Lesbók Morgunblaðsins - 05.04.1997, Síða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 05.04.1997, Síða 7
á verðlaunabókina um þjófótta risann og skyrfjallið. Myndlistarmaðurinn Guðrún Hannesdóttir á sér mjög persónulegan stíl og notar liti og form á vel úthugsaðan máta. Anna Cynthia Leplar hefur myndskreytt tvær myndabækur, Fyrstu jólin við texta Georgie Adams og Fríið hennar Fríðu þar sem hún á bæði myndir og texta. Myndir Önnu eru í mildum en um leið skýrum litum. Þær eru raunverulegar og andlit persónanna lýsa skapbrigðum og innra manni svo vel að þær ættu að falla yngstu kynslóðinni vel í geð. Brian Pilkington myndskreytir enn eina bók- ina í ritröðinni um Ragga litla. Myndir Brians eru fullar af lífi og kímni og auka mjög gildi þeirra bóka sem hann skreytir. Ragnheiður Gestsdóttir endursegir og myndskreytir ævin- týrið um Hlina kóngsson. Myndir hennar eru rómantískar og stílhreinar og hæfa sögunni vel. Sagan um Stafakarlana með myndum Jóns H. Marinóssonar og texta eftir Berg- ljótu Arnalds varð ein af vinsælustu bókum ársins enda bráðskemmtilegar og líflegar myndir. Ásrún Haraldsdóttir sendi á markað sína fyrstu bók um litla grísinn góða og samdi hún bæði myndir og texta. Helst má finna að þessari bók að textinn er fullmikill og þéttur til þess að höfða til þess lesendahóps sem bókin er ætluð. Söguna hefði mátt stytta með góðu móti og fjölga myndum. Þá hefði sagan um litla munaðariausa grísinn orðið aðgengilegri ungum lesendum. Efnið höfðar til lítilla barna sem eru sér mjög meðvitandi um ranglæti heimsins. Kristín Marti hefur samið texta og myndskreytt bók um Lúlla litla lunda. Myndirnar eru mjög raunsæjar og í raun virðast þær vera málaðar eftir ljós- myndum. Það má telja til tíðinda að íslensk- ar fyrirmyndar verði erlendum barnabókahöf- undum að yrkisefni og er það altént jákvætt ef íslensk börn njóta góðs af. Af erlendum myndabókum má nefna tvær sem verðskulda sérstaka athygli. Annars vegar er bók Jo- stein Gaarder sem ber heitið Halló, er nokk- ur þarna? Bókin er myndskreytt af Reidar Kjelsen og eru myndirnar ævintýralegar og framandi. Hin bókin er eftir kanadíska höf- undin William D. Valgardson og heitir Thor. Þar segir frá ævintýri lítils drengs á Winnipeg-vatni. Nýir höfundar Á hverju ári koma fram á ritvöllinn nokkr- ir nýir höfundar sem reyna fýrir sér. Sumir þeirra hafa spreytt sig á því að skrifa fyrir fullorðna og það gerist æ oftar að þeir sem hafa öðlast talsverða reynslu á bókmenntaa- krinum reyni sig við að skrifa barnabækur. Eitt sérlega vel heppnað dæmi hér um er bók Vigdísar Grímsdóttur, Gauti vinur minn, sem er ákaflega vel skrifuð bók og sýnir af mikilli næmni samband lítils drengs og ókunnrar konu. Kristinn R. Ólafsson sem við þekkjum best úr fréttum Ríkisútvarpsins frá Spáni skrifaði barnabókina Fjölmóðssaga föðurbetrungs. Sagan er kynngimögnuð tólftualdarsaga og er málfar hennar svo mergjað að á hverri síðu eru langar orðaskýr- ingar. Einnig má nefna til sögunnar Úlfar Harra Elíasson og bók hans Sól yfir Dimmu- björgum. Hann er bráðungur rithöfundur sem á alla framtíðina fyrir sér. Hann er hug- myndaríkur en á eftir að hemja söguefni sitt í betri og samfelldari sögu. Þórður Helgason hefur áður sent frá sér bækur á vegum Náms- gagnastofnunar en skrifar