Sunnanfari - 01.12.1891, Qupperneq 12

Sunnanfari - 01.12.1891, Qupperneq 12
56 þar sem hann verziaði, og var honum því tekið eins og höfðingja. Hann kom inn í stofu hjá [Níels] L[ambertsen] kaupmanni og var Skúli litli Thorlacius1) þar fyrir. Davíð varð starsýnt á sveininn og spurði hver ætti hann. Honum var sagt það; gekk hann þá að honum og virti hann fyrir sér, og hreifði sig þá einhvernveginn svo kynlega, að hrollur fór um alla þá, sem inni voru. Síðan vatt hann sér við og gekk ákaflega fram og aptur um stofuna með krosslagða hand- leggi. Stúdent einn, sem var þar við, tók þá Skúla með sér og hafði hann hjá sér þangað til Davíð var farinn af stað úr kaupstaðnum.« (meira.) íslenzk orðmyndan. f>að mun óhætt að íullyrða, að einginn menntaður maður talar svo eða ritar á íslenzku máli nú á dögum, að hann finni ekki sárt til þess, að tunga vor hefir ekki auðgazt að orð- um, að því skapi, sem nýjar hugmyndir og ný orð hafa orðið til úti um heiminn. — Siðuðum þjóðum hefir fleygt fram í vísindum og bók- mentum og fjöldi nýrra orða yfir hugsanir manna hafa myndazt, en íslendingar hafa verið og eru svo fámenn þjóð, að naumlega verða skaðlaust gefnar út aðrar bækur en þær, sem eru við alþýðuhæfi, og svo er annað það, sem öllu fremur mun valda orðaskortinum, að íslenzkan af öllum Norðurálfutungum mun einna sízt fallin til að þýðast útlend orð. — Svo ramt kveður að þessari orðafátækt að varla er hægt, án þess að beita hjákátlegum dönskuslettum eða »evrópisku«, að orða nokkra hugsun á íslenzku, sem geingur út fyrir alfaraveg daglegrar ræðu, og vona jeg að íslenzkir námsmenn og em- bættismenn út um alt land kannist við þetta. þ>að er nú auðsætt, að Islendingar geta ekki komizt hjá því, að nefna í ræðum og ritum þá hluti og hugmyndir, sem aðrar þjóðir þekkja, þó íslenzk orð yfir það sama vanti, enn sem komið er. Að ætla sér almennt að forðast, að nefna annað en það, sem fundið verður í gömlu sögunum, eða hægt er að orða með algeingu íslenzku máli, væri að hlaða kínverskan múr um allar andlegar framfarir á íslandi. — Hér er því ekki nema um tvo vegi að ræða, ef íslenzkan á að geta fullnægt þörfum siðaðrar þjóðar fram- vegis. Annar er sá, að taka meiginhluta hinna útlendu orða, sem eru mynduð og myndast eptir ‘) Skúli registrator sonur pórðar sýslumanns. því sem tímar líða, og sétja við íslenzkar beyg- ingar; hinn er sá, að mynda orð af íslenzkum stofnum, sem merki hið sama. Fyrri vegurinn er, að því eg bezt fæ séð, svo hættulegur fyrir íslenzka tungu og þar með þjóðerni vort, að hver maður, sem ann hvorutveggja, ætti að hugsa sig um vandlega áður en hann velur þá leið. — Menn kunna ef til vill að segja, að fjöldi orða sé kominn þannig inn í málið, og muni eingum detta í hug í al- vöru, að vilja ryðja þeim burt, og að hægt sé enn að auðga málið á sama hátt. En þessu vil eg svara, að þau orð, sem hér ræðir um, eru ekki svo mörg, að þau geti borið hina íslenzku stofna neinu ofurliði, og að þau hafa komið smátt og smátt inn í málið. þ>au hafa flest þurft langan tíma til að festast, og bókmentir vorar á þessari öld, eða siðan ís- lendingar fóru að hreinsa málið úr þeirri niður- læging, sem það var sokkið í, eru svo litlar í samanburði við það, sem vonandi er að þær verði á þeim tímum sem fara í hönd, að miklu rikari þörf verður hér á eptir, að láta í ljósi nýjar hugmyndir. — En verði allur þorri þeirra, sem rita á íslenzku, vísindalegs eða annars efnis, á eitt sáttir um, að taka upp útlendu orðin, er eg hræddur um: að þessi straumur eyðileggi einkennileik íslenzkrar tungu. Rétti menn, í þessu efni, fjandanum einn fingur, er hætt við að hann grípi alla hendina. Hvar verða takmörkin, og er ekki hætt við að menn þá jafnvel láti handhæg og alþekt orð, sem þeir eru vanir að sjá og heyra i norðurálfu- málunum, koma í stað ýmsra þeirra nýgörv- inga, sem þó eru nú þegar farnar að ná nokk- urri festu í nútímamáli íslandinga? Að flestir þeir, sem rita nú, kinoka sér við að taka hinar útlendu myndir, sýnist mér sönnun þess, að hinn vegurinn, að mynda ný orð af íslenzkum stofnum, muni alment álitinn hyggilegri og að mörgum sem ritað hafa, hefir tekizt að mynda ýmsa góða nýgörvinga, sýnist mér sönnun þess, að sá vegurinn sé ekki ófær. En hjá jafn fámennri þjóð og íslendingar eru, verður ekki búizt við, að þessi einstakra manna orð- myndan geti að nokkru marki bætt úr þörfinni. Margir mynda ef til vill orð yfir það sama, hver í sínu horni, og þannig verður óvíst hvort nokkurt af þeim nær þeirri festu, sem orðið

x

Sunnanfari

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Sunnanfari
https://timarit.is/publication/140

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.