Morgunblaðið - 06.01.1966, Side 8

Morgunblaðið - 06.01.1966, Side 8
8 MORGU NBLAÐID Fimmtudagur 6. Janúar 1966 Saknað vinarí stað i. „ÞAÐ er þá ei svo erfið þraut að deyja“. Þessi orð leggur Byron Bretaskáld Manfred í munn. Mér koma þau í hug í dag, á útfarar- degi Ágústs Markússonar. Hann var æðrulaus maður með hlýtt hjarta og hugprúða tungu; að honum var mannfagnaður, svo lengi sem mig rekur minni til. Honum fylgir nú þakklæti í orð- um og útflúri sem hverfur í mátt- vana þögn andspænis jarðnesk- um dauða. Nærtækast væri að vitna í gömul orð, þæfð af langri notkun og láta þar við sitja — að ég minnist hans er ég heyri góðs manns getið. En málið er ekki svo einfalt, þegar í hlut á fólk sem lifir áfram með okkur, þó það hverfi; þó það deyi frá veröldinni. k Ég man ekki eftir mér svo að dauðinn væri ekki óleyst knýj- andi gáta — allt að því lam- andi vandamál. Eitt ár bernsku xninnar heyrði ég talað um hala- stjörnu sem nálgaðist hnött okk- ar með miklum og, að því er sagt var, örlagaþungum gný. Þá sátum við krakkar gjarna í ör- uggu skjóli, að okkur fannst, und- ir húsveggjum og hlustuðum inn í þann ókunna heim sem var að vakna í brjóstum okkar með ævintýralegum fyrirheitum. Við heyrðum síðar að hann var kall- aður veruleiki. Þá var ekkert til í hugarfylgsnum ungs drengs sem hét: að vera veraldarvanur, þykk skinnaður. Þá var sálin opin kvika eins og jörð í vorleysingu. Við nánari kynningu hefur ævintýraljóminn að mestu horfið og satt bezt að segja fátt eitt eftir sem hugsazt gæti að kæmi skemmtilega eða þægilega á óvart. Þannig fer um allar þær gátur, sem eiga fyrir sér að leys- ast og flesta þá drauma sem ráðn ir verða. Allt missir að lokum ferskan ævintýrablæ fyrstu kynna, jafnvel heimsundrið mikla — sjálfur veruleikinn. Á tímum válegra tíðinda hala- stjörnunnar sem var farin að gera usla í brjósti okkar og ögra mannheimi nokkrum árum fyrir styrjöldina, orkaði ævintýrið svo sterkt á óbeizlað og agalaust í- myndunarafl ungra vina í Vest- urbænum, að þeir sátu gjarna og ortu um sjálfa sig í tilverunni — og tilveruna í þeim sjálfum; full- vissir þess að skáldskaparíþrótt- in yrði ávallt vammi firrð, list orða og innstu hræringa. En reynslan, dýrkeypt og einatt misk unnarlaus, sýnir annað þegar á hólminn er komið. Jafnvel skáldskapnum hefur tímans alda skolað á þangslitna hafnarströnd borgarinnar, nákvæmlega og einmitt á þann stað sem skolp- ræsi lágra hugsana breyta hvítu freyði stoltustu öldunnar í meng- að skolp. Þannig bregzt margt meðan atburðirnir rísa og hníga allt í kring, eins og flóð og út- firi — og við getum ekki betur gert en reynt að vera sæmilega trú þeirri einu köllun sem okkur var blásið í brjóst á fyrsta degi: að lifa, að þreyja þorrann, standa meðan stætt er. Fyrst svona er ástatt um ævintýrin í lífi okkar, fyrst flest fagurt og gott þarf að hafna í göturæsi fallvaltrar reynslu, er þá nokkur furða þó haldinn sé trúnaður við það sem aldrei bregzt: Esjuna bláa og hljóða eins og rödd guðs í brjóst- inu — Jökulinn sem minnir á að eitt sinn var allt tært og hreint, hjarnfagurt. Fyrst svo er ástatt, mundi það þá vera hégómi einn og fásinna að þakka fyrir þá vini sem aldrei brugðust —- aldrei drógu fegurstu draumana niður í svað heimsmenningarlegrar móðursýki eða hrokafullrar