Lesbók Morgunblaðsins - 27.08.1988, Page 17

Lesbók Morgunblaðsins - 27.08.1988, Page 17
 PHEWeW8W»Mtta»«BS f skólanum á Eyrarbakka 1925. Ella og bekkjarsystur hennar í leikfimisskrúða ásamt kennaranum Ingimar Jóhannessyni, sem síðar varð fræðslumálastjóri í Reykjavík. Jónssonar. Það stendur ekki á svörum þegar ég spyr hvað það hafi verið sem laðaði unga konu til Svíþjóðar á fjórða áratugnum. „Jú, það var nú svoleiðis," segir Ella, „að þegar ég var tíu ára gömul í bamaskólanum á Eyrarbakka, þá var Aðalsteinn Sigmunds- son þar skólastjóri. Hann var fræðslumála- stjóri og hinn merkasti maður. Hann hafði þýtt sögu Selmu Lagerlöfs „Nils Holgersson underbara resa genom Sverige", og nefndi hana Njáll þumalingur. Þá voru alltaf sögu- tímar í skólanum og Aðalsteinn las upphátt fyrir okkur þýðingu sína á Nilla, kafla fyrir kafla. Ég heillaðist svo af þessari sögu, lýs- ingunum á þvf sem bar fyrir augu Nilla á gæsinni allt frá Skáni til Lapplands, og ég hét mér því að einhvem tíma skyldi ég fara og skoða þessa staði með eigin augum. En það varð ekki úr ferð minni fyrr en átján ámm síðar. Við systkinin lærðum að vinna fyrir okkur strax og við gátum og ég fór til Laugarvatns og vann þar fyrsta árið sem Laugarvatns- skóli starfaði. Þar náði ég líka að sækja námskeið, bæði matreiðslunámskeið og svo fyrsta tijáræktamámskeiðið sem Ragnar Asgeirsson hélt á Laugarvatni. Á þessum tíma var farið að byggja Ljósafossstöðina og þar vann ég á meðan á byggingunni stóð. Það var ekkert atvinnuleysi á þessum árum. í síldinni á Siglufirði vann ég síðasta suma- rið mitt áður en ég komst til Gautaborgar. Hér var aftur á móti atvinnuleysi, en ég komst í vist og vann við að gæta fimm bama. Það var verra með málið, ég varð að læra það með því að herma eftir fólki hér. Þá var ekkert verið að kosta til kennslu fyr- ir útlendinga eins og nú er gert. En mest lærði ég af útvarpinu. Og kvæðum. Ég hef alltaf haft gaman af kvæðum. Launin í vistinni voru ekki há. En seinna fékk ég vinnu á hóteli þar sem ég vann næstu fjögur árin, eða þar til ég gifti mig 1943 og flutti hingað út í eyju. Hér kunni ég vel við mig, við sjóinn meðal sjómanna, það voru mín réttu heimkynni. Margt líkt hér og á Eyrarbakka. Hér var gott fólk, trú- að, fór mikið í kirkju, rétt eins og heima. Hér hafði ég verið í fríum þau ár sem ég vann á hótelinu og ég þráði að geta búið hér. Hinsvegar var ekkert hlaupið að því fyrir útlendinga, síst á stríðsárunum. Sænski herinn hafði aðsetur hér eins og í flestum smábæjum meðfram ströndinni, og hræðslan við njósnara var alltaf til staðar. Og einmitt hér framhjá sigldu þýskar skipalestir á leið sinni til Noregs. Það var ekki auðvelt að vera útlendingur hér á þeim árum. Það breyttist um leið og ég varð sænskur ríkis- borgari. Maður mætti allt öðrum viðhorfum. Þegar ég fluttist hingað, voru engar brýr milli eyjanna, né heldur fetja til lands. Én þrisvar á dag voru bátsferðir til Gautaborg- ar, nærri tveggja tíma sigling að höfninni þar. Við vorum nokkuð einangruð hér úti og stijálbýlla en nú er. Ekki alveg eins og á Vestfjörðum, en við vorum sannarlega ekki í þjóðbraut. Eftir stríð komu margir íslenskir sjómenn hingað. íslenski konsúllinn vissi af mér hér á Eikarey og bað mig oft og iðulega um aðstoð við að útvega þessum mönnum hús- næði meðan skip voru í slipp. Nú koma eng- ir hingað með báta sína lengur. En einn þessara sjómanna er hér enn. Jú, það var svoleiðis að ég vissi af ungri ekkju .;. Þjóðveijar skutu niður fjögur eða fimm fiskiskip frá eyjunum okkar og á einu Elínbjörg á þrítugsaldri. Myndin