nú söguna Geta englar talað dönsku? þar sem tekið er á lífi og umhverfi íslenskra nútímaunglinga. Þetta er greinilega umhverfi sem Þórður þekkir vel og skapar skýra en fremur dapra mynd af þeim heimi sem unglingarnir lifa í. Þýóingar Ekki verður svo fjallað um íslenska barna- bókaútgáfu að ekki sé minnst á þýðingar en nokkrar úrvalsbækur litu dagsins ljós til við- bótar við þær sem áður eru nefndar þótt þær hefðu sannarlega mátt vera fleiri. Þar má fyrst nefna járn fengu viðurkenningu Rithöfundasjóðs Ríkisútvarpsins sem veitt var í 41. sinn í árslok. Á undanförnum árum hafa þau verið iðin við að auka fjölbreytni lesefnis íslenskra barna með mikilli hugmyndaauðgi og fögru máli. Mér telst til að þau systkinin hafi sam- ið nálægt tvo tugi bóka fyrir börn, annað- hvort saman eða sitt í hvoru lagi. Má því segja að bamabókahöfundar hafi á síðastliðnu ári fengið meiri upphefð en oft- ast áður og er það vel. Ég held að það sé ekki ofmælt að barnabókahöfundar séu þeir sem ieggja grunninn að bókmenntaiðkun ís- lendinga. Börn sem kynnast skemmtilegum og vel skrifuðum bókmenntum eru líklegri til að viðhalda menningararfinum en þau sem aldrei njóta bóka. Barnabækur eru síður en svo ómerkilegri bókmenntir en aðrar sem á markaðinn koma en erfiðlega gengur að láta þær njóta jafn- réttis við annað bókmenntaform. Þetta er ekki neitt séríslenskt fyrirbrigði og má sem dæmi nefna að Astrid Lindgren hefur aldrei verið talin verðug Nóbelsverðlauna í bók- menntum þótt bækur hennar hafi náð til barna heims betur en verk nokkurs annars höfundar. Það er sérstaklega mikils virði fyrir fram- tíð íslenskrar bókmenningar að þessari list- grein sé sinnt af alúð og athygli vakin á því besta sern þarna er á ferðinni. Nú vantar aðeins að íslensku bókmenntaverðlaunin eða Menningarverðlaun DV falli barnabókahöf- undi í skaut. Buróarvirkió i barnabókaútgáfunni Það er mikils virði fýrir barnabókamark- aðinn að geta treyst á nokkuð stóran kjarna höfunda sem senda frá sér bækur með vissu millibili og eiga sér fastan hóp lesenda. Þó eru þessar bækur heldur færri en undanfar- ið. Úm leið og nýir koma fram heltast aðrir úr lestinni eða taka sér frí. Til dæmis áttu þau Kristín Steinsdóttir, Andrés Indriðason og Þorgrímur Þráinsson enga bók fyrir þessi jól og hafa lesendur þeirra eflaust saknað vinar í stað. Af þeim sem skapað hafa sér fastan sess á barnabókamarkaðnum má nokkra til nefna umfram þá sem áður hafa verið til greindir. Iðunn Steinsdóttir sendi frá sér bókina Þoku- galdur þar sem efni er sótt í útilegumanna- sögu en um leið er sagan rótföst í íslenskum samtíma. Mjög haganlega gerð saga. Gunn- hildur Hrólfsdóttir skrifar um unga stúlku sem þroskast á einu sumri við átök við yfirn- áttúrulega hluti jafnt sem sjálfa sig í bókinni Hér á reiki. Verðlaunahöfundurinn Guðrún Eiríksdóttir hefur samið söguna Saltfiskar á strigaskóm um dvöl íslenskra barna í Portúg- al og ævintýri sem þau lenda í þar. Þorsteinn Marelsson skyggnist inn í hugskot fermingar- barna í sögunni Ég get svarið það. Aðal- steinn Ásberg Sigurðsson sækir efniviðinn í sína sögu í hulduheima. í bókinni Furðulegt ferðalag þarf að bjarga nokkrum stórum tijám frá tortímingu og eru aðfarirnar óvenjulegar. Helga Möller segir frá smá- prakkarastrikum í bók sinni Prakkarakrakk- ar