Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 08.06.2002, Qupperneq 7

Lesbók Morgunblaðsins - 08.06.2002, Qupperneq 7
(2002). Ég var fyrsta konan sem tók að sér að stjórna þessari stóru hátíð sem hefur verið haldin annað hvert ár í 40 ár. Ég var mjög stolt af því. Og þarna fékk ég tækifæri til að sjá að- eins meira af fjölskyldunni minni.“ Uppáhaldsfestivölin skipulögð af konum „Allar mínar uppáhaldslistahátíðir eru skipulagðar af konum. Þetta er ekki eitthvað sem ég ákvað fyrirfram heldur eru þetta bara þeir listviðburðir sem ég sæki í að fara á aftur og aftur. Eitt þeirra er „Festival des Amer- iques“ í Montreal og annað er „Kunston festiv- al des Arts“ sem haldið er í Brussel. Önnur há- tið sem ég var mjög hrifin af var listahátíðin í Bergen. Ég hitti stjórnanda hátíðarinnar, hún er frá Íslandi, Bergljót Jónsdóttir.“ Þrautþjálfað lið Ég tók eftir að þessi hátíð var mjög vel skipulögð. „Já, allir leikhóparnir hafa sagt þetta sama. Allir stjórnendur eru mjög þjálfaðir í að skipu- leggja listahátíðir.. Ég hef mjög mikla trú á því sem gerist baksviðs. Ef listamennirnir hafa góða sögu að segja af skipulaginu og finnst að það hafi verið vel séð um þá eru þeir líklegri til að vilja koma aftur og það er mjög góð byrjun að mínu mati. Við vitum hvað þarf að gera af því við höfum gert það áður annars staðar. Um leið og við vorum líka með aðstæður sem við höfðum aldr- ei glímt við áður. Hér voru sýningarnar í allt að 200 km fjarlægð hver frá annarri. Lengi voru bara þrír sem skipulögðu hátíðina, seinna urðu starfsmenn 8 og svo síðast 60 manns – og 160 með sviðsstarfsmönnunum. Það er galdurinn að velja rétta tímasetningu í það að bæta við starfsmönnum, fá þá þegar þeir geta virkilega gert gagn. Ég held að velgengni þessarar listahátíðar megi fyrst og fremst rekja til þeirrar reynslu sem við höfum af stóru festiv- ölunum, eins og í Adelaide. Það hefur verið haldið annað hvert ár í um 50 ár. Ég veit ekki hvernig þeir fóru að fyrir 40-50 árum, án þess að hafa fax, internet eða farsíma. En einhvern veginn fóru þeir að. Og þeir hafa gefið okkur fyrirmyndina.“ Harmonikkur og hestaskítur „Ég læt fljóta með sögu sem David Roberts, samstarfsmaður minn, sagði mér af listahátíð- inni í Adelaide. Svona til að minna á að þetta starf er ekki alltaf dans á rósum. Eitt af atrið- unum á hátíðinni var harmonikkuhljómsveit frá Perth. Og þá kom upp vandamál sem þurfti að leysa; hvernig komast 50 harmonikkur til Adelaide án þess að afstillast? Það er ekki hægt að stilla þær nema taka þær í sundur. Þær mega ekki ferðast í flugfragt, því það er of kalt og ekki heldur í lest því þá er of heitt. Hon- um hugkvæmdist að spyrja hvernig sýning- arhestur í sirkusatriði myndi eiga að ferðast og var sagt að hann kæmi í loftkældum lestar- vagni, til að verja hann fyrir hitanum í eyði- mörkinni sem lestin færi yfir. Svo hann spurði eiganda hestsins hvort honum væri sama þótt 50 harmonikkur væru sendar í sama vagni. Þetta var ákveðið og nokkrum dögum síðar fór David að taka á móti harmonikkunum og hest- inum. Þegar hann opnaði vagninn þá mætti honum hitasvækja og aðframkominn