var tekin skömmu áður en hún sigldi til Svíþjóðar þeirra hafði hennar maður verið. Hún var enn innan við þrítugt með stórt hús og ég spurði hvort hún gæti ekki tekið á móti íslenskum sjómönnum. Hún féllst á það og seinna giftist hún Steingrími Kristjánssyni sjómanni frá Stykkishólmi. Hann er enn í Éikarey." Ertu búin að skoða alla staðina sem Nils Holgeirsson ferðaðist um? „Hann Njáll þumalingur! Ég er enn ekki búin að fara til Lapplands. Það urðu nokkrir staðir útundan. En ég er búin að vera í Verml- andi, Halsinglandi, Jámtlandi og víðar. Ég á meira að segja dóttur sem býr í Vestmanna- landi, það er nokkuð langt uppfrá. Og til Skánar hef ég að sjálfsögðu komið. Og nú er ég hér uppi á Sólskinsheiðinni í ellinni," segir Ella og hlær létt. „í heiðskíru veðri er mjög fallegt héma, ég hef útsýni yfir allar hinar eyjamar norður í Skeijagarð- RömmErSúTaug Ella var einn af stofnendum Sænsk- íslenska í Gautaborg og var frá upphafi í stjóm félagsins. „Ég held það hafí verið 1948 að ákveðið var að stofna félag íslendinga og íslandsvina hér. Þá vom komnir allmargir íslendingar hingað, margir læknar sem unnu hér þá. En það vom ekki síður Svíar sem áttu hlut að máli, það var stór hópur sem vildi blanda geði við okkur og hafði áhuga á því sem íslenskt var. Pyrsti formaður félagsins var sænskur, Peter Hallberg bókmenntafræðing- ur og prófessor emeritus. Hann var formaður þar til Magnús heitinn Gíslason, sem þá var skólastjóri norræna lýðháskólans í Kungálv tók við. Og síðan tók Britta, ekkja Magnús- ar, við formennskunni. Það var mikið líf og flör í félaginu hér áður. Núorðið mæti ég ekki á fundi, er ekkert á ferli svo seint á kvöldin, erfitt að komast heim, maður verður þá að ganga frá Pínunni. Já, það heitir Pínan, þarna sem þú komst í land," segir Ella ákveðin þegar ég hvái. „Líklega er það vegna þess að þar er oft napurt, svoddan gjóla frá hafinu." „Jú, það hefur verið þannig gegnum árin að íslendingar flykkjast hingað til Svíþjóðar. Svo langar þá heim og em allt í einu horfn- ir. En ég get sagt þér að ég hef upplifað ansi miklar breytingar hér. Hef ömgglega upplifað bæði verstu og bestu tíma Svía á þessari öld. Ég efast um að jafngóðir tímar og verið hafa síðustu áratugina, eigi eftir að koma í þessu landi. Hér hafa verið stöðug- ar framfarir og síaukin velmegun, en fram- farimar hafa reynst landinu dýrkeyptar. Við emm að eyðileggja jörðina, svo mikil ér mengunin. Skógardauðinn farinn að gera alvarlega vart við sig og vötnin dauð. Fólk er farið að sjá að landið hefur ekki efni á þessari velmegun, en það á eftir að kosta sitt að snúa til baka. Það er ósköp gaman að geta leyft sér hitt og þetta, en alltaf erfið- ara þegar á að fara að neita sér um hlutina. Og nú þegar kjamorkuverin verða lögð niður þá verður straumurinn dýr. Það er margt gott hjá Svíunum, en það er ýmislegt að hér líka.“ Og talið berst að nægjuseminni áður fyrr, ekki síst þar sem fólk skapaði og skaffaði sér flestar nauðsynjar af sjálfs- dáðum, veiddi sinn fisk, mjólkaði sínar kýr og ræktaði garðana. „Nú em þau ekki leng- ur sjómenn sem em í meirihluta á „Eiykry- öma“, þeir komu flestir í land um leið og vinna bauðst á Volvo," upplýsir Ella, sem segir margt hafa breyst um leið og samgöng- umar bötnuðu, þegar feijan tók að ganga þetta oft. „Nú kemur fólk hingað bara til að sofa.