Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 06.11.1949, Qupperneq 11

Lesbók Morgunblaðsins - 06.11.1949, Qupperneq 11
LESBÖK MORGUNBLAÐSINS 503 Seinasti Hlíðarhúsabærinn (Vesturbær). Upp úr því breyttist byggingarlag- ið algjörlega og bar einkum tvent til þess. Árið 1874 flyst hingað fyrst þak- járn, þykt og vandað, og varð Geir Zoega kaupmaður fyrstur manna til þess að láta setja það á hús sitt. Þetta þak er enn við líði, hefir dugað öll þessi ár og má af því marka hvað það hefir verið vand- aðra heldur en þakjárn það, sem flust hefir á seinni árum. Þak- járnið olli byltingu í byggingar- málum Reykjavíkur. Eftir að það kom var ekki sett torfþak á íbúð- arhús og menn fóru að rífa torf- þökin af bæunum og setja járnþök á í staðinn. Má því segja að næst torfbæaöldinni hefjist hjer báru- járnsöldin. Menn ljetu sjer ekki nar.gja að hafa járn á þaki á timb- urhúsum, heldur klæddu þau öll með járni og helst þetta þangað til sementsöldin (eða steinhúsa- öldin) tók við, eða um 30—40 ára skeið. Önnur höfuðorsök þess að torf- bæaöldin leið undir lok, var sú, að þegar Alþingishúsið var bygt, lærðu margir steinsmíði, og upp frá því var hætt við að hafa voggi bæanna úr grjóti og torfi. Þá komu hir.ir svonefndu „steinbæir“ sem margir standa enn ( dag, með út- veggjum úr höggnu og límdu grjóti. EINS og fyr er getið samdi Jón prentari skýrslu sína 1886. Þá var hðin torfbæaöldin, sem staðið hafði um 90 ár. Það virðist því svo, sem honum hefði átt að vera inn- an handar að telja einnig alla þá torfbæi er risu upp eftir 1840 og gera þannig fullkomna skrá um alla þá torfbæi, sem' reistir voru í Reykjavík. En þótt hann hafi ekki gert það, er samt mikill fengur að skýrslu hans, því að hún sýnir h\ ernig úthverfin voru bygð þegar Reykjavík var fimtug. „Kotin“ voru hinn íslenski hluti höfuðstað- arins, en Miðbærinn, aðal verslun- arlóðin, bygð að mestu dönsku og hálfdönsku fólki. Það lætur að líkum, að mismun- andi hafa „kotin“ verið bæði um frágang á byggingu og umgengni ytra og innra. Sum hafa verið Örg- ustu greni og sennil. hefur þar oft farið saman sóðaskapur og hirðu- leysi íbúanna. Aðrir bæir hafa ver- ið snotrir bæði að frágangi og um- gengni, þótt ekki væri þeir há- reistir og til sannindamerkis um það höfum vjer ummæli Jóns biskups Helgasonar. Hann sagði í einu riti sínu, að sjer sje í barns minni mörg heimili efnalítilla tómt húsmanna, bæði fyrir austan bæ og vestan, þar sem myndarskapur blasti við manni þegar inn vav komið, þótt fátt væri þeirra inn- anstokksmuna, sem á vorum dög- um teljast ómissandi á hverju heimili. Og hann getur sjerstak- lega um nokkur fyrirmyndarheim- ili í torfbæunum. Þessi nefnir hann í Austurbænum: Sölvahól, Steins- staði, Stafn, Pálsbæ, Loftsbæ, Eir- nvarbæ, Suðurbæ, Stöðlakotsbýl- in og Skálholtskot. En þessi í Vest- urbænum: Melkot, Skólabæ, Há- konarbæ, Hákot, Arabæ, Vigfúsar- kot, Hól, Nýabæ, Hlíðarhúsabæ- ina, Miðsel, Garðhús, Mýrarholt „Og svona mætti lengi telja á- fram“, segir hann. REYKJAVÍK var torfbæaborg, þegar hún var fimtug. Á hundrað og fimtu ára afmæli hennar voru allir torfbæirnir horfnir. En þeir eiga sinn kafla í sögu bæarins. Það er hverju orði sannara að

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.