfir væntanleg- ar jólabækur I ár. Yngri höf- undarnir standa í þakkarskuld við hina eldri bi-auðtryðjend- ur, því að þótt þeir hafi mikið numið af utan- pollsmönnum, þá hafa flestir þeirra sótt mest an auð í íslenzkan skáldskapar skóla. Af hinum eldri, núlifandi skáldsagnahöfundum okkar munu þeir Gunnar Gunnarsson, Laxness, Hagalín og Kristmann standa fremstir. Á föstudagskvöld náðu konur útvarpsstöðinni á sitt vald og héldu henni fulla þrjá stundar- fjórðunga. Útvörpuðu þær mjög fjölskrúðugri dagskrá á vegum menningar- og minningarsjóðs kvenna. Sigurveig Guðmunds- dóttir reið á vaðið og rakti hlut- verk og aðstöðu konunnar I gegnum aldirnar, allt frá Evu Adams til kvenréttindakonu nú- tímans, með viðkomu í kvenna- búrum, konungshirðum, nunnu- klaustrum og öðrum menning- arstofnunum. Konur hafa notið mismunandi virðingar í gegnum aldirnar. Um skeið var um það deilt, hvort konan hefði sál, að því er Sigurveig upplýsti. Nú mun ekki ríkja lengur ágrein- ingur um það, að konan hefur sál, enda uppfyllir hún ágæta vel það grundvallarskilyrði, sem vísindamenn nútímans telja að sálarverur þurfi að uppfylla, þ.e. að geta látið hugsanir sínar í ljós með orðum. Á laugardag heimsótti Jónas Jónasson Málleysingjaskólann undir leiðsögn Brands Jónsson- ar, skólastjóra. Þar er heyrnar- lausum eða heyrnarlitum bön- um kennt að tala, en það er erfitt verk og tímafrekt, þegar þau heyra ekki sitt eigið taL Eins og fram kom í þættinum, heppnast þetta þó oft ágæta vel. Á Laugardagskvöld lauk leik- ritinu: „Gamla skriflabúðin“ eftir Charles Dickens og Mabel Framhald á bls. 23. meðalárslaun opinberra starfs- manna, en rithöfundurinn Per Lagerkvist hafi 218.640 kr. í árstekjur Oig vísnasöngvarinn Evert Taube tæpar 170.000 kr. Hvaða krónur eru þetta, sænsk- ar eða íslenzkar. í greininni segir að höf. hafl ekki orðið var við „nema“ þrjár íslenzkar bækur væntanlegar á haustmarkað í Sviþjóð. Höf. virðst telja þetta undir meðal- lagi. _ Einhversstaðar var sagt að íslendingasögurnar hefðu komið út með tölu í Svíþjóð á þessu ári. Lpca var sagt að Sólon íslandus eftir Davíð Stefánsson hefði komið út á ár- inu. Ef til vill hafa þessar bæk- ur komið á vormarkaðinn og því ekki taldar. Hvað eru ann- ars vanar að koma margar ís- lenzkar bækur á haustmarkað í Svíþjóð úr því hægt er að segja að í haust komi ekki „nema“ þrjár? Og hvað koma vanalega margar íslenzkar bæk ur á vormarkað, eða öðrum tímum árs, þar í landi? Gaman væri til samanburðar að vita hvað margar sænskar bækur komi út hér á íslandi að meðal- tali árlega. — Á.S.“ RAUÐU KAFHLUÐURiViVR fyrir transistor viðtæki. Bræðurnir Ormsson hf Vesturgötu 3. — Sími 11467.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.