Lesbók Morgunblaðsins - 05.04.1997, Page 8

Lesbók Morgunblaðsins - 05.04.1997, Page 8
„HORNIÐ" - HEIMUR BERNSKU MINNAR EFTIR LEIF SVEINSSON Rígur var mikill mili Vest- urbæinga og Austurbæinga, sem endaði með því að við lá að allur þingheimur berð- ist. Varð að samkomulagi að fylkingarnar berðust í Hljómskálagarðinum, en lögreglan mun hafa frétt af þessu og afvopnaði allan strákaskarann. Hornið er svæði, sem tak- markast af Bjarkargötu, Hringbraut, Suðurgötu og Skothúsvegi. Þó teygði svæðið sig eilítið norður eftir Tjarnargötu, þannig að drengir úr Tjarnargötu 30-40 flutu með. Um miðjan 4. áratuginn var Háskóli íslands enn óbyggður, en helstu mannvirki sunnan Hringbrautar voru Gamli Stúdenta- garðurinn (tekinn í notkun haustið 1934), bændabýli eitt, þar sem bjó Helgi „fjósa- fýla“, skúr einn þar sem bjó Siglufjarðar- Rósa og loks öskuhaugamir, þar sem nú er Aragata. Með bréfi dags. 21. febrúar 1936 býður Pétur Halldórsson borgarstjóri f.h. bæjarstjórnar Reykjavíkur, að gefa háskól- anum lóð undir fyrirhugaðar byggingar sínar sunnan Hringbrautar, á milli Suðurgötu og fyrirhugaðrar framlengingar af Tjarnargötu, suður að vegi gegnt Loftskeytastöðinni. Þetta höfðinglega boð var þegið og þegar hafist handa um byggingar á háskólalóð- inni, hús atvinnudeildar Háskólans var þegar fokhelt árið 1936, en bygging sjálfs háskóla- hússins tók fjögur ár, hafin 1936, byggingin vígð 17. júní 1940. Skömmu fyrir vígslu Háskólans var Island hernumið af Bretum (10. maí 1940) og kost- aði þá einn Sunderland-flugbátur jafn mikið og Háskólabyggingin. Það þóttu fírn mikil. Ekki tóku allir drengir í hverfinu þátt í þeim félagsskap, sem nefndur var „Hornið", en þessir voru helstu leikfélagar mínir: I Bjark- argötu 8: Sigurður Briem Jónsson, nú lög- maður á Húsavík. í Hringbraut 26: Sæmund- ur Nikulásson, rafvirki. í Hringbraut 30: Dagfinnur Stefánsson, flugstjóri. í Hring- braut 32: Agnar Kristjánsson, forstjóri Kassagerðar Reykjavíkur, látinn. í Tjarnar- götu 47: Ingólfur Björnsson, vélstjóri, látinn. Af okkur sexmenningunum eru fjórir á lífi, en tveir látnir. Við Sæmundur erum þeir einu, sem ennþá búum á þessu svæði, í bernskuheimilum okkar. II. Helgi „fjósafýla", er svo var nefndur bjó fyrir sunnan og austan Gamla Garð, svona miðja vegu milli Gamla Garðs og Norræna hússins. Hann var eðlilega ekki mjög hrifinn af nafngiftinni „fjósafýla" og komst ég einu sinni í mikla lífshættu af hennar völdum. Helgi læddist aftan að mér og tók mig háls- taki og spurði, hvort ég væri einn af þessum pörupiltum, sem alltaf væru að kalla sig fjósafýlu. Þegar hann sleppti loks takinu, svaraði ég að þetta væri hinn mesti misskiln- ingur, það væri hann Dagfinnur Stefánsson, sem alltaf væri að kalla hann þessu viður- nefni og skyldi ég vísa honum á Dagfinn við tækifæri, svo þeir gætu gert upp sín mál. Slapp ég með skrekkinn í þetta skipti, en var auðvitað langt frá því að vera sak- laus. Þetta var lítið bændabýli, sem Helgi Ljósm. Jón Karl Snorrason/Reykjavík - sögustaóur við Sund TJARNARSVÆÐIÐ og „Hornið*1 séð úr lofti. ÍSBJÖRNINN gamli við Tjörnina stóð á hluta „Hornsins". Myndin er tekin 4. apríl 1948. átti, a.m.k. var fjóshaugurinn illa lyktandi og þaðan komið nafnið á Helga. III. Siglufjarðar-Rósa átti skúr einn við Suð- urgötu, svona miðja vegu milli Þjóðminja- safnsins og Háskólans, skammt frá Melapoll- unum, sem var lítil tjörn, uppáhaldsleiksvæði okkar strákanna á vetrum. Hún bjó þarna með syni sínum, Kjartani. Rósa var kona orðheppin, en einnig nokkuð orðhvöt. Kjartan og ég lékum okkur oft saman. Sjaldan brást það, er við komum inn til móður hans, að hún hæfi ekki mál sitt þannig: „Láttu helvít- is pakkið í Tjarnargötu 36 gefa mér tösku, helst tvær, því munar ekki meira um