Morgunblaðið - 31.12.1970, Qupperneq 11

Morgunblaðið - 31.12.1970, Qupperneq 11
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 31. DESEMBER 1970 11 steamms tlma þesislkionar rnenn, ag við munuim marga þeirra enn, sem á hverjum tima ís- landssögumnar hefðu verið teaillaðir mannval. Og svo hefði verið hvar sem var í heiminutm. Þ6 þeir ynnu hörðum höndum og gætu aldrei orðið rlkir, þá voru þeir andlegir höfðíngs- menn. Verðmæti þedrra voru ekta. Þeir orkuðu á manin eiins og prófesisorar frá einhverjum hinina betri háskóla, en sibund- um einsog væru þar komnir öldúngar er staðið hefðu upp af bekík sinum hjá Agli og Njáli tiil að ræða við okfeur um sinn. Margir þeirra voru þjóðkunn skáid. Einn þeirra, Sigurður á Arnarvatni, hann orti um Mývaitmsrikið þessar Ijóðiinur: Hór á andinn óðull sin ölfl sem verða á jörðu Æundin. Ég man þá tíð að su'muim þótti þetta i meira lagi djúpt tekið í árinnii; en núna þegar verið er að baiála við að tor- tíma Mývatni finnium við- að hver sitaflur í þesisum vísuiorð- um er gulil. Sannar var ekki hægt að segja það. 1 okkar parti heimisins á öld þegar affllir eru orðnir fátækir aif að vaða S einskisnýtum pemínigum, þá er þeim mönnum hættast sem hafa ekfei áður hnioðað hinn þétta leir. Að hfl'umntf'jra svona menn heyrir undir lögrnál viðskiftallífsins. Nema bændur við Mývatn, frægir aif sambýliislhátfium sín- um hver við annan og við nátt- úruna krimgum sig (og þetta er hið eima guil sem skiftir máli á jarðriki; og fiórgofílinn hefur I þúsund surour og kamski þús- umd siumrum betur verpt í sef- iniu niðrundan bænum þar siem vatndð skerst inní túmið — þángað tifl i sumar) — þessir menn vafcna nú upp við það einn góðan veðurdag að himu faigra iíái Mývatns hefur verið srnúið í skarkandi stóriðju. Og þjóðin öl:l, við sem tigmuðium þetta norðlœga landspláss þar sem llifgeisllar Lslienskrar nátt- úru eru dregnir saman í eina perlu, við uppgötvum — einnig um seinan — að þessi staður, sem hefði átt að stamda umdir þjóðgarðslliögium samifara full- kominmi náttúruvemd, hefur verið afhentur erlendu félagi tiil að kle.ssa ni'ður einihverskon- ar efnaibrenmsil'uhelviti á vatns- bakkamum. Það var þetfta sem gerðist þegar Mývatni var fómað fyrir feísiilgúrstaissjón. FjaRadrotnlingin sem elskiulleg- ur snifflfimgur Sveitarinnar orti uim og ailtt landið saumg um, hún var seM. Það er huiggun harmi gegn að fyxirtækið hefur enn ekki veitt upphafsmönmum sómum amnað en staelfl fyrir skiMlímga. Það hefur reymst þeim dýrt spaiU'g að staemma Mývatn. Á fyrsta ári stassjónarinnar urðu eigendur kísffiigúrsins fyrir 33ggja miljón króna tapi á rekstrimum. Út'komiu siðasta árs haifa þeir efeki gert heyrin- kunna; borin von að haigurinn fari batnandi. Af kfísiljúr er það að segja að fjarri fer því sem stiundum er Játið í veðri vaka, að þessi máTmil.eysín,gi, eimsog jairðfræð- íinigar vorir hafa þýtt emsku glósuna mon-metalRic metafl, sé svo fágættt eða ómissandi efni í heiiminuim að nám hans rétf- læti spilMfin,gu Mývaitns. Til að mynda l'iggur þetta efni í þykk- um lögum í fjölllum í Vestur- heimi. Þá er það einniig úr lausu l'ofti 'gripið að efnið sé hér á landi einúmgis tifl við Mý- vatn. Island er fult af kisitgúr. Jafmvel vötn hér í námunda höfuðstaðarims hafa kisilgúr- botn. En heflsiteÆmufflögmiál reikn- fagsstokksins hefiur tillhneig- faigu 'til að vísa á þá staði fyrsta sem þjóðin heflur hefflgi á. Það er lán í ófláni að isffleniska ríkið Sku'li hafa trygt sér axíu- meirihluita í þessu fyrirtæki; fyrir braigðið ætti það að vera á vafldi sfjórnarinnar að stöðva svona endurleysu og láta hreimsa óþrifnaðton burt af strönd vatnisims. (NB Þessi málmleysíngi