Lesbók Morgunblaðsins - 27.08.1988, Síða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 27.08.1988, Síða 8
U r myrkrinu herberginu var rökkur. Frá aðalgötum borgarinn- ar heyrðist lífsins ys og varð að undirleik fyrir þá dauðaþögn sem þar ríkti inni. í gegnum rist- ina á háum járnofninum lýsti kolaeldurinn án þess að veita nokkra eiginlega birtu, varpaði Smásaga eftir VICTORIU BENEDICTSSON Myndskreyting: Árni Elfar Guðni Rúnar Agnarsson þýddi aðeins þéttum geisla á neðri hlutann af ljósu mannsandliti, sem í myrkrinu virtist upplýst innan frá — mótað úr glóandi, gegnsæjum rauðum málmi. Maðurinn sat framlútur á stól, hendumar voru krepptar saman milli hnjánna og augna- ráðið starði inn í eldinn. Útlínur líkama hans hurfu nánast í myrkrinu. Homið við hliðina á ofninum var girt af með forhengi og þar var myrkrið þéttara en annars staðar, þar var ekkert hægt að greina. Allt hafði horfið inn í gapandi hyldýpi sort- ans. En úr hyldýpinu teygði sig eitthvað og þar sem örlítill vottur af lýsingu féll á það, virtist sem það væri legubekkur, og viðkvæm- ir menn hefðu fundið það á sér, að bakvið djúpt myrkrið við höfðagaflinn leyndist hvasst augnaráð og óeðlilega næm heym. „Það er sjúkur blettur í heilanum á mér,“ sagði rödd úr myrkrinu sem talaði hægt, var sorgmædd og hljómlaus, nokkuð djúp kven- rödd. „Hann kom þegar ég var bam, og það er hann, sem hefur vaxið. Allt það sem hefur sært mig og íþyngt mér hefur beinst að þess- um eina bletti; nú er skelin mjúk og mótstað- an þorrin." Maðurinn hreyfði sig ekki, en djúpstæð og vingjamleg augu hans horfðu með samúð inn í myrkrið, þaðan sem röddin kom. „Það er eins og ég hafi lifað í hundrað ár,“ hélt hún áfram, „og nú er ég aðeins tómt hýðið utan um það sem hefur lifað — hol að innan eins og gamalt furutré. Mér finnst eins og ég hafi séð kynslóðir koma og fara, ég hef séð manneskjur.fæðast og hverfa, ég hef bundist samböndum, sem hafa verið full af safa eins og ungir vorjgræð- lingar, en þau hafa öll orðið að engu. Eg hef lifað sem í hundrað ár. Og samt varð ég aldr- ei, aldrei það sem ég vildi." Þögnin fyllti aftur herbergið, þung og líflaus. Hávaði lífsins féll árangurslaust að, féll til baka og varð aftur að lágværum undir- leik. „Faðir minn hataðí ekki konur," heyrðist þessi tilbreytingarlausa, hljómsnauða rödd segja á ný, „það var verra en það; hann fyrir- leit þær. Móðir mín stakk af til útlanda með tenórsöngvara og vann síðar við leikhús. Ég ólst upp hjá föður mínum, ég hafði nýlega verið skilin frá bijóstmóður minni þegar við urðum ein, hann og ég. Meðan ég var ennþá svo lítil, þá hafði ég ekkert kyn í hans augum; ég var ekki stærri en hvolpur. En ég var hold af hans holdi, blóð af hans blóði — það er að segja hans eign — og hann þarfnaðist einhverrar mýktar og hlýju, sem gat þrýst sér upp að honum; hann þarfnaðist lifandi veru í kringum sig, sem gat rekið einmanaleikann á brott. Hann var hræddur við einveruna — faðir minn — því að þegar hann var einsamall fékk hann svarta óra í höfuðið, óra sem fyrirvara- laust gátu kallað og kreist fram angistina. Ekkert hlýjar eins vel og bamslíkaminn, ekk- ert róar jafn blíðlega og smáir kubbslegir handleggir, og ekkert veitir jafn draumlausa hvflu og andardráttur bams. Þess vegna varð Nína félagi pabba síns, þess vegna svaf hann með hendur