öf- undar. Einn slíkra vina var Ágúst Markússon, kallaður Gústi Mark. Og nú er hann einnig all- ur. Auðvitað hann, eins og oft er gott að eiga að slíka sem hann, þegar sækja úr ólíkum áttum viðskotaillar halastjörnur geigs og fyrirlitningar — ekki af himrl- um sendar eins og þegar gátan var enn óleyst og draumurinn nálgaðist ævintýri þess alfull- komna — heldur halastjörnur í mannsmynd, með munn og ein- hvers konar eyru og brigð í brjósti, brynjaðar ýmsum vopn- um öðrum til að vega og biytja niður það sem við héldum að ætti rétt á sér í fjölbreytileik mannlífsins, ekki síður en guðs- græn náttúran býr yfir ýmsum öðrum teiknum og stórmerkjum en fíflum og hundasúrum. En Ágúst var ekki dómharður mað- ur. Hann tileinkaði sér sannleik þess sem skrifað steridur: „Hver sem hatar bróður sinn er bölvað- ur“, sagði Kristur. Kærleikurinn var nærtækari lausn á persónu- legum vandamálum. Um sálar- heill slíkra þarf ekki að óttast. Okkur verður oft fyrir að hugsa til þess, hve margir frægir menn eru lítt merkir og lítil- sigldir í viðkynningu. En þá er sagt til afsökunar, að þeim sé nauðsyn á mörgum og ólíkum eðlisþáttum — andstæðum, til að bera uppi margslunginn persónu- leika. Kannski er engin ástæða að ámast við því. Hitt er engu minni staðreynd, að margir ó- frægir menn á veraldarvísu sem við hittum og kölsum við í tíma- leysi gróandi þjóðfélags, eru merkari en margur hyggur; ó- gleymanlegir, sannir eins og pérlan skínandi. Frægð gerir eng an heilsteyptari. Hana þola þeir einir sem hafa sterk bein og góð- an skilning á kjarna og hismi. Gróður jarðar vex og dafnar í djúpri þögn. Beztu menn eru ekki endilega flugeldar eða him- insólir, heldur slíkur gróður, sterkur og lífseigur eins og mos- inn, en eins og hann litbrigða- ríkir, eftir þvi hvernig ijós og skuggar falla. Einn slíkur maður var Ágúst Markússon, harðger gróður á hraunbreiðu viðmóts- kaldrar auðnar mannlífsins. í glímunni við hversdagsleikann ó- missandi bakhjall, en enginn nú- tímalegur Björn í Mörk. Þannig lifði hann og þannig kvaddi hann þetta líf, æðrulaus en traustur i lífi og köllun. Minning hans lifir með okkur, hljóð og eðlileg, eins og fyrirheit nýs vors í nöktum greinum. Og látinn er hann meira skjól, hlýlegra og eftirsóknar- verðara athvarf en margur sem lifir — og lifir hátt með glans og herbrestum. Einhvern veginn minnti hann ljóðþyrstan skáld- pilt, sem fyrr á tíð leitaði þrá sinni einverustunda undir veggj- um kaþólsku kirkjunnar í Landa- koti eða steingörðum Þórarins gamla á Melnum, á þá uppbyggi- legu staðreynd að gruggið eitt rennur ekki út í hið mikla enda- lausa haf. Þangað leita einnig tærar lindir með bláhvít augu og yndi fugls við hólma og vík. IL Ágúst Markússon var fæddur í Keykjavík 30. júlí 1891 og var því á 75. aldursári þegar hann lézt. Foreldrar hans voru Markús Þorsteinsson, söðlasmiður, og kona hans Jóhanna Sveinbjarn- ardóttir, Ási í Ytrihrepp, Jóns- sonar, eins og sagt er í heimild- um. Engin skil kann ég á ættum hans, en ef rétt er, að maðurinn geymi andblæ liðins tíma í blóði sínu, þarf ekki að fara 1 grafgöt- ur um að þar kennist á meðal gott fólk og hreinlundað. Ágúst nam veggfóðraraiðn og stundaði þá grein alla tíð stétt sinni til sóma. Hann var listhagur í hvers- dagslegum störfum og smekk- maður