hef- ur frá ómunatíð heitið barna- mold eða pétursmold á ís- lensku. Hvermig stendur á að efnið skuli altíeinu heita kísil- gúr, svo óvanir sem við erum því að taka upp hráa þýsku í túngu okkar — voru kanski þýskir peníngar í þessu upp- haflega? Ef nú ráða eingilsax- neskir penfagar barnamold á íslandi skilst mér að efnið ætti að heita diatomite eða þessháttar.) ★ Laxárvirkjunarstjórn á Ak- ureyri gerir áætlanir með full- tíngi Orkustofnunar og hefur valdið blöskrun landslýðsins á síðustu misserum, og má segja alls heimsiras ef miðað er við þá sem láta sig verndun lífs á jörðinni nokkru skifta. Snilli þessa félags er í því fólgin að hafa látið sér detta í hug áætl- un um að mtostakosti 54ra megóvatta orkustöð í Laxá samfara algerðri eyðileggíngu Laxár og Mývatns ásamt með bygðum sem við vötn þessi eru kend. Áætlun þessara manna hefur vei-ið studd si'ðferðifflega með þremur höfuðrökum: 1) virkj- un vatnakerfis Laxár- og Mv- vatnssvæðisins á að bæta skil- yrði almennings, 2) með virkj- uninni á að fullnægja orkuþörf héraða er nærri liggja þessum vatnasvæðum, og 3) það á að koma upp stóriðju á Akureyri. Hafi höfundur greinar þess- arar misskilið málflutnínginn er ég reiðubúinn að leiðrétta. Þessir þrír púnktar skýra sig nokkurneginn sjálfir. Hfan fyrsti, að „bæta skilyrði al- menníngs", er sú varajátnfag sem nú á dögum er höfð uppi í tíma og ótíma í öllum tilfell- um þar sem áður fyr var vant að segja „í jesúnafni amen“. Fyrirætlun um að vfana orku „handa næriiggjandi hér- uðum“, samfara eyðileggíngu á náttúru Laxár- og Mývatns- svæðisins, vitnar um hvilíkur gripur reikningsstokkurinn getur orðið í höndum ofsa- manna. Það hefur verið bent á óþrjótandi aðrar leiðir til að sinna takmarkaðri orkuþörf þessara fámennu bygðariaga án þess troðnar séu illsakir við landslýðinn. Sú viska er býsna hæpim að stóriðja á Akureyri, svo sem málmbræðslur, efnaverksmiðj- ur, olíuhreinsun og þvíumlíkt, mundi bæta skilyrði akureyr- faga svo um miunar; hitt íik- legra að hún miundi æra þá fyrst og ta'ka silðan frá þekn llifsloftiö sem og öðru kviku við Eyja- fjörð. Væri gaman ef einhver gæti frætt mann um það hvar í heiminum stóriðjuverkalýður búi við betri afkomu en menn gera á Akureyri stóriðjulausir. Hinsvegar er kunnara en frá þurfi að segja að akureyrarbú- ar hafa um lángt skeið verið að reyna sig við smáiðnað, þesskonar framleiðslu, bæði æta og óæta, sem miðuð er við þarfir „endanlegs neytanda" sem svo er kallað. Sumt hjá akureyríngum er með vönduð- ustu vöru sem unnin er hér fananlands. Samt hafa fyrir- tæki þeirra barist í bökkum að ekki sé ofmikið sagt — þó enn hafi ekki heyrst að fyrirtæki á Akureyri hafi farið yfrum af rafmagnsskorti. Er líklegt að fyrirtæki akureyringa mundu verða betur solvent þó þeim bættust 54 megavött til viðbót- ar úr Laxá og Mývatni? Þá yrði að minstakosti að koma til skjalanna meiri hlýleiki frá baunkum og stjórnvöldum en stundum hefur verið auðsýnd- ur á Akureyri. Um þau efni samir reyndar betur að akur- eyríngar hefjist máls sjálfir. Því er þó erfitt að gleyma, efanig fyrir okkur sunnlend- ínga, að í vissum héruðum Norðurlands, ekki síst við Eya- fjörð, yar einusimni unminn lángtum betri lýsumatur en annarsstaðar á lamdinu, svo vandlátir kaupendur hér syðra höfðu þann sið að biðja ævdn- lega um akureyrarmerki á mjólkurvöru. í þann. tíma var það talið fjandsamlegt lýðræði í landinu ef einhver framleiddi betri vöru en annar; alt varð að miðast við það versta; þeir sem unnu vel voru fáir og það gerði ekkert til þó þeim væri straffað, en það má aldrei móðga skussana. Þegar það komst upp að „norðansmjör" var gott þá ákváðu mjólkur- yfirvöldin, sem hafa fyrir- komulag