sínar lagðar utan um litla líka- mann hennar, þess vegna mataðist hann með hana sér við hlið eins og alvöm konu og þess vegna reið hann um landareign sína með hana sitjandi fyrir framan sig jrfir bóg hests- ins. Og þess vegna dýrkaði Nína pabba sinn. Hún var ennþá lítil, hvorki drengur né telpa, aðeins þunglamalegt bam ... En Nína óx. Og hún fékk grannan háls og langar hendur, hún fékk munn sem missti tennur, hún fékk spyijandi og undrandi augu. Og þá sá faðir hennar að hún var stúlka." Röddin gerði hlé og maðurinn beygði sig fram til að skara í kolaeldinn, svo að skinið frá glóðinni fuðraði upp. '„Æ, ég var svo lítil, þegar ég áttaði mig á því hvað það var sem hann hafði á móti mér, ég var svo lítil, að ég fæ ekki skilið, hvemig mér var gerlegt að skilja það. Ég átti enga leikfélaga, fóstra mín var gömul og önug, öll mín hlýja og væntum- þykja beindist föður mlnum. Böm búa yfir þeirri eðlishvöt, sem kennir þeim að lesa í sálir þeirra fullorðnu og næstum því aldrei les rangt. Og sorgir bama era jafn raun- veralegar og sorgir þeirra fullorðnu — nógu djúpar til að setja sín spor sem vara allt lífíð. Ég líkist föður mínum, var snaggaraleg og fljót eins og hann, þunglynd og blóðmikil eins og hann; átti auðvelt með að blossa upp I yfirspennta glaðværð, fljót að sökkva niður í vonlausa örvæntingu. Þvflíkt undur að hann skyldi samt hafa mætur á mér! Þegar ég var sex eða átta ára fóram við að leika saman skopleikinn okkar — bama- skopleik; að ég væri það sem hann óskaði sér, drengur. Eg reið með honum á mínum litla hesti, ég tók upp drengjalega framkomu og lærði að blístra, ég þreytti líkamskrafta mína, og blótaði lítillega til að þóknast hon- um.“ Sú sem talaði þagnaði og virtist leita I minningunum. „Ég veit það ekki fyrir víst, hvenær ég tók eftir þvi' í fyrsta sinn, fyrirlitningarsvipnum, samblandi af gremju og andstyggð, sem and- lit og rödd föður míns sýndu svo oft, en ég held að það hafi verið eitt sinn sem greyptist sérstaklega djúpt I sálu mína. Við voram I útreiðartúr og höfðum brokkað greitt. Faðir minn var ákafur og heitur, augun svört og nasavængimir þandir. Ég vissi að þegar hann leit svona út þá var hann til alls vís. Við komum að djúpri lægð eða skurði og faðir minn þeysti yfir hann, hann sneri hestinum og beið þess að sjá mig leika þetta eftir. Hesturinn minn var smávaxinn, ég veit ekki hvort það var mín vegna eða sjálfs sln, en hann tók ekki stökkið; hann staðnæmdist við brún skurðarins. Þá sveigði faðir minn hesti sínum — ég get enn þann dag I dag séð fyr- ir mér þessa sveigju! — og án nokkurs til- hlaups flaug dýrið yfír skurðinn I kröftugu og mjúku stökki. Það nísti um mig hrollur aftur I hnakka og niður I hársrætur þegar faðir minn tók um handlegg mér, horfði hranalega I augu mér og sagði: Þú ert hrædd! Síðan sagði hann ekkert meir, sleppti takinu á handleggnum, eins og hann blygðaðist sín fyrir að hafa beitt mig slíku taki. Augnaráði hans brá aðeins yfir mig og hestinn. Ég var næstum því klædd eins og drengur og reið I venjulegum hnakk, en yfir hnakknefíð lagðist dökkblátt pilsið ... Þá sá ég þetta I augum hans. Þetta, sem braut mig niður, sem alla tíð síðan hefur beygt mig I duftið, nei, ekki beygt mig, held- ur látið mig falla saman eins og klæði falla saman af sínum eigin tómleika. Hann sagði ekkert frekar og