Morgunblaðið - 26.05.1968, Page 14

Morgunblaðið - 26.05.1968, Page 14
MORGU'NBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 26. MAÍ 196«. ’ 14 — Sjómannadagnrinn — r Þessi skemmtilega mynd er tekin af dekkstýrinu á Ægi gamla, en fáninn er á afturdekki Þórs. (Ljósm. Árni Johnsen). orðið að þreifa sig áfram um hvað hentar honum bezt. Þetta er auðvitað gífurleg fjárfesting fyrir hann, sem hann hefði get- að losnað við, ef fyrir hefðu leg- ið hvers konar troll hentar skip- inu hans, fyrir svo utan veiði- tjón og það að verða að treysta á þolinmæði áhafnarinnar, en það er auðvitað ekki hægt að halda mönnum ef maður nær ekki árangri. Ef við ætlum að færa okkur eitthvað upp á skaftið á sviði línuveiða, þá tel ég, að okkur skorti upplýsingar, sem ég veit að bæði Færeyingar og Norð- menn hafa um veiðisvæði hér við land og á nálægum miðum t.d. Grænlandsmiðum. Ég held að það myndi vera hægt að fá þessar upplýsingar, því hér á landi hafa allar upplýsingar leg- ið á lausu fyrir þessa nágranna okkar, t.d. um síldveiðar, og þar hafa þeir fengið tækifæri til að læra mikið af okkur. Hér væri því aðeins um gagnkvæman greiða að ræða. Þá er vitað, að til eru lúðuveiðisvæði bæði við Vesturland og vi SA-landið, sem Norðmenn og Skotar hafa stund að um langt árabil. Okkur vant- ar upplýsingar um árangur þeirra við þessar veiðar. Við skipstjórnarmenn höfum verið fram að þessu, uppteknir við annað. Okkur er hinsvegar tví- mælalaust nauðsyn á að dreifa okkur meira um ýmis veiðisvæði og stunda þar annan veiðiskap en við höfum gert, ekki sízt ef dregur úr síldveiðunum. — Mér finnst að það væri í verkahring Landssambands ís- lenzkra útvegsmanna og Fiskifé- lags íslands að leysa þessa upp- lýsingastarfsemi af hendi og ekki væri óeðlilegt að sjómanna- samtökin ættu þarna hlut að máli og legðu mann með reynslu og hæfni til skipstjórnar og ítunnugleika á sviði fiskveiða. Með þessari upplýsingastöð mætti spara bæði stórfé og tíma. Þá væri til mikilla bóta að fá einstök skip til að leita fiski- miða tíma og tíma og mætti fá til þess heppileg skip hverju sinni. • Ég hef leitað fyrir mér um beitukaup frá nágrannaþjóðum okkar, því hér er hana ekki að fá. Það er næsta hlálegt að mesta síldveiðiþjóð heims, mið- að við höfðatölu, skuli ekki hafa efni á því að eiga dálítið af beitu, er á þarf að halda. Þá má ekki láta hjá líða að geta erfiðleikanna með að halda mönnum á skipunum. Allir þekkja þessa sömu erfiðleika frá vandræðatímabili togaraút- gerðarinnar. Nú blasir nákvæm- lega það sama við fiskibátum okkar, ekki sízt í sambandi við síldveiðarnar. Þarna kemur fyrst og fremst til, að afkoma GUÐMUNDUR Oddsson, skip- stjóri, er einn af forsvarsmönn- um sjómannadagsins, en hann hætti sjómennsku fyrir nokkr- um árum eftir áratuga starf á sjónum. Við röbbuðum stuttlega við Guðmund: — Hvenær byrjaðir þú á sjón um? — Ég byrjaði 12 ára, árið 1923 í Bolungavík. — Á vélbátum? — Já, það voru línubátar, 7—• 12 tonn og þeir voru oftast land- settir, sérlega ef gerði vont veð- ur. Annars voru legufæri í höfn- inni. — Finnst þér mikill munur á aðstöðu sjómanna til sjávarins nú miðað við fyrri ár? — Það er nú sjómannsblóð í flestum Vestfirðingum og það var nú sagt að Vestfirðingar fæddust með beitu í annarr’ hendi og krók í hinni. Þar hef- ur yfirleitt allt byggzt á sjón- um. í gamla daga fóru strákar strax að vinna við sjóinn 7—8 ára þó að þeir færu ekki til sjós fyrr en 12—13 ára gamlir. Einnig gengu strákar á fiskreiti, eða stakstæðin, því að mest all- ur fiskur var þá sólþurrkaður. Einnig voru malarkambarnir mikið mótaðir við saltfiskþurrk un. — Á hvernig skipum varst þú svo síðar? — Síðan var ég á togurum og línuveiðurum. Ég var í mörg ár á Fróða með Þorsteini Eyfirð- ing, sem háseti, stýrimaður og nótabassi. í stríðinu sigldi ég 36 ferðir yfir hafið, mest með Júpí- ter. Ég var svona á ýmsum skip- um, þar til ég hætti