og Illugi Jökulsson fer inn á nýjar brautir í sögu sinni Silfurkrossinumn, en áður hafði hann samið Kanínusögu og Ævintýri litla skógarbjarnarins. Silfurkrossinn er vel upp- byggð saga en sýnir ákaflega dapurlega mynd af íslensku samfélagi. Myndabækur Á hverju ári koma út nokkrar gullfallegar myndabækur fyrir börn og finnst mér þetta vera mjög dýrmætt framlag til íslenskrar bókmenningar og um leið myndlistar. Mynd- list er mjög blómleg á íslandi í dag og því er mjög ánægjulegt ef ungir listamenn fá að koma list sinni á framfæri með því að myndskreyta barnabækur. Um leið fá íslensk börn að njóta innlendrar mynd- listar og kynnast þar með tveim listgrein- um. Áður hefur verið minnst bókina Ungfrú Nóra eftir hollenska verð- launahöfundinn Annie M. G. Schmidt. Þessi kona fékk H.C. Andersen verðlaun IBBY samtakanna árið 1985 og var þá orðin háöldr- uð. Gillian Cross á söguna, Nýr heimur, sem er saga um tölvuleik sem er mjög svo áhrifa- mikill í lífi sögupersónanna. Höfundur er vel þekktur í heimalandi sínu fyrir að taka á félagslegum viðfangsefnum og flytja erfið vandamál inn í barnabækur til að efla skiln- ing barna á málum. Af fyrri bókum hennar má nefna Úlfur, úlfur sem fjallaði um IRA og baráttuaðferðir þeirra á mjög næman hátt. Sagan um Blæjuna eftir Inger Bratts- tröm fjallar um unga stúlku í Kasmír og líf hennar og framtíðarmöguleika sem sannar- lega er frábrugðið því lífi sem íslensk börn búa við. Tvær bækur eftir Roald Dahl komu út hjá Máli og menningu. Annars vegar Danni heimsmeistari og hins vegar Jói og risaferskjan. Danni heimsmeistari segir frá litlum dreng og samskiptum hans við heim þeirra fullorðnu þar sem hann verður oftar en einu sinni að koma til bjargar. Sagan um Jóa og ferskjuna er öfgafull og myndrík saga um ákaflega ótrúlega hluti. Nokkrar sígildar sögur komu einnig út svo sem ævintýri H.C. Andersen og endursagnir Walt Disney en bækur þeirra eru löngu óteljandi á íslenskum markaði. Lokaoró Þegar bókaútgáfa fyrir börn árið 1996 er skoðuð má segja að við megum þokkalega vel við una. Bamabókin virðist halda velli og fjölbreytnin er meiri en búast mætti við í ljósi þess hve markaðurinn fyrir íslenskar bækur er í raun ógnarsmár. En eins og venju- lega eru það ákveðnir bókaflokkar sem lítið er um á markaði og er einkum lítið um fræði- rit sem fjalla um íslenskan veruleika á skemmtilegan hátt og eru samin fyrir börn. Á síðastliðnu ári kom upp nokkur ritdeila þar sem spurningin snerist um aðgengi barna að fræðsluefni og alfræðiritum. Þar hélt Siglaugur Brynleifsson því fram í grein að: „Staðhæfingar forstöðumanna Skólasafnam- iðstöðvar og Námsgagnastofnunar um skort á ítarefni og alfræðiritum eru alrangar og mjög villandi." (Mbl. 10.4. 1996). Ekki getur höfundur þessa pistils verið sammála fyrrver- andi kennara sínum um að það sé alrangt að skortur sé á fræðsluefni fyrir börn. Eg tel einmitt að það sé til vandræða að íslensk börn skuli ekki hafa greiðan aðgang að hvers kyns þekkingu á sínu móðurmáli. Allir vita að leikni í að skilja erlend tungumál auðveld- ar fólki að afla sér þekkingar. