Lesbók Morgunblaðsins - 14.06.1970, Side 3

Lesbók Morgunblaðsins - 14.06.1970, Side 3
BÖKMENNTIR OG LISTIR ÍSLENZK SKALDSAGNARITUN EFTIR 1940 - 13. GREIN EFTIR ERLEND JÓNSSON EINSTEFNA Jakobína Sigurðardóttir fæddist (1918) og ólst upp á Hesiteyri vestra, g'erðdst bónda- kona í Mýviatnssveiit og heftur eins og margur maðurinn skrif að bækur í tómsbundum, ltík- lega fremur stopulum. Jakobína mun fyrst hafa orð ið kunn vegna pólitísks krafta- kvæðis, sem hiúin orti gegn her- sefingum Bandaríkj aimanna úti fyriir Ströndum og birti í Þjóð- viljanum. Segir sagan, að ver- aldarinnar voldugasti sjóher hafi þá hreppt ililviðri hás'ka- leg, svo lítið hafi orðið úr æf- ingum. Hvað sem því líður rnun þetta kvæðd hafa valdið því, að Jakobína hatfði á sér næsta „riautt“ orð', þegar hún tók að stenda frá sér bækur. En þegar tii kom, reyndist hún varla „rauðari“ en hver annar, að minn-sta kosti ekki fyrst í stað — ekki fyrr en hún sendi frá sér Snöruna. Hins vegar koim í Ijós, að hún hafði ærnum lífs- sannindum að miðla. Beztu sögur henniar eru sög-ur af venjulegu fólki við venjulegar aðisitæður. Vanda.mál þess eru líka venjuleg. í samræmi við sflilk efni eru sögurnar saigðar á venjulegan hátt. Jakobína er enginn formbyltingarhöfundur. Aðad hennar felst í að sjá hið algilda í hinu einstaka. og sikoða mannlífið, eins og það sé sjálfsagt viðfangsefni, sem beri að taika formálalaust svo sem það kemur fyrir í dag- legu lífi flestra manna. Þannig hefur Jakobínu orðið býsna mikið úr efnum, sem gælu virzt bæ&i þaulnotuð' og úrelt. Jakobínu tekst oft að blása Mfsanda í sögubetjur sínar og skapa þeim svo mannlegar til- finningar, að þær ve,rða eðli- legar og minnisstæðar eins og lifandi fólk; og þó svo, að ör- lög þeirra reyna.st hversdags- leiikanum áleitnari. Fyrsta bók Jakobínu var Ijóðasafn, en síðan kom smá- sagnasafnið Púnktur á skökk- um stað (1964), átta sögur. Þessi blessaða þjóð heitir fyrsta sagan í þeirri bóik strax einkar jiakobínsk, hæfilega ólíkar manngerðir l'átnar hitt- ast — ekki tiil að etja þeim saman og æsa ti.1 ,,átaka“ í gömlum stíl, heMur til að sýna m,a,nn!ífsb.lönduna ein.s og hún gerist í verunni: Piltur kemur i heimsókn á sveitabæ, spjallar við gamla konu, sem er grunn- múruð í gamla tímanum, og við hjónin á bænum, bónda og hús- freyju, sem hrærast í lifsbar áttu sinni, til dæmis að taka f or d j örfu ðum súgþur rkunar - mótor, sem piltinn langar að gera við. Þetta fóllk er eklki að rekja ævisögu sína, enda gefst ekki til þess tækifæri. En í sögulok veit maður allt um það, sem mál'i skiptir; til að mynda, að piltinn langaði að læra einhvens konar vélvirkj- un, en var meinað það af föð- ur sínum, sem vildi láta hann „verða eitthvað.“ Pi.lturinn hef ur Mka reynt að komast í menntaskóla. „Kallinn vildi að ég færi í Menntó, en ég féll alltaf og svo hætti ég. Kennar- arnir voru líka svo vitlausir, það var ekkert hægt að læra hjá þeim,“ segir hann. Meðal annarra sagna í Púnkti á skökkum stað má svo nefna Stellu, en svo heitir hjóna- bandssaga, einnegin velundir- byggð: Sjómia&ur kemur í land. Kona og börn bíða heima — í bragga. Ástandið á heimilinu er í samræmi við ömurleik húsa kynnanna. Börnin firrast föð- ur sinn. Konan hefur altt á hornum sér. Maðurinn þráast. Hvort um sig langar að sætt- ast. En hvorugt megnar að stíga fyrsta skrefið. Sjómaður- inn minnir á piltinn í Þessi blessaða þjóð, þó aðstæður þeinra séu ha.rla ól'íkar og við- brögðin með tvennu móti, er tii að mynda próflaus maður. „Af hv'erju hefur þú engin rétt- indi? Þú hefur aldrei hugsað um að læra neitt,“ segir kon- an. Og sonurinn í sama tón: „Af hverju ert þú ekki skipstjóri, pabbi?