“ Og allt í einu emm við aftur komn- ar heim, í bemskuþorpið hennar Ellu, sem hún segir hafa verið dálítið á undan öðmm þorpum á íslandi í þá daga, enda fyrst til að stofna bamaskóla. „Það var mikið af Dönum á Eyrarbakka þegar ég var að alast upp. Danska verslunar- fólkið. Oneitanlega kom það með vissa menn- ingu í þorpið, þótt afskaplega mikill munur væri á ríkum og fátækum. Það fór ekkert á milli mála hveijir vom höfðingjar á staðnum, en við menntuðumst líka af þeim. Ég man til dæmis eftir einum sem var mikill náttúm- fræðingur, átti dágott safn sem við krakkam- ir höfðum mikinn áhuga á og fengum að skoða. Svo naut maður þess að sett vom upp leikrit á staðnum, svo lengi sem ég man eft- ir. Það vom Danimir sem stóðu fyrir því, léku þar Holberg og önnur dönsk verk sem voru þýdd á íslensku. Ég hef aldrei séð eftir að hafa farið frá íslandi. En þó, það er alltaf einhver taug. „Römm er sú taug sem rekka dregur föðurt- úna til,“ hver sagði það? Höfundur er leikkona og býr nú í Svíþjóð. PABBASTELPA m vorið varð hún dóttir hans. Einn daginn vissi hún bara að hún var dóttir hans og hann pabbi hennar. Enginn annar en þau tvö vissi það. Þá hittust þau á hverjum degi og væntumþykja þeirra var eins og lítið, fallegt blóm undir húsgafli. Nú er hún að fara að gifta sig. Hann veit það ekki, því núna, þegar haustið er komið, er langt síðan hún heimsótti hann síðast. Eftir HERDÍSI HALLVARÐSDÓTTUR Hún saknar hans. í rauninni er hún ekki fullorðin heldur bara tíu ára og hún saknar hans. Stundum fóm þau saman út í búð þar sem hann keypti handa henni ís, besta ís í heimi. Svo gengu þau saman um gö- tumar og spjölluðu um eitt og annað. Henni finnst svo gaman að toga í skeggið hans. Þá hlær hann alltaf. Hann hlær oft að öðm líka. Henni finnst hann vera eins og vorið. Hann er vorið með skegg. Stundum horfir hann á hana og strýk- ur henni blíðlega um vangann. Það er best í heiminum. Svo sitja þau og spjalla. Hún má sitja í fangi hans þegar hún vill. í rauninni er hún ekki tíu ára heldur bara sjö. Hann er sá eini sem veit það. En núna er hún að fara að gifta sig og hann veit það ekki. Á sumrin vaxa svo falleg blóm í garð- inum hjá ísbúðinni. Einu sinni leyfði konan þar henni að tína blóm í garðinum sínum. Þau vom allavega á litinn. Hún tíndi blómin handa pabba sínum. Svo leiddust þau niður götuna. Hann hélt á fjómm blómum. Hún hélt á ísnum sínum. Pabbi hennar er besti pabbinn í öllum heiminum. Hann er með svo mjúkar og stórar og hlýjar hendur. Það era dökk hár á handarbökunum. Þau era svolítið dekkri en skeggið. Pabbi stelpunnar uppi á lofti er ekki með nein hár á handarbökunum. Samt leiðir hann hana líka stundum. Allir pab- bar leiða stelpurnar sínar, allavega allir sem hún veit um. Þegar pabbi hennar heldur á henni í fanginu segir hún honum leyndarmálin sín. Það er svo gott að eiga leyndarmál með honum. Kannski heimsækir hún hann bráðum. Hún veit að hún á svolítið í honum, svol- ítið sem hann geymir eins vel og leyndar- málin hennar frá því hún var sjö ára. Það er nótt og allir í húsinu era sof- andi. Hún þurfti bara aðeins að hugsa um pabba sinn því hann er með svo mjúkar hendur og svo blá augu. Svo ætlar hún að gifta sig í gulum kjól eftir fáeina daga. Þegar hún var sjö ára ætlaði hún að giftast pabba sínum. Þegar hún sagði honum það hló hann svo mikið að hann hristist allur. Bráðum er hún búin að hugsa alveg nóg og þá fer hún líka að sofa. Húsið er svo hljótt, næstum því eins og vetur- inn sé kominn, þó enn sé bara haust. Svo þegar vorið kemur aftur ætlar hún að tína blóm handa manninum sínum og pabba sínum. Það kemur alltaf aftur. Vorið með skegg. Höfundur er húsmóðir og tónlistarmaður í Reykjavík LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 27. ÁGÚST 1988 17

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.