sjómennsku 1958. — Nokkuð sérstakt minnis- stætt? — Það er nú margt minnis- stætt á langri leið, en ég hef sjómannanna er ekki nógu góð. Þetta felst bæði í minnkandi afla og svo hafa verðlækkanirn- ar bitnað beint á útgerð og sjó- mönnum. Þetta hefir verið öfug- þróun síðustu hartnær tveggja ára. Við vitum, að kauphækkan- ir hafa orðið í landi á sama tíma og sjómenn og útvegsmenn búa við fallandi gengi. Ég tel, að ekki sé ofsagt að tekjurýrnun af þessum sökum nemi um 35% á þessum tveimur árum og dæm ið liti enn ver út ef það væri allt reiknað eftir því sem verð- lag er í dag. Þetta er ástæðan til að við missum sjómennina í land. Enda þótt vinna sé takmörkuð í landi er alltaf not fyrir dugandi sjó- menn, því þeir eru færir til allr- ar algengrar vinnu. — Um sjómannadaginn Vil ég segja það, að þegar á barns aldri var hann mér mikill hátíðisdag- ur. Því miður hefir allstaðar orðið mikil breyting á honum og aðstöðunnar til hátíðahalda og þátttöku. Ég tel, að þessi breyt- ing hafi ekki orðið til bóta. Dág- urinn færði sjómennina saman og þeir vöktu með deginum meiri athygli á sér og gildi sjó- mennskunnar fyrir íslenzkt þjóð félag. Mér finnst, að þjóðfé^agið taki ekki i|ægilegt tillit til sjávarút- vegsins, sem í dag á við meiri erðileika að etja en aðrar grein- ar atvinnulífsins og sjómennirn- ir mættu með sínum eigin há- tíðisdegi minna betur á sig og vekja aðra þegna þjóðfélagsins til umhugsunar um þetta mál, sagði Guðmundur Ibsen. ávallt verið heppinn, aldrei misst mann eða lent í stórum raunum, þrátt fyrir vond veð- ur. Tekjurnar voru nú ekkí miklar á þessum árum, en það var rifizt um plássin á togurun- Guðmundur Oddsson. um, en oft vann maður í landi yfir haustmánuðína. — Hvað segir þú um stöðu sjómannsins í dag? — Hún er ekki góð. Það er margt misreiknað í sambandi við sjóinn. T.d. má nefna þegar kraftblökkin kom til sögunnar, en þá urðu straumhvörf hjá sjó- manninum og á þeim uppgangs- tímum ruku tekjur þeirra upp, en þá fóru ýmsar stéttir í landi að miða sín laun við sjómennina, og auðvitað kemur þetta ekki rétt út. Kauptryggingin átti að vera trygging fyrir því, að sjó- maðurinn gæti framfleytt fjöl- skyldu þrátt fyrir aflatregðu. En þenslan í þessum málum hefur kippt grundvellinum undan þess ari framkvæmd. Ég býst við að rýrnunin á hlut sjómannsins vegna þennslu fjármálanna sé Guðmundur Oddsson, skipstjóri: „Það er margt misreiknað í sombandi við sjóinn" um 30% og kauptryggingin er alls engin trygging lengur. Verð gildi islenzku peninganna ætti að miðast við það, hvað aflast, því að gjaldeyristekjurnar af sjávarútvegi hafa verið 90% og upp í 95%. Ef við lítum raun- sætt á þetta í sambandi við starfsgreinar þjóðarbúsins, þá er ekki hægt að fá annað út en að sjómaðurinn ætti að fá meiri laun ,heldur en sá sem vinnur í landi. Hann leggur mun meiri vinnu og tíma á sig, er oft lang- dvölum fjarri heimili sínu og í sumum tilfellum aðeins' sem gestur. — Hvað er langt síðan farið var að halda sjómannadaginn? — í ár er 31. sjómannadagur- inn, sem haldinn er í Reykjavík og Hafnarfirði, en þessir staðir voru fyrstir til þess að halda sjómannadaginn .Síðan tók hver verstöðin upp sjómannadaginn eftir aðra og nú er svo komið að allar' verstöðvar halda upp á dag inn. Sjómannadagurinn hefur alltaf verið haldinn 1. sunnudag í júní, þangað til fyrir 2 árum að hann var færður fram vegna síldveiðanna við landið, en það má búast við að framvegis verði tekinn upp gamli tíminn. Við upphaf Sjómannadagsins hér í Reykjavlk var rætt um 'hvað skyldi vera markmið dags- ins og var ákveðið að það skyldi vera að byggja dvalarfheimiili fyr ir aldraða sjómenn og sjómanns konur. Þetta markmið hefur ver ið haldið eins og sjiá má af bygg ingum Sjómannadagsins að Hrafnistu og þetta markmið verð ur áffram í komandi framtíð. Einnig hefur Sjómannadagur- inn keypt landrýtmi austur í Grímisnjesi og á næstunni