hestur. Lestarvagninn hafði semsagt alls ekki verið loftkældur. Og svo þegar hann fór að leita að harmonikkunum komst hann að því að hest- urinn stóð ofan á þeim. Hann sat því uppi með 50 vanstilltar harmonikkur í kössum sem voru þaktir hestaskít. Það tókst að hreinsa skítinn og hann þurfti aldrei að segja hljóðfæraleik- urunum þessa sögu. Þeir héldu þessa fínu tón- leika fyrir fullu húsi og enginn kvartaði yfir því að hljómsveitin væri fölsk, ekki einu sinni hljómsveitin sjálf.“ Landkynning um leið Þessi listahátíð átti líka að vera landkynning á Tasmaníu fyrir Ástrala og aðrar þjóðir. Sýn- ingarnar voru á víð og dreif um landið á 32 stöðum þannig að landslagið í Tasmaníu varð ein aðalstjarnan á hátíðinni. Margir þekktir einstaklingar frá meginlandinu tóku þátt í að auglýsa ástralskar afurðir. Tasmanar eiga til dæmis úrvalsgóðan lax og ostrur og flestir kannast við Cadburys súkkulaði, sem er fram- leitt í Tasmaníu. Eyjan þar sem Jörundur dó Ég get tekið undir það með Robyn Archer að það var ævintýri líkast að heimsækja listahátíðina í Tasmaníu í fylgd með leikhúsinu Tíu fingrum. Bæði vegna ógleymanlegra leik- og danssýninga víðs vegar um eyjuna þar sem Jörundur hundadagakonungur lét líf sitt og ekki síður vegna fjölbreyttrar náttúru þess- arar systureyju okkar hinum megin á hnett- inum. Þeir sem vilja senda efni til Listahátíðar í Tasmaníu geta skrifað stjórn listahátíðarinnar á netfangið: info@tendaysontheisland.org. Heimasíða hátíðarinnar er: www.tendayson- theisland.org. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ˜ MENNING/LISTIR 8. JÚNÍ 2002 7 HANN elskaði hafið, og ásthans á hafinu tók á sigýmsar myndir. Hann safn-aði skipstjórnaráhöldum og skipstrjónum. Skipasmiðir 19. aldar skreyttu skip sín ekki með drekahöfðum eins og víkingar gerðu til forna, heldur með hafmeyjum, stórum styttum, og þeim sankaði Pablo Neruda að sér víðs vegar að og hengdi þær upp. Heima hjá sér. Þau eru þrjú húsin, sem þjóð- skáldið byggði handa konum sínum og sjálfum sér í Chíle. Eitt þeirra stendur í höfuðborginni, Santíagó, annað í hafnarborginni Valparaísó ekki langt frá Santíagó til vesturs og hið þriðja þar skammt fyrir norðan í Surtsey, Isla Negra. Húsin fyllti hann með sjaldgæfum gripum, sem hann hafði með sér heim úr ferðum sínum um heiminn. Hann var kom- inn af fátæku fólki, faðir hans var verkamaður og vann við járnbrautir. Skömmu eftir tvítugt gerðist Ner- uda ræðismaður lands síns í Búrma, þetta var ólaunað embætti. Vistin þar varð upphafið að ævilöngu og ástríðuþrungnu ferðalagi: eftir fimm ár í Rangún færði hann sig um set til að verða ræðismaður á Ceylon (nú Sri Lanka) og síðan í Austur-Indíum (nú Indónesía). Hann fylltist aðdáun á fólkinu þarna austur frá og fornri menningu þess. Hann fann til með þessu fólki og bjó reyndar sjálfur við sára fátækt. Frá Asíu lá leiðin til Argentínu og Spánar. Hann var því búinn að fara víða, þegar hann sneri aftur heim til Chíle laust eftir þrítugt. Og hann hélt áfram að ferðast. Flestar voru ferðirnar farnar af fúsum og frjálsum vilja. Aðrar voru það ekki: hann var sendur í útlegð í nokkur