Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1932, Síða 12

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1932, Síða 12
400 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS f óprentuðu þjóðsagnasafni Ól- afs Daviíðssonar er frá því sagt, að Arngrírnur Gíslason málari hafi eitt sinn verið á ferð vestur yfir Eyjaf.jörð. Hann hafi af firðinum sjeð eldhjarma mikinn inn yfir Hörgárdalnum, um það bil sem hann hugði mið á Möðru- velli. — Sá hann eldsýn þessa s'vo glögt, að hann taldi full- víst að staðarhús stæðu þar í björtu báli. Hann hjelt áfram ferð sinni til Möðruvalla, því þangað var ferðinni heitið. En er hann sá heim á staðinn, var þar alt með kyrrum kjörum og eng- inn eldsvoði. En þess var ekki langt að bíða, að forsýn Arngríms rættist. Því fám dögum síðar brann kirkjan, meðan Arngrímur dvaldi þar. Og Arngrímur fekk annað er- indi til Möðruvalia en það að teikna mynd þá, sem hjer birtist. Því þó ekki sje þess getið í frá- sögn Norðanfara, að annað bjarg- aðist úr kirkjunni en fonturinn, ljósahjálmur og bekkir, þá bjarg- aðist einnig altaristaffan. Arn- grímur rjeðst inn í kirkjuna áð- ur en eldurinn barst inn í kór- inn, skar altaristöfluna úr ramm- anum og hafði samanvafið ljer- eftið út með sjer. Porráðamenn kirkjunnar gáfu Arngrími altaristöflurifrildið. En með þá mynd, sem fyrirmynd tók Arngrímur sig til og mlálaði alt- aristöflur í allmargar kirkjur norðanlands. Á uppdrættinum af kirkjubrun- anum hefir Arngrímur sýnt tvo menn tosa þeim þriðja út um glugga á austanverðri kirkjunni. Er ekki ólíklegt, að hann þar eigi við þann atburð, er hann sjálfur rjeðist inn í kirkjuna á síðustu stundu, til að ná í altaristöfluna. Hitt er að vísu ekki útilokað, að hjer sje átt við viðureignina við kirkjuvörðinn, er Jón Sveinsson mundi eftir, þegar hann hamslaus ætlaði að æða inn í logandi kirkj- una. Eftir þessum uppdrætti Arn- gríms Gíslasonar að dæma, er ekki annað sýnna, en til sje önnur mynd af þessari kirkju á Möðru- völlum. Margir kannast við mynd- ina „En Pige fra Mödruvallis“, eftir F. C. Lund, er gefin var út nálægt 1860, meðal mynda af ým- iss konar þjóðbúningum.Er mynd- in af stúlku í hátíðabúningi, með skuplu. Af nafni myndarinnar varð það ekki ráðið með vissu, hvort hún hefði nokkuð samband við Möðruvelli í Hörgárdal, því um fleiri Möðruvelli gat verið að ræða. En oft hefir mjer dottið í hug, að fjallsbrúnin í baksýn gæti mint á Möðruvallafjall. En af mynd Arngríms er það sýnilegt að kirkjan í baksýn er Möðru- vallakirkja, er brann 1865. Svo segir í Norðanfara, að kirkja þessi hafi staðið í 77 ár. Hafi hinn mikli athafnamaður Stefán Thorarensen amtmaður staðið fyrir smíði hennar árið 1788. En Pjetur amtmaður Hav- steen hafi að nokkru leyti látið endurbyggja hana, og prýtt hana mikið að utan og innan, og reist turninn. Pjetur amtmaður var ekki heima er kirkjan brann, var á ferð vestur í Húnavatnssýslu. Skamt vestan við kirkuna, norðan við kirkjustíginn, er göm- ul járnplata yfir leiði. Er plat- an sprungin um þvert, og var svo er jeg man fyrst eftir. Var mjer sagt að turn kirkjunnar hafi hrun- ið niður á. plötu þessa er kirkjan brann, og þannig hafi hún sprung- ið. Ætti þetta að hafa gerst skömmu eftir að bruninn var orð- inn svo magnaður sem á myndinni sjest. Af því hvernig eldurinn hagar sjer, má vel geta sjer þess til, að allmikið hafi verið óbrunn- io af turninum, er styrktarstoðir hans hafa látið undan. En eitthvað hefir Arngrími fundist járnplatan yfir leiði þessu koma við sögu, úr því hann sýnir plötuna á upp- drætti sínum. IH[irkjuna endurbygði Þor- steinn Daníelsen á Skipalóni. Er skaði að því, hve samtíðarmenn hans rituðu lítið um atorku og sjerkenni þess merkismanns. Sú kirkja stendur enn og er hið vand- aðasta hús. Hafði Danielsen hið mesta dálæti á þessari smíði sinni, gerði sjer stundum ferð þangað til þess að ljta eftir kirkjunni, og hringdi þá kirkjuklukkunnm sjer til skemtunar. En ekki veit jeg hvort hnnu hefir haft Möðruvnllak irkju í huga, og ætlað að gera saman- hurð á stærðarhlutföllum hennar og Frúarkirkju í Kaup nannaln fn. er hann sællar minnir.gar maldi Frúarkirkju í einni utanför siitni. með þeim hætti að eftirtekt va’ ti. Sagan segir að svo hafi Ixrið til sunnudag einn er kirkjufólk streymdi til guðsþjónustu í Frú- arkirkju hafði það sjeð mitin ein i feAma kirkjuna endanna á milli. Hjelt fólk að hjer væri kominn trúarofstækismaður, er sýní' vildi guðshúsi þessu svo hremmanle,' blíðuatlot. En svo var í raúninni ekki. Þetta var Þorsteinn Daníelsen frá Skipalóni, þjóðhagasmiður. Hann var að mæla kirkjuna með hand- hægri aðferð eins og mældir eru heystabbar í tóft og þvíumlíki. Hann var þjóðlegur maður. Svo þótti fslandsvininum P. Feilberg í Söborg. Hann sagði mjer að Daníelsen hefði eitt sinn heimsótt sig og komið þangað ríðandi. Hann kunni ekki við ferðalög með járnbrautum. Hann leigði sjer því tvo stóra ökuhesta í Höfn og fylgdarmann, að ís- lenskum sig og reið sem leið ligg- ur norður Sjáland til Söborg. ^Jænir Jónasar Hallgrímsson- ar í kvæðinu um að „engill, ofan farinn grandi burt frá garði snúi“ — rætt.ust ekki. Friðriksgáfa brann í mars árið 1874. Þeim atburði lýsir síra Friðrik Bergmann í ferðaminningum sín- um frá sumrinu 1899, er h.inn nefndi „ísland um aldamótin“. Hann kom að Möðruvöllum í þeirri ferð. í samhandi við þá komu sína ritaði hann svohl.ióð- andi minningar kafla: Margar endurminningar frá æsku vöknuðu í huga mínum, þeg- ar jeg Var staddur á Möðruvöll- um. Veturinn 1873—74 vorum við Pálmi Pálsson kennari í Reykjavík, þar að læra undir skóla hjá síra

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.