það en mig um tveggjeyring". Auðvitað hlýddi ég, enda um töskur að ræða, sem hætt var að nota. IV. Veturinn 193S/36 var mjög harður frá áramótum. Var þá hægt að skauta eftir skurðum og lækjum allt frá Gamla Garði og alla leið suður í Sketjafjörð. Skerjafjörður var að mestu frosinn og þangað fóru margir Reykvíkingar í gönguferðir. Gríðarmikill skafl varð til meðfram Hljómskálagirðing- unni við Hringbraut, þannig að við grófum göng í skaflinn, þannig að skríða mátti eftir þeim, en við útskot í göngunum loguðu kerti til upplýsingar. í febrúar 1936 fór faðir minn Sveinn M. Sveinsson með okkur bræðurna, Harald, Svein Kjartan og mig í bíltúr til Þingvalla. Þingvallavatn var þá að mestu frosið, þannig að Steindórsbíllinn fór hik- laust út á vatnið, og ók um það vítt og breitt. En vötn eru viðsjál og allt í einu blasti við vök skammt frá bílnum. Þetta var í annað skipti af tveimur, sem ég var hissa á föður mínum, sem var allra manna varkárastur. Hitt var þegar hann fór með okkur bræður yfir Skeiðaráijökul árið 1935, þá 8, 10 og 11 ára. Skautar voru með í för og er mér ógleymanlegur tærleiki íssins, því þegar ég datt á spegilsléttan ísinn, rann ég um 50 metra. Þetta var sérlega minnisstæð ferð, þótt hún hefði getað endað á botni Þingvalla- vatns. í Almanaki hins íslenska Þjóðvinafé- lags um árferði þennan vetur segir svo: „Veturinn var allharður frá áramótum. í jan- úar náði frostið 16 stigum í uppsveitum sunn- anlands. 2.2. var farið með 420 reykvísk börn á bílum og skautum um Þingvallavatn. V. Við suðvesturenda Tjarnarinnar var ís- björninn til húsa, en þar var tekinn ís af Tjörninni til frystingar. Þar var einnig slát- urhús á haustin og þótti mörgum strákum forvitnilegt að fylgjast með því, sem þar fór fram. Sumir söfnuðu hornum, aðrir hrúts- pungum. Eitt sinn þótti heimilisfólki í Tjarn- argötu 36 Haraldur bróðir nokkuð harðhent- ur við greinarhöfund, er þá var þriggja ára og var hann inntur eftir því, hveiju þetta sætti: „Svona gera fláningsmennirnir í Ís- birninum,“ var svar Haraldar. Skammt ofan við ísbjörninn, norðan Skot- húsvegar voru hesthús Stephans Stephensen í Verðanda. Þar var oft komið við, en ekki fengum við að koma á bak hjá Stephani, sem um þetta leyti keypti Viðeyna, gamla ættar- óðalið. Gott sleðafæri var á gangstéttinni við Skothúsveg. Fínt var að renna sér frá Tjarnargötu 37 og niður undir Tjarnarbrúna. Þarna var oft flughált og bar lögreglan sand á stéttina til að forðast slys. Ekki vorum við strákarnir hrifnir af þessum tiltækjum og sungum: „Óreglufjandinn er að moka sandinn." Ég datt mest í Tjörnina þrisvar sama daginn. Voru þá ekki fleiri buxur tiltækar á heimilinu, sem þurrar voru, svo ég settist á ofninn í smíðaherberginu og beið þess að þær þornuðu. Tjörnina mátti ekki afrækja. Jakahlaup er ein merkasta íþrótt sem stund- uð hefur verið hér á landi. Hana stunduðum við stíft. Tókum axir traustataki á heimilum okkar og hjuggum til hæfilega stóra jaka. Síðan var hlaupið jaka af jaka, en ef þeir brotnuðu undan okkur, var bara að bregða fyrir sig sundtökunum. Síðar á ævinni, er ég stundaði nám í Gagnfræðaskóla Reykvík- inga 1940-42, fóru nemendur oft í frímínút- um suður á Tjörn, héldust í hendur svona 15 saman og létu ísinn ganga í bylgjum milli hólmans og lands. Það var kallað að „dúa“. Slík íþrótt hefur því miður lagst af og þó. Stundum lenti allur hópurinn á sund, svo kannske er það affarasælast, að dúingar hafi lagst niður. VI. Knattspyrna var sú íþrótt, sem vinsælust var meðal drengja á „Horninu". Nærtækast var að stunda hana í Björkinni, skógræktar- svæði því, sem er austan Bjarkargötu og ■ii 8 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 5. APRÍL1997

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.