sitt frá Kristjáni fjórða danakonúngi, að alt smjör, ilt og gott, hvaðan sem var af landfau, skyldi gert að „gæðasmjöri" með fororðníngu einsog í dentíð, til þess að koma í veg fyrir að mjólkurbú- in keptu hvert við annað í gæðum. Svona var nú hugur hins opinbera til iðnreksturs á Akureyri þann dagfan. Annað dæmi um ást hins opinbera á iðnaði akureyrínga: Ein frægust verksmiðja á Ak- ureyri er bjórgerðin, ekki þó vegna þesis að hún selji drykkjarhæfan bjór heldur af því hún er af yfirvöldunum látin hella niður drykkjarhæf- um bjór. Þetta iðnfyrirtæki starfar undir löggjöf sem skyldar það til að framleiða svikna vöru, svokallað „pissu- vatn“ í stað öls handa íslend- íngum. Sem sjá má er nafn- giftin frá dönum nokkrum sem urðu fyrir þeirr.i reymslu að smakka þennan vökva. Á dög- unum varð af misgáningi úr þessu eitthvað sem líktist drykkj arhæfum bjór. Lögregl- an á Akureyri sat fyrir hjá ljósmyndara, eínkenmisklædd, meðan hún var látfa vera að hella niður þessu voðalega eitrd í tomnatali; því bjór er sú ein tegund eiturs sem bannað er með lögum að hafa um hönd á íslandi — að arsemikd ekki undanskildu. Þegar málsvari úr Orku- stofnun var krafinn sagna í opimberum fjölimiðli í siumar, kom uppúr honum að 54ra megavatta orkuverið fyrirhug- aða á Laxár- og Mývatnssvæð- inu værd raunar ekki ætlað ís- fflemdingum; við værum altoí litlir fyrir svona aflstöð: hér var verið að hugsa um ímynd- aðar þarfir stórra „orkunot- enda“ útlendra á borð við Aluminium suisse. Þeir aðiljar voru að vísu enn ekki fæddir, ekki einusinni í kollinum á þessum blessuðum manni sjálf- um, heldur vonaðist hann til að þeir mundu gefa sig í.ljós um það er virkjuninni væri lokið. Semsé 54 megavött uppá grín og kanski. Má vera svisslend- íngar komi með heimsfrægar beljur sínar og setji upp á Ak- uireyri smjörbú handa Evrópu, Vache suisse; svissar eru líka meistarar í bjórgerð, kanski hugur hins opinbera yrði hlýrri gaigmvant Biére suisse en ey- firskum bjórgerðarmönnum. ★ Aranar kontóristi úr Orku- stofnun kom í útvarpið og tal- aði urn GuilHfoisis. Rannsóknir og mæJiímgair haifa verið gerð- ar á flossiraum, saigði þessi mað- ur, og hægt að leggja til af- lögu vi'ð vaifmsifaíll þetta með litluim fyrirvara. Eru svona ræður haldnar til að storka landsflýðmum, eða hvað? Eing- fan vintiist þó kippa sér upp. Landslýðurimn hlustaði með þofliramæði sem mátti heita kristifleg. Manni skiildist að Gufflifoss ætti að vera hafður í nýar málmrbræðsfflur, meira aiúminiium, að sfau leyti efas- og vakir iyrir laxárvirkjunar- nefnd nyrðra: stórir „orfeunot- endur“ að utam gefa sig von- amdi fram! Það var fróólegt að heyra að Gufflfoss hefði líka verið tekinn í karphúsið af verfefræðímga- kontór Iðnaðarmálaráðuneytis- fas. 1 SESiku minni var til kona Skamt frá Gufflflossi, Sigriður nokkur i Bratthólit'i, og lét tiá sín taka í samsikoraar máli þeg- ar útilendir og famfl'endir ofur- hugar ■ætffluðu að talka höndum saman og gámga i sikrokk á Guflfflfossi. Sliikar komur virðast þvi miður vera horfnar úr ná- grenni þeissa vatnsifíiffls. Máflsvari Orkusitofmunar lýsti því a'ð væntanleg vfakjiun foss- ins yrði fraimkvæmd þanmig að íarvegi Hvitár yrði breytt en fosisstæðið þurfeað. Þó hafði hainn í pokafliornimu efafeenni- lega viðbót við huigmymd sina. Hann gerði ráð fyrir að ti.lifær- fagar yrðu settar í árua tifl að ■hleypa fossfaum á aftur ef túr- iistar kæmu, svo hægt væri að feræla útúr. þekn svolítinn að- gámgseyri. Spurming: Hvað eiiguim vi'ð ísllemdfa'gar að gera við affla þessa pemimga þegar búið er að útamskota fyrir okk- ur fegurstu stöðum landsins? Hu'gsanfflegt svar: Fljúga tii Majonku þar sem þefa ku sketofeja