svo af bar, og sýndi það ávallt í verki. Hann var einkar músíkalskur og samdi lög á yngri árum, sem þá hlutu vinsældir. Minntist hann oft á þessi hugðarefni sín og var þá fastur fyrir í skoðunum, en féll ekki í nýjustu tízku að því leyti, að honum þótti engin minnkun að því að viðurkenna það sem honum fannst fagurt eða vel gert. Hjarta hans hefur því líklega ávallt verið í nánari tengslum við uppruna sinn, róm- antískt skin aldamótaáranna, en kaldhyggju nútímaviðhorfs. Mér skilst að fyrr á dögum hafi þótt eftirsóknarvert að gleðja fólk með fögrum hlutum, nú þykir slíkt kerlingavæl og viðkvæmni. Þetta listfengi hefur Hörður sonur Ágústs, kunnur listmálari af yngri kynslóðinni, erft í rík- um mæli. f því meðal annars fann Ágúst stolti sínu viðnám. Þannig er til þess ætlazt að við höldum til streitu arfahlut okkar og ávöxtum hann, eins og upp- lag og umhverfi gefa tilefni til. Eins og ný grös spretta úr vetrar- fölu túni, þannig vaxa börn úr frjóum akri þess lífs sem var góð móðir og sterkur og um- hyggjusamur faðir. Og eins og túnið eflist af árum sínum, auðgumst við af reynslu þeirra sem gegna í lífi okkar sama hlut- verki og fyrningar í búskap bónd ans. Sá sem nærist ekki á kjarn- gresi fortíðar sinnar kemst ekki til þroska, hvorki í samtíð né framtíð. Það er einföld staðreynd, en gleymist oft í fánýtisgarra hversdagshlaupanna. Kynni við Ágúst Markússon voru mér slík næring. Hann var tilfinningaríkur skapmaður, en enginn aukvisi. En hann agaði lund- sína að hætti þeirra sem vitrir eru og hafa tamið sér há- speki grámosans. Hann vílaði ekki fyrir sér þá kvöð einstakl- ings í frjálsu mannlífi að taka afstöðu og halda í skoðun sína. En hann lét sér nægja að bera ábyrgð á sjálfum. sér og ekki öðrum. Spámannleg ofbeldis- hneigð í orðum og afstöðu var jafn fjarlæg geði hans og skil- yrðislaus krafa um það, að hann einn lumaði á lausn lífsgátunnar. Það fór ekki hjá því að maður smitaðist ósjálfrátt af svo ó- væntri og ómeðvitaðri geðró, svo yfirtakanlegu lífsjafnvægi. Ég j sakna stundum þessarar stóisku afstöðu í fari minnar eigin kyn- slóðar. En hún hefur ekki þurft að rækta með sér þolgæði þeirra sem skiluðu örmagna þjóð á sauðskinnsskóm heilu og höldnu inn í heimsmenninguna. Hún hef- ur aðeins lifað þann fögnuð án böls og rauna. En nú telur hún áer trú um, þrátt fyrir sagga- fullt og sífrandi vonleysi sumra sem ættu sérvizkulaust að fagna upprisu lands og þjóðar, að hún sé þess umkomin að halda í horfinu, sækja fram af heiðar- leik og drengskap við sjálfa sig og fortíðina. Þessa trú höfum við tekið í arf frá óbreyttu fólki eins og Ágústi Markússyni. Þó sumir kynslóðarbroddarnir í æsku hans hafi lifað og leikið í samræmi við boðskap Sturlunga eins og oft vill verða á umbrotatímum — og ekki er laust við enn í dag — þá hefur postulinn Páll einnig átt sín ítök, og ekki sízt í leitandi mönnum, sem vinna ekki að fullu bug á efasemdum varðandi trú og sálarheill. Ágúst var einn í þeirra hópi og stóð hjarta hans ávallt nær Páli en Sturlungum. Að kærleikurinn sé mestur, að hann umberi allt, var of samgróin vitneskja lífi hans og reynslu til að um þyrfti að fjalla. Því við- horfi var í senn gott og hollt að kynnast í æsku — og þá ekki sízt í samskiptum við svo karlmann- legt og einhvern veginn