“ Þannig eitra þau fyrir hann, stöðuigt og Hæ- víslega. Þrátt fyrir mismun- andi sjónarmið eiga þessar tvær persónur það sammerkt — piltiuritnm í Þessi biessiaða þjóð og sjómaðurinn í Stellu, að þeir standa utiangátta, rétt- indalausir og þar með að surnu leyti réttlausir í samfélagi, sem spyr ekki um annað fremur en pappíra og skírteini af öllu tagi, og mega af þeim sökum þola þá auðmýking að vera taldir öðirum óhæfari — al- gengt dæmi úr samtíðinni. Dómsorði hlýtt segir frá óð- alsbónda og sveitaristólpa á stórbýli með gömliu sniði og komu hans, sem eignast ekki barn sjálf, en lokkar til sín og eignar sér lauS'aleikis'barn vinnukonu sinnar, sem hrökkl- ast þá buirt af heimi'linu, niðlur- brotin mann.eskja. Tíiminn líð- ur. Og tímarnir breytast. Vinnufólkið hverfur út í busk- ann og síðast fóstursonurinn dýrmæti, þar eð svo er nú kom ið, að jafnvel kostajörð í sveit freistar ekki lenigur un.gs manns. Ein þruma hjónin eftir; ættleggur bóndans á enda runninn. Mæddur og uipp- gefinn játar hann., að rás tím- anis hafi „faJl'ið öfugt við ævi- taikmark" sitt. Púnktur á skökkum stað (en svo heitir ein sagan — eina og bókin) er ástandssaiga af ungri stúlfeu, sem „verndi’n“ sogar að sér og kastar svo útjaskaðri í hundana; eina verul'ega ádeil- an í bókinná; ekki góð saga. Jakobínu virðist vera þar allt of milkið niðri fyrir — of heit í hamsi — til að hennd takist að segja samfetlda sögu. Kem- ur þar fram sem víðar, að henni tekst ekki að vera ísmeygileg þótt hún freisti þes'S. Stórorð gerist hún, þeg- ar verst gegnir, en aldrei neyð- arleg, glottið stirðnar í grettu, ádrepan fuðrar upp í stóryrð- um. Síðasta saga bókarinnar, Mað- ur uppi í staur, á líklega að vera einhvers konar formtil- Framh. á bls. 13 Árni Óla Hjá Tryggingum Nú mun nítjánda öldin nálgast sitt lokaskeið, fellur sem feyskinn skógur, fer þar allt sömu leið; í hrönnum niður hrynja heimsins samferðarmenn, tólf fóru á tíu dögum, tveir hafa bætzt við enn. Stundum finnst mér ég standa stakur við yzta haf þeigar forlögin fella og færa svo marga á kaf. Sem betur fer er svo ekki, eftir er nokkurt hrafl sem þraukar með þolinmæði og þreytir við lífið tafl. Mánaðarlega ég labba leiðina í Tryggingar og hressist á að hitta hóp af jafnöldrum þar, málreifa menn og konur sem mæta þar öll í senn, því við erum öH saman orðin ættjarðar gustukamenn. „Fækkar enn“, segir einhver og augum rennir um sal, „nú sakna ég sveitunga þriggja sem hafa faillið í val“. Annar þá undir tekur; „Eftir fimm vetra bil enginn af fyrri aldar íslendingum er til“. Gamall og grettinn þulur gengur borðinu frá með fleiri krónur en forðum á fyrri öld nokkur sá. „Nei, ég skal lifa lengur, lifa stöðugt til fjár, það er seigla í okkur sumum er sultum í þrjátíu ár“. 14. júmí 1970 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.