Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1957, Síða 151

Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1957, Síða 151
ÍSLANDSKLU KKAN í SMÍÐUM 151 drottningar hans (Ann. II, 647 o. áfr.). E. t. v. hefur skáldið að einhverju leyti haft hliðsjón af þeirri frásögn við gestaboðslýsinguna í upphafi Elds, þótt augljós líkingar- atriði séu fá eða engin. Um bréf þau, sem Jón Arason biskup á að hafa „tilskrifað keis- aranum í Þýzkalandi að eignast landið og veita sér styrk því að halda með sömu trúar- brögðum“, er vitnað í Skarðsárannál (Ann. I, 112). En í viðræðu við Arnæus er ham- borgarkaupmaðurinn Úffelen .látinn skírskota til þessara skrifa Jóns Arasonar (Eldur 171—72). Úr Skarðsárannál árið 1545 hefur Halldór skrifað hjá sér setninguna: „Lutheri bók, að páfadómurinn sé stiptaður af djöflinum, útgeingur.“ (Ann. I, 106) Eins og kunnugt er, kemur Luther talsvert við sögu í íslandsklukkunni, og leynir sér ekki, að höfundin- um er heldur kalt til hans. Á „lausu“ handritablöðunum að Eldi eru Luthers Werke nefnd oftar en einu sinni og vitnað í ýmis skammaryrði hans um páfann. Mér þykir ekki ólíklegt, að þessi lestur skáldsins sé skýringin á því, að við skyldum seinna, dálítið óvænt, fá að heyra um Luther í Atómstöðinni; en bæði organistinn og Búi Árland minnast þar á klám hans (23,189). Annálar hafa sjálfsagt gefið skáldinu efni í aldarfarslýsingu íslandsklukkunnar langt fram yfir það, sem verður ljóst af beinum tilvísunum: um afbrot, refsingar og aftökur, stórubólu, jarteikn o. s. frv. Þegar Jón Hreggviðsson var dæmdur í sekt fyrir illmæli um konginn, sagði „í dóms- niðurstöðunni á latínu að dómurinn ,væri ekki svo mjög uppkveðinn eftir fjölda vitn- anna, heldur eftir efnisgnótt þeirri sem í vitnisburðinum felst‘ “ (Klukkan 19). Þessi skringilegi formáli virðist eiga svo vel við mál Jóns Hreggviðssonar, að maður verður næstum hissa á því, að tilvitnunin skyldi ekki vera tekin beint úr réttarskjölunum. En Halldór hefur skrifað hana hjá sér frá útgáfu Sigfúsar Blöndals á Píslaisögu Síra Jóns Magnússonar (1914), bæði á latínu og í þýðingu útgefanda (Minnisbók b 89). Séra Jón notar hina latnesku klausu í rökræðu sinni um vitnisburð í galdramálum. Þessi bók hlýtur að hafa verið skáldinu stórfróðlegt plagg um menningu þeirra tíma. En í örlög- um Jóns Þeófílussonar frá Vestfjörðum lýsir hann sjálfur galdratrúnni með grimmri kímni. „Ná í einhverja fáránlega gamla náttúrufræði, líkl. Jóns lærða. (ísl. aðskiljanlegu náttúrur)“, stendur í Minnisbók a (106). Sú náttúrufræði hefur eflaust verið ætluð hin- um lærða Grindvíkingi, sem hefur mikla ást á „scientia mirabilium rerum“ (Klukkan 199) og er að safna efni í bækur sínar Physica Islandica og De gigantibus Islandiae (203). Fyrirmynd hans í veruleikanum, Jón Olafsson Grunnvíkingur, samdi bæði steina- fræði og fiskafræði, m. a. s. ritgerð um risa og tröllkonur.1 Grunnvíkingurinn hélt samt, að risar hefðu ætíð verið fáir og dreifðir. Ef mergð jötna hefði verið mikil, ætti miklu meira að finnast af stórum beinum í jörðu. Það er því eðlilegt, að nafni hans og eftir- mynd í skáldsögunni er látinn spyrja Jón Hreggviðsson, hvort fundizt hafi „tröllabein í jörð á hans afréttum ellegar á heiðum uppaf Borgarfirði“. Bóndinn neitar því, „enda 1) Um þessar ritgerðir Jóns Grunnvíkings, sbr. áðurnefnt rit eftir Jón Helgason. Minnisbók a vísar til þessa rits bæði um fiskafræði og steinafræði Grtinnvíkingsins. (75)
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196

x

Árbók Landsbókasafns Íslands

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Landsbókasafns Íslands
https://timarit.is/publication/279

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.