verald- legt viðmót, sem fylgdi honum og persónu hans, að manni fannst. Ágúst var vel að manni og tví- henti hvern sem var, og þótti það góður kostur meðan ungmennafé lagshugsjónin var upp á sitt bezta. Hann unni íþróttum og var einn af stofnendum Ung- mennafélags Reykjavíkur. Heil- brigð sál í hraustum líkama — það var eftirsóknarverðasta tak- mark þeirrar upptendruðu kyn- slóðar, sem tók við skyrbjúgs- þreytu kúgaðrar nýlendu, en gerði þá kröfu til sjálfrar sín að annast endurreisn íslands og hefja nýja gullöld — ekki i for- pokaðri fjarlægð frá öðrum þjóð- um né reista á mannfyrirlitningu og heimóttarhætti, heldur á eðli- legum og upplitsdjörfum sam- skiptum við samtíð sína í öðrum löndum. Kynslóð Ágústs Markús- sonar á þetta óttalausa viðhorf í blessunarríkum mæli. Hún þekkti þann tíma andlegs og lik- amlegs volæðis, þegar sá þótti einhver athyglisverðasta persóna á „ísa köldu landi“, sem braut upp á þeim nýmælum einn góð- an veðurdag, að draga sokkinn yfir aðra skálmina og stika þann- ig um landið þvert og endilangt. Hvílík guðsblessun að hafa ekki þurft að vera uppi á þeim tímum nóg er nú samt. Ágúst Markússon hlaut góðan lífsförunaut, Guðrúnu Guðmunds dóttur, en hún lézt á miðjum aldri. Þau eignuðust fjögur börn, Kristínu, Jóhann og Erlu, auk Harðar sem fyrr er nefndur. Ágúst bjó konu sinni og börnum fallegt og hlýtt heimili að Frakka stíg 9, en auðvitað bar það í mörgu fremur svip Guðrúnar, hinnar mestu dugnaðarkonu. Eft- ir lát hennar var reynt að halda í horfinu, en svo fór að lokum, að þetta litla vinalega timburhús skaddaðist mjög af eldi og brann þá margt fagurt og óbætanlegt, bæði eftir Kjarval og aðra. Var það mikið áfall fyrir Ágúst, en æðruleysið barg honum þá frá örvílnan eins og alltaf þegar á reyndi. Ágúst var gleðimaður og hafði ánægju af mannfagnaði. Það var í senn upplag og arfur frá þeim tímum æsku hans, þegar tónlist- in svall og dunaði og allt var söngur og músík. Þá stofnaði hann ásamt nokkrum öðrum fé- lögum sínum lúðrasveitina Hörpu, og léku þeir á skemmt- unum, dansleikjum og við ýmis tækifæri önnur, mig minnir ég hafi heyrt þeir hafi einnig leikið fyrir skautafólk á Tjörninni. Á þeim árum var alltaf gott veður í Reykjavík, eins og sést bæði á ljósmyndum og málverkum. Og þá voru oft ógleymanleg kvöld við Tjörnina, ekki sízt þegar haustgulur máni óx eins og blóm úr tærum spegli vatn^ins. Það var ævintýri líkast. Páll Isólfs- son sagði við mig á nýársdag: Það er ómögulegt að lýsa fyrir ungu fólki þeim kyrrláta unaði sem ríkti í heiminum, þegar ég fór til Þýzkalands fyrir fyrra stríð. Þá var mannlífið einn ilm- andi blómagarður. — Við sem höfum ekki kynnzt þessum héimi getum aðeins nálgast hann í minningu þeirra sem þá voru svo gæfusamir að eiga æsku sinni ljóðrænan bakhjall Steingríms og Þorsteins Erlingssonar. Þá var hrunadans heimsstríðanna enn ó- þekkt fyrirbæri og engum bauð í grun að „nóttin aumkast yfir þínum rústum". ★ Ég hef skrifað lengra mál en ætlunin va_r í upphafi. En minn- ingin um Ágúst Markússon, sem var kjölfesta í óvissri æsku og óbilandi vinur í lífskaldanum, er áleitin og skýrir marga drætti í þeim veruleikamyndum sem máli skipta. Hann var, eins og margt annað gott fólk af hans kynslóð, örlagavaldur í lífi okkar sem yngri erum. Hann átti sama