rommið ómœflt. ★ Þvi hefiur verið haldið fram að þó íslendíngar séu flufflir af varaþjónustu við rómantískan skáfldskap eigi þefa bágt með að sýna í verid það sem þeir eru með á vöruraum. Meðan þeir eru að fara með kvæði Jónaisar og Stetaigríms um kristaiTstærar ár eru þeir kamsiki að keppasst við að fyHa þesisar ár atf sorpi. Þeir sem vaða mest uppi á opimberum vettvámgi ta'la oft einsog þeim væri ól’jóst hvað tfóiki er flieiflagt. Þessvegna sagði þýski prófessorinn sem flerðaðist hér uim árið: Die Islaender respektieren nichts. (Það var þá sem séra Jóhann Hamnesson skaut fan: hvað um dofflar- ann?) Nú vaða þeir menn uppi sem er mesrt í mun að sökfcva vfa þeirri í vatn sem vindur- fan hefur sfldlið eftir í hálend- imu, Þjórsárverum, riíki ís- lensku heiðagæsartoinair; það á að fll'æma burt fuigl þann sem fann ísland laumgu á undan maninimuim og heflur búið hér í verumuim um tugi aflda, þúsumd- um tiil samanis. Náttúru'fræðimgar hvaðan- æva úr heimi, eimstakir og fleiri aman, hatfa sárbeðið rík- isstjóm Isflamds, afl/þíngi og k>ks landsflýðinn sjáMan að þynma Þjórsárverum flrá tortímiíingu sem þeirra biður um Ieið og hatftan er þriðji átfángi Þjórs- árvirkjunar. ATþjóðleg samtök gegn nátt- úruskemidum héldu þíng í London í septemiber siðaistiiðn- um og tjáðu sig neiðtúbúin að kosta Mtffræðilegar rannsóikniir á þessari paradis íslarads þar siem tíu þúsund heiðargæsa- hjóm eru fluffltrúar alttnættiisfas í norðliægri túndru umiTuktri eyðimörk. Þíngheimiur lét í ljósi þá von sína íslandi til handa að landið mœtti haflda þessium gimstein sflnum óspiit- um um afldir. Það kemuir stundum íyrir að ísiendíragur i útlönduim heflur ekki hiugmynd um hvar hann er staddur og hagar sér þamniig á ailmiannafæri að landar hans fyrirverða sig miðrí tær. Eikki affls fyrir laumigu gaf á að fflta hvar ma'ður nokfeur svaf þvers- um á þrösfeuidi í útidyrum versliunanhúss í eriendri stór- borg í miðdegi'sösfani. Hanm barðist um á hæl og hnakka, gremjandi, þegar hann var vak- flnn. Fólfe staðnæmdist á gáng- ‘stéttimni til að horfa á mann- ‘tan. Eimhver í hópmum heyrðist 'segja: Svona getur einginn •gert mema ísiendímgur. Á ofangretadiu alþjóðaþínigi náttúruvemdara í Loradon kom a'ðeins einm maður fram sem andstæðimgur Isflands. Hann var sendur þámgað atf Orku- 'Stofmun í Reykjavik. Þessi maður lagði í ræðu sinni ‘áhensfflu á „að Isfflemdíngar væru eimgaravegfan reiðuibúnto að •hætta við framkvæmdimar í Þjórsárverum" (orðrétt úr Morgumblaðimu 24ða september 1970). Meimfaigfa í þessu afundna •svari íslienidímgsfais er gfflögg: Orfeustoflniun heflur aungvar skyldur við Mfið í landfau. Hestafflið í alimætttaiu er verð- laust í Ork'U'stoÆnun. Við erum rökheldir ísliendímgar og ef við höfum byrjað að trúa einhverri vitleysu hauragum við fastir í henmi tfii eiil'ífðarnóns. Við höf- um leyfi tifl að fara með ísland eimsog við viljum. Gagnvart almenrfingi á Is- landi felur svarið í sér að nú höflum vif umnið þau verk fyr- ir fé ykkar skattþegnanna, að þið tapið þvi öfflu — nema við fáum mieira fé tifl að halda áfraim! Ég man ekki glögt hvað ,,röksemdafærsla‘‘ af þesisu tagi heitir á ísflensku, kanski fé- pymd; á ensiku blackmaii. Hva'ð skyldu eriieradir menn hafa hugsað uim fulffltrúa Is- lands þegar hann stóð upp í London og lýsti yfir því að þó aflfliur heimurinn stæði með landi har.s murndi hann sjáillfur gámga í gegn þessu landi. Á jótam 1970. Húsnœði til kaups Um 150 til 200 ferm. salur óskast til kaups, má vera ófullfrágengið iðnaðarhúsnæði. Tilboð sendist afgreiðslu Morgunblaðsins fyrir 15. janúar merkt: „6824". Oskadraumur allra kvenna

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.