Lesbók Morgunblaðsins - 22.10.1983, Page 3

Lesbók Morgunblaðsins - 22.10.1983, Page 3
Á myndinni sem er tekin á sefingu sjást Ragnheiður Steindórsdóttir og Arnar Jónsson í hlutverkum Elísu og Higgins í My Fair Lady. Á myndinni til vinstri er Arnar Jónsson í gervi Higgins prófessors í My Fair Lady. Myndin er tekin á æfingu. ijósmyndan PáU A. Páisson. hafi varla getað stillt sig um að stinga á fleiri kýlum samtíma síns um leið. Eitt af þessum kýlum, að hans mati, var einmitt rómantíkin sem mjög hafði verið í hávegum höfð á nýliðnum Viktoríutíma. Uppgjör Shaws við rómantíkina kemur berlega í ljós í kunnum eft- irmála sem hann reit að Pygmal- ion. Augljóst er, að hann telur þennan eftirmála afar mikilvæg- an. í upphafi formálans að verkinu segir hann: „Eins og við munum síðar sjá, þarfnast Pyg- malion ekki formála, heldur eftir- mála, sem ég hef komið fyrir á viðeigandi stað.“ í þessum eftir- mála rekur Shaw örlög Elisu eftir að leikritinu sleppir, en til skýr- ingar skal þess getið, að leikurinn endar þar sem Elisa gefur í skyn að hún muni ætla að giftast Freddy Eynsford Hill sem Higgins fyrirlítur, en áhorfanda er látið eftir að meta það hvort hún sé aðeins að storka Higgins í einu af mörgum reiðiköstum sínum. Þetta lætur Shaw sér þó ekki nægja, en ástæðuna fyrir því að hann rekur söguna áfram, má sjá í upphafi eftirmálans: „Það sem eftir lifir sögunnar þarf ekki að sýna í fram- kvæmd, og þyrfti varla að segj- ast, ef ímyndunarafl okkar væri ekki svo veiklað af því hve áreynslulaust það er undirgef- ið við hinar tilreiddu, auðmeltu lausnir skransalanna þar sem Rómantíkin geymir birgðir sínar af „góðum endum“, sem afskræma allar sögur. Nú er sagan af Elisu Doolittle ósköp hversdagsleg, þó hún sé kölluð rómantísk, vegna þess hve sú umbreyting sem þar er lýst, virðist ákaflega ótrúleg. Hundruðum ákveðinna og metnaðargjarnra stúlkna hafa lánast slíkar umbreytingar, eftir að Nell Gwyenne gaf þeim fordæmi með því að leika drottningar ogkónga í leikhús- inu þar sem hún hafði áður byrjað með því að selja appels- ínur.“ Þarna er tónninn gefinn. Sú um- breyting sem verður á Elisu allt í gegnum leikinn er svo sem ekki neitt sérstakt, þó hún virðist stórkostleg. En almenningur heimtar auðvitað að karl- og kvenhetja sögunnar giftist, þó svo öll heilbrigð skynsemi mæli gegn slíku: „Þetta er ekki hægt að sætta sig við, ekki aðeins vegna þess að hið litla sjónarspil hennar hlýtur að spillast, sé það reist á svona hugsunarlausum fullyrð- ingum, heldur vegna þess að hinn sanni endir virðist aug- ljós öllum þeim sem hafa til- finningu fyrir mannlegu eðli yfirleitt og sér í lagi kveneðl- inu. Þegar Elisa sagði Higgins, að hún myndi ekki giftast hon- um ef hann bæði hana þess, var hún ekki að gantast. Hún var að tilkynna vel yfirvegaða ákvörðun. Þegar áhugi ungfrúr vaknar á piparsveini, hann yf- irgnæfir hana og kennir henni eins og Higgins EIisu, þá er það ávallt svo, sé hún nægilega mikil persóna, að hún íhugar vendilega hvort hún vill standa í því að verða eiginkona hans, sérstaklega ef áhugi hans fyrir hjónabandi er svo lítill að ákveðin og trúföst kona gæti krækt í hann ef hún einsetti sér það.