sjálf mælti ég ekki eitt einasta orð. Hann keyrði aðeins hestinn sinn áfram með svipunni og brokkaði burt, en ég sat áfram eftir. Ég skynjaði það með mínum leyndardómsfullu eðlishvötum að hann fyrirleit mig ekki vegna þess að ég var hrædd, heldur af því að ég hafði réttlætingu fyrir því að vera hrædd. Eg gat aldrei orðið annað en ... ein úr hópi þeirra, þar sem hugleysið er dyggð!" Röddin þagnaði, hún var farin að titra af þjáningu. „Þetta var ekki það eina, þetta var aðeins það fyrsta sem ýtti á þennan veika blett, sem allar götur síðan hefur verkjað undan hverri ertingu. A bænum var smaladrengur, snöggur og fallegur drengur, hér um bil á mínum aldri. Það hafði verið gleði föður míns að láta mig allt frá unga aldri reyna handleggskrafta mína á þessum dreng. Og með ánægju sýndi ég allan þann mátt sem I mér bjó og ég var hreykin af því að ég gekk yfírleitt af velli sem sigurvegarinn. En dag nokkum rann það upp fyrir mér. Ég létti takinu, blóðroðnaði í öllu andlitinu eins og hann hefði slegið mig. Ég leit á hann með ofsafenginni beiskju! Þú svindlar — þú ert sterkari en ég! Og ég gekk þaðan burtu, yfirbuguð af þeirri auðmýkingu að hafa látið leika svona lengi á mig, að hafa fengið sem náðargjöf þessa léttunnu sigra, sem andstæðingurinn hafði gefið mér, af því að ég var ekki einu sinni svo sterk að það gæti talist heiður að sigra mig. í þessum tveimur atvikum hefur þú lykilinn að öllu lífí mínu. Og upp úr þessu var endi bundinn á alla útreiðartúra, eins og allt annað. Við gátum ekki lengur látið sem ég væri drengur. Ég varð þögul og hæg og fólk leit með undran á þetta daufa bam, sem aldrei gat hlegið. En ég átti eftir sem áður minn uppáhaldsstað I vinnustofu föður míns. Ég hafði valið mér stað sem lítið bar á bakvið gamlan vínskáp, I hominu við vegginn. Faðir minn fékk ennþá svarta óra I höfuðið um leið og hann varð einsamall. Fyrir honum var ég einhvers konar vemd gagnvart þeim; og ég traflaði hann aldrei. Hann var ágætur samkvæmismaður, hnytt- inn en dálitið illkvittnislegur. Það komu oft ókunnugir menn I heimsókn til hans, einn eða fleirri úr hópi vina hans, og þeir skröfuðu saman yfír toddýglasi. Þeir gleymdu líklega oft nærvera minni, því ég heyrði stundum hluti, sem ég hefði ekki átt að heyra. Faðir minn var eins og flestir aðrir þunglyndir menn svo upptekinn af sjálfum sér, að það hvarflaði ekki að honum að hugsa um aðra; og því lét hann oft frá sér fara orð I þessum samtölum sem lýstu kvenfyrirlitningu hans. Ég, sem enga móður átti, enga manneskju til að þykja vænt um aðra en þennan bölsýnis- mann sem ég tilbað — ég lærði af þessum samtölum það sem aðrar konur læra aldrei allt sitt líf; ég lærði að skilja hugsunargang karlmannsins, ég lærði að greina á milli sér- hverrar sveiflu frá meðaumkun yfir I lítilsvirð- ingu, sem getur dulist á bakvið lofsamleg og aðdáunarfull orð. Smám saman vaknaði til- finningin fyrir samstöðu og samkennd með mínu eigin kyni; og við sérhveija eitraða og dulbúna árás þjáðist ég í leynd eins og að hún hefði beinst að mér einni. Þegar ég var þrettán ára eignaðist ég stjúp- móður. Hún var mjög falleg, samt ekki eins og þessar glæsilegu, drottningarlegu, heldur snotur og ómótstæðileg. Hún var mjúk eins og kanina, hún hafði svo smágerðar hendur

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.