ár, svo sem lýst hefur verið í frægri ítalskri kvikmynd, Il postino. Neruda var komm- únisti. Fáir keyptu kvæðabækurnar hans framan af, þær seldust betur síðar, einkum í útlöndum. Þær voru orðnar 47, þegar hann dó; átta bættust við að honum látnum. Hann sat á þingi um skeið. Heiftin þar var ofboðsleg. Nú þykjast landar hans hafa borið Pablo Neruda á höndum sér alla tíð, enda er hann trúlega frægastur þeirra allra heima og er- lendis. En bækurnar hans byrjuðu samt ekki að seljast að ráði í Chíle fyrr en eftir að hann hlaut Nóbelsverðlaunin 1971, tveim árum áður en hann lézt. Þá var hann sendiherra lands síns í París. Salvador Allende var þá forseti Chíle. Allende var læknir og bar ekki skynbragð á efnahagsmál. Neruda hafði verið útnefndur forsetaframbjóðandi sömu hreyfingar, en hafði vikið fyrir Allende, sem fór síðan með sigur af hólmi í frjálsum kosningum 1970. Það, sem gerðist næst, var þetta: Allende lagði efnahag landsins í rúst á skömm- um tíma fyrir einskæra handvömm og vitleysu að heita má, og herforingjar steyptu stjórn Allendes af stóli 1973, sendu orrustuþotur á forsetahöllina í hjarta Santíagó, og Augusto Pinochet hershöfðingi og hans menn tóku síðan völdin. Herforingjastjórn Pinochets reisti efnahag landsins við, rétt er það, en svívirti mannréttindi. Chíleanska þjóðin er til þessa dags þverklofin í afstöðu sinni til þessara at- burða. Herinn lét sér fátt fyrir brjósti brenna, sendi jafnvel menn til að vinna skemmdarverk á húsum Nerudas og húsmunum, enda þótt skáldið væri horfið af sjónarsviðinu og engin veruleg ógn stafaði af því lengur nema í endurminningunni. Chíle hefur búið í friði við önnur lönd síðan 1883; herinn hefur verið hafður til innanlandsnota. Og nú þurfa herforingjarnir þarna suður frá að svara til saka einn af öðrum. Bjargráðin komu að utan, eins og oft vill verða: það var saksóknari á Spáni, sem hrinti bylgjunni af stað, en sjálfir höfðu Chílemenn staðið ráðþrota frammi fyrir þessum feiknarlega fortíðarvanda. Það er eins og þungu fargi sé af þeim létt: dómstól- arnir taka nú hvert málið upp á eftir öðru, og Neruda brosir í gröfinni, þykist ég vita. Bros hans mætti kannski vera breiðara, hefði hann haft skynsamlegar skoðanir á efnahagsmálum, en hann hafði engan sýnilegan áhuga á þeim málaflokki. Þvílíkt áhugaleysi er algengt um skáld og gerir þau yfirleitt óhæf til stjórnmálastarfa, en þetta er samt ekki einhlítt. Skýr undantekning er Vaclav Havel Tékklandsforseti, fjarstæðuleikritaskáldið og flauelsbyltingarforinginn. Hann er vel að sér um efnahagsmál, enda þótt hann hafi aldrei lagt þau fyrir sig; hann skrifaði Olgu konu sinni óaðfinnanlegan texta um framboð og eftirspurn í fangelsisbréfum sínum á sjöunda áratugnum. Það var eins og innsæið eitt dygði honum til að fjalla skynsamlega um flókin efnahagsmál, enda þótt bækurnar, sem hann las og vitnaði í, fjölluðu um næstum allt annað. Líku máli gegnir um Halldór Laxness. Svefnherbergi Nerudas í Isla Negra. Hús skáldsins í Surtsey, Isla Negra. HÚS SKÁLDSINS E F T I R Þ O R VA L D G Y L FA S O N Höfundur er prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.