verður hafist handa við byggingu á sum ardvalarheimili fyrir munaðar- laus börn yfir sumartímann. Nefnd heÆur verið kosin til þess að leggja frumdrög að framtíð- arskipulagi um þær framkvæmd ir. Sjómenn halda upp á Sjó- mannadaginn til þess að koma saman í vinahóp og gl.eðjast sam an eftir vetrarveiðarnar og árs- starfið. Lottur Júlíusson, skipstjóri: „Togararnir eru haldfestar þjóðfélagsins" Það er algjör tilviljun en skemmtileg eigi að síður, að þrír skipstjórnarmenn í röð, sem við tókum tali í tilefni sjómanna- dagsins, skyldu vera vélstjóra- synir. Loftur Júlíusson er gamal- reyndur togaraskipstjóri, starf- ar að vísu nú orðið í landi, en hefir verið í togarabransanum, eins og hann orðar það, frá því hann var 14 ára eða í hartnær 35 ár. Faðir hans var Júlíus Ólafsson vélstjóri af ætt kunnra sjósóknara ag bræður hans voru einnig sjómenn. Spurningum okk ar svaraði Loftur eitthvað á þessa leið: - Ég man vel eftir upphafi sjómannadagsins, enda var ég þátttakandi í stakkasundi og björgunarsundi fyrstu árin. Það var mikið og öflugt markmið sem sjómannadagurinn setti sér í upp hafi, stofnun dvalarheimilisins, rekstur happdrættisins og allt sem því hefir verið samferða. Þá voru sjómánnasamtökinmiklu sterkari. Tíðarandinn var auk þess allt annar. Þá þótti eftir- sóknarvert að komast í skiprúm og duglegir og athafnasamir menn þóttust hafa öðlast hnossið með því að komast til sjós. Ég man sjómannadaginn því sem mjög kraftmikla sameind. En tíðarand inni í heild hefir breitzt og allt með honum. Um tagarana vil ég og verð að segja það, að þeir eru, og hafa frá fyrstu tíð sinnar til- vistar í íslenzku atvinnulífi, ver- ið haldfestar þjóðfélagsins bæði þegar vel og illa hefir árað. Þeir skapa mikla atvinnu í landi auk þess að flytja á land margföld verðmæti á við alla aðra far- kosti. Við höfum dæmi nú frá því í vetur að einn togari hefir á rúmum fjórum mánuðum aflað fyrir 14 milljónir króna._Og ann ar togari hefir á rúmum mánuði aflað rúmlega eitt þúsund tonn og lagt á land hér heima. Þessi dæmi læt ég nægja til sönnunar fullyrðingu minni. En þrátt fyr- ir þetta eru togararnir tæki, sem ekki hafa hér á landi verið end- urnýjaðir í átta ár, og flestir eru orðnir um 20 ára. Þetta er óhæfur seinagangur. Ég verð að segja það, þótt sjálfur eigi ég sæti í svonefndri skuttogaranefnd að þar hefir ekkert verið gert. Að vísu lögð fram ein teikning og er þar með upptalið árs starf nefndarinnar. En það er fleira sem þarf að koma til, en ný skip. Við höf- um enga skóla á hinu verklega sviði fyrir sjómennina okkar, sjómennirnir verða að læra allt, sem þeir kunna „the hard way“, eins og enskurinn segir. Okkur er brýn nauðsyn á hafrannsókn- arskipi, skólaskipi og fiskileitar- skipi. Skólamenn og vísindamenn Loftur Júlíusson. þurfa að taka höndum saman við okkur, sem höfum starfsreynslu, og þannig verður að byggja upp menntunarkerfi fyrir okkar fram tíðar sjómenn. Það er ófært að sí og æ sé gengið framhjá mönn- um, sem hlotið hafa dýrkeypta reynslu við æfilangt strit. Tök- um t.d. útfærzlu landhelginnar. Það er ekki talað við einn ein- asta togarasjómann um það mik- ilsverða mál. Ég skal játa það að ég er mikill áróðursmaður fyrir nýjum togurum, enda hef ég komizt í kynni við þá. Ég var nokkur ár á enskum verksmiðjutogur- um og lærði þar öll verk frá gtarfi háseta og þar til ég var orðinn fiskiskipstjóri. Mér finnst því sá hugsunar- háttur vægt sagt stórfurðulegur þegar norðlenzkur áhuga- og áhrifamaður um togaraútgerð læt ur hafa eftir sér á opinberum vettvangi, að það sé betra að halda við gamla togararuslið held ur en komia upp nýjum. Þessir menn vakna einn góðan veðurdag við það, að þeir eru búnir að missa af strætisvagninum. Þá ver ur of seint að endurnýja og út- gerðin hefir blátt áfram ekki bolmagn til þess. Ef við tökum tæknina í okk-

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.