Eimreiðin


Eimreiðin - 01.01.1908, Síða 27

Eimreiðin - 01.01.1908, Síða 27
27 að skilja, að sjálft mannkynslífið, gegnum mannkynssöguna, er háð lögum — þróunarlögunum. Hin fyrsta náttúrlega afleiðing þessa lagagildis hefir verið sú, að guð hefir losnað við gömlu gerræðisfrægðina, að skelfa fólk, og kemst í samband við hið reglubundna og skaplega skipulag heimsins. Heim- ur, sem stjórnað er í smáatriðum eftir fast niðurskipuðum lögum, opin- berar margfalt háleitari speki, umhyggju og almætti, en sá heimur gat gert, þar sem guð stöðugt varð að sjá sínar eigin ráðstafanir að engu hafðar, og fyrir því þurfti á hverri stundu á yfirnáttúrlegum kraftaverk- um að halda, til þess að alt færi ekki aflaga og mönnunum yrði í skefjum haldið. Guðshugmyndin missir við lagagildið einkenni hegn- ingarinnar, hins harðdræga og skuggalega endurgjalds, það einkenni, sem allir hinir gerræðisþrungnu og skelfilegu hegningardómar höfðu eignað honum. Og ennfremur — þá speki, sem hefir niðurskipað öll- um þessum lögum, getur mannleg hugsan ekki framar sameinað við kotmannlegar ástríður, t. d. hatur, hefndargirni og grimmúðuga gleði af þjáningum hans sköpuðu skepna! Nú. er ekki framar hægt að saurga guðshugmyndina með því, að eigna heilni mannlega vonzku í stórkostlegum mæli (sbr. »Fyrsti trúvilludómarinn«). Enda þótt lagagildið væri viðurkent í hinni líflausu sköpun, urðu menn þó jafnskelkaðir við kenningu Darwíns sem Kóperníkusar. Framþróunarkenninguna í heild sinni skoða víst margir enn óvinveitta kristindóminum. En að svo miklu leyti sem ég fæ séð, kemur þetta til af því, að menn hafa hausavíxl á árangri náttúrurannsóknanna og ágizkunum og fræðikenningum — persónulegum trúarskilningi þeim, sem margir framþróunarkennendur hafa sjálfir myndað sér. Þetta er þó ólögleg aðferð við vísindin. Vlsindin geta ekki haft ábyrgð á fræðikenningum eða trúarskoðunum iðkenda þeirra. Ef vér að eins höldum oss við þann árangur, sem smátt og smátt vinst og áreiðanlega hlýtur viðurkenningu, munum vér brátt sjá, að ætlunarverk hans er að veita söfnuðunum sannari og dýpri tök á kristindóminum, með því vísindin varpa nýju og skærara og dýpra ljósi yfir kenningar Krists. Hin fyrsta áþreifanlega verkun, sem framþróunarkenningin hefir haft á alt andlegt líf Norðurálfunnar, er, að hún hefir vakið til lífs trúna á framför og framkvæmt hana verklega. Framþróunarkenningin er kenningin um stöðuga framför frá hinu lægra til hins hærra, frá hinu ófullkomna til hins fullkomnara og full- komnara. Hið miður góða getur ekki þrifist gagnvart hinu betra. Hið lakasta, þróttminsta verður fyr eða síðar að rýma sæti fyrir hinu betra og þróttmeira, En þessi staðreynd er ákaflega víðtæk í sið- ferðislegu tilliti. Alt í einu er loku fyrir skotið, að hið lélega geti til lengdar staðið hinu betra á sporði. Því meira viðfangs og námsefni sem mennirnir og mannlífið verður, því betur kemur það í ljós, að laklegt og gott í slíku sambandi kemur ekki síður til greina í hinum siðferðislega heimi en í náttúrulífinu. í*að er með öðrum orðum, að hið vonda fær ekki til lengdar staðið hinu góða á sporði, því síður sigrað það. Við ljós vísindanna sést það þá, að hið góða sigrar að lokum, og að þessi lokasigur hvílir eigi að eins á stjórnarbyltingu —-

x

Eimreiðin

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Eimreiðin
https://timarit.is/publication/229

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.