“ 500 punda hveiti- brauðsdagar Sem sagt, Elisa hlýðir rödd eðl- isávísunar sinnar og brjóstvits, og hafnar Higgins, sem í leiknum er reyndar gerður að hálfgerðum leiðindagaur, skapstirðum og sjálfselskum, fyrir utan að vera tuttugu árum eldri en hún. En það á auðvitað ekki fyrir ungri og fal- legri stúlku eins og Elisu að liggja að pipra, þannig að hún tekur bón- orði vonbiðilsins Freddys Eyns- ford Hill, svosem ekki af neinni rómantískri ástarhrifningu heldur einfaldlega vegna þess að „hún vill heldur eyða ævinni í það að hann sæki fyrir hana inniskóna, en að eyða ævinni í að sækja inniskó Higgins. Og ekki eru hveitibrauðs- dagar þeirra neitt sérstaklega rómantískir: Freddy eigandi eng- an annan auð en deyjandi orðstír hnignandi ættar, sem reyndi þó að berjast áfram með aðalsbrag, en þrátt fyrir blankheitin voru Frh. á bls. 4. hann varð niræður 1 þeim manuði. hjá ambassador. Er ekki að orð- lengja það að umbreytingin tekst með slíkum ágætum að jafnvel Pickering verður furðu lostinn og hefur það helst við þetta að at- huga að Elisa hafi verið allt of „ekta“ hertogafrú. En sagan um viðskipti blómasölustúlkunnar El- isu og prófessors Higgins skal ekki frekar rakin hér, aðeins skal þess getið að undir lokin kemur til mikils uppgjörs milli þeirra. Tilgangur Shaws með því að skrifa Pygmalion var alls ekki að segja fallega, rómantíska sögu, og eins og við munum síðar sjá, þá fyrirleit hann alla rómantík, a.m.k. á yfirborðinu. Samt sem áð- ur kallar hann verk sitt róman- tískt, „A Romance". Tilgangur hans var eins og glögglega kemur fram í formála leiksins, að deila á skeytingarleysi samlanda sinna gagnvart móðurmálinu. „Englend- ingar bera enga virðingu fyrir tungu sinni, og vilja ekki kenna börnum sínum að tala hana,“ segir hann í formálanum, og einnig: „Það er ómögulegt fyrir Englend- ing að opna munninn án þess að það verði til þess að einhver annar Englendingur fyrirlíti hann." Þetta voru stór orð, og auðvitað olli leikritið miklu fjaðrafoki þeg- ar það var frumsýnt. Hér gat í fyrsta sinn að heyra á leiksviði hið mergjaða tungutak lágstéttanna í London, og auðvitað hneykslaði þetta eyru prúðbúnu broddborgar- anna sem sjálfsagt hafa átt á allt öðru von. En hneykslunarraddirn- ar þögnuðu fljótt og fólk tók að líta á hið óheflaða orðfæri leiksins sem skemmtun og ekki er þess getið að hin beitta ádeila leiksins hafi haft nokkur áhrif í mál- hreinsunarátt meðal enskra. Þess skal getið, að Pygmalion var fyrsta leikritið sem Shaw gaf leyfi til að yrði kvikmyndað, og gerði það Gabriel Pascal árið 1938. Skransala Róman- tíkurinnar Þegar þeir félagar Lerner og Loewe sömdu söngleik sinn upp úr Pygmalion Shaws, þurfti einu við að bæta, nefnilega rómantíkinni sem ómissandi þykir í hverjum góðum söngleik. Þessi rómantík var nefnilega alls ekki fyrir hendi í hinu upprunalega verki Shaws. Þó svo að höfuðtilgangur Shaws með verkinu hafi verið að deila á málfar Englendinga, gefur auga leið að jafn frjór penni og Shaw 1929. Bernard Shaw, rithöfundur, og leikarinn Gene Tunney fylgjast með Polo-keppni á eynni Brioni, nálægt Feneyjum á Ítalíu. 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.