sterka og jákvæða viljann til að koma okkur til nokkurs þroska eins og Erlingur Skjálgsson, ef tnia má því sem skráð er á gömul skinn. Minningin um Ágúst Mark ússon kallar ekki á harmatölur, þær eru andstæðar geði hans og viðleitni. í lífi sínu vakti hann með manni viljaþrek og karl- mennsku, og í dauðanum óvænta von — að það sé þá „ei svo erfið þraut að deyja“. En mundu þá ekki forsendur þeirrar niður- stöðu vera þær að hafa kunnað sitt hlutverk, að hafa gert sér sæmilega grein fyrir því — að það er vandi að lifa. Matthías Johannessen. Góð afkoma í Færeyjum Torshavn, Færeyjum, 1. jan. (Frá fréttaritara Mbl.) Á ÁRINU 1965 var fiskmagn Færeyinga og útflutningsverð- mæti meira en nokkru sinni fyrr. Fyrra metið var sett á ár- inu 1962 þegar fiskmagnið var 143.500 tonn, en á árinu 1965 varð það rúmlega 144 þúsund tonn. Og útflutningsverðmætið 1962 nam 126,3 milljónum króna (um 790 millj. ísl. kr.), en árið sem leið náði það 172 milljón- um (1.075 millj. ísl. kr.). Þessi mikla aukning útflutningsverð- mætisins stafar af stórhækkuðu verði á saltfiski og saltsíld og nærri tvöföldun framleiðslunn- ar á frystum flökum. Miklar launahækkanir urðu á árinu sem leið. Meðaltekjur sjó- manna um borð í fiskiskipum var á árinu 1964 um 53 krónur á dag (um 330 kr.), en hækkuðu á árinu 1965 um nærri 25%. Einnig hefur orðið mikil aukn- ing á mjólkurframleiðslu land- búnaðarins, og horfur á enn meiri aukningu 1966. Gerð var tilraun á árinu til laxveiða í net á miðunum við Vestur Grænland. Eitt fiskiskip gerði þessa tilraun, og véiddi um 42 tonn af laxi. Var laxinn seld- ur til Kaupmannahafnar, og fengust fyrir aflann 800 þúsund krónur (ísl. kr. 5 millj.). Hinn 31. desember 1965 taldi færeyski flotinn 215 skip yfir 20 lestir, eða alls um 41.500 tonn. í nýársræðu sinni skýrði Hak- un Djurhus, lögmaður, frá því að útlit væri fyrir því að frum- vaip það um breytingu á heima stjórnarákvæðunum, er lagt hefur verið fyrir þingið, verði samþykkt. Einnig lét hann í Ijós von um að samningaviðræður um póstmál leiddu til þess að stjórn þeirra yrði fengin Fær- eyingum þannig að á árinu 1966 verði færeysk frímerki tekin í notkun. Siglufjarðar- kirkju berast UM jólin bárust Siglufjarðar- kirkju ýmsar góðar gjafir, og er þar fyrst a'ð geta tveggja fag- urra kertastjaka, sem gefnir voru til minningar um frú Sig- ríði Lárusdóttur Blöndal, prest- frú á Hvanneyri. Hún var kona síra Bjarna Þorsteinssonar tón- skálds, en 100 ár voru liðin frá fæðingu hennar 11. apríl s.l. Þá gaf Þorbjörg Guðmundsdóttir á Akureyri kirkjunni 5000 kr. til minningar um foreldra sína, Guð mund S. Th. Guðmundsson póst- meistara og Sigurlaugu Bjarna- dóttur, en 100 ár voru liðin frá fæðingu Guðmundar í desember sl. Kirkjunni bárust og 5000 kr. áð gjöf frá Ágústi Stefánssyni og aðrar 5000 kr. frá ónefndri konu og biður sóknarpresturinn Ragn- ar Fjalar Lárusson, fyrir þakkir til gefanda. — Stefán. ÁRAMÓTIN fóru mjög vel fram hér í Borgarnesi. Á gaml- ársdag gengust unglingar fyrir brennu við íþróttaleikvanginn, en þaðan fóru Lionsmenn blys- för til kirkjunnar, sem þeir’ höfðu látið lýsa mjög skemmti- lega upp. Héldu þeir þar flug- eldasýningu. Síðan var svo dans leikur, sem fór mjög vel fram. — Uörður.

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.