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að ef íslensk börn skynja það að fræðsla og skemmtun á því formi sem heillar mest nú til dags sé nær eingöngu á enskri tungu, er hætt við að þau hafi minni áhuga á að rækta íslenskuna. Aðeins með því að efla áhuga barna á móður- málinu getum við búist við því að íslenskan varðveitist og tungumál unga fólksins verði ekki frekar enskuskotið en nú er. En þegar rætt er um skort á fræðiefni fyrir íslensk börn er vert að vekja athygli á íslenskri alfræðibók sem kom út fyrir nokkr- um árum og ætti að vera sjálfsögð á öllum heimilum þar sem börn eru. Það er Alfræði unga fólksins sem kom út hjá Erni og Örlygi árið 1994. Ritið er þýðing og aðlögun á hinu fræga riti: The Dorling Kindersley Children’s Illustrated Encyclopedia. Dorling Kindersley fot'lagið er vel þekkt um allan heim fyrir fræðslurit á öllum sviðum í hæsta gæða- flokki. Alfræði unga fólksins er hafsjór af upplýsingum um allt milli himins og jarðar og meðal annars hefur verið lagður mikill metnaður í að staðfæra ritið þar sem það er hægt. Mín ósk er sú að þessi bók komi nú út á geisladisk því það er einmitt svona fjöl- fræðiefni sem ætti að koma út fyrir styrk hins opinbera. Hér er mjög þarft verk fyrir menntamálaráðuneytið til að tryggja að ís- lensk börn eigi aðgang að fjölfræði á sínu móðurmáli og á þeim miðli sem mest heillar í dag, geisladisk, þar sem hægt er að láta tölvuna fletta upp á þekkingarmolum þeim sem þar má finna. Þeir tveir miðlar sem mest heilla eru ann- ars vegar alnetið og hins vegar gagnasöfn á geisladiskum. Alnetið er einmitt kjörinn vett- vangur til að koma á framfæri íslensku efni þar sem útgáfukostnaður allur er hverfandi og þeir sem gætu nýtt sér efnið eru þeir sem talandi eru á íslenska tungu. Ef því er ekki sinnt að hafa fróðleik og skemmtan aðgengi- lega fyrir ungu kynslóðina á þeim miðlum sem algengastir eru í dag tel ég að enn komi til með að halla á íslenskuna sem það tungu- mál sem við notum til þekkingarmiðlunar inn í næstu öld. ÚR RISANUM þjófótta. Guðrún Hannesdóttir myndskreytti. JÓN VALUR JENSSON APRÍLLJÓÐ Það er indælis veður að arka um bæinn og orð færa’ á blað, er lífgeislum stafar sól á sæinn og sumar fer að. Þá þyrpast á strætin konur og karlar með krílin smá og stúlkurnar: glaðlegar eru þær allar - svona á að sjá. En margur angrast af atvinnu- leysi eða aumlegum hag, þótt harki hann af sér og höfuðið reisi hærra í dag. Enn langar þig mest að lifa og duga því landi’, er þig ól, og þungi vetrarins hverfur úr huga með hækkandi sól. Æ, allt er svo fagurt á ungu vori og upphiminn blár! og Ijúfurnar viðra sig léttar í spori - með leyndar þrár... Höfundur er guðfræðingur og forstöðumaður Ættfræðiþjónustunnar. ÞÓRDÍS GUÐJÓNSDÓTTIR VAKNAÐU Vaknaðu þegar blærinn hvíslar komdu með mér út í vorið Sjáðu hvernig sumartunglið deplar til þín brosandi auga Hlustaðu á kyrrðina kveða ilmljóð í ungu brumi Vaknaðu þegar vorblærinn hvíslar: Komdu. í GARÐI BAKKUSAR Hvíldarlaust leitar þú í villuskógi þar sem skuggarnir glotta gulum tönnum að óttanum sem skimar úr augum þínum þú veist ég er fangi ímyrkviðnum og heyri ekki þótt þú hrópir nafn mitt því að guð garðsins rennir vaxi í eyru mín. Utan úr fjarskanum finn ég titrandi geisla hvísla niður til þín gegnum þykknið: haltu áfram að leita að hrópa. Höfundur starfar hjó Nómsgagnastofnun. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 5. APRÍL 1997 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.