Morgunblaðið - 05.11.1994, Qupperneq 32

Morgunblaðið - 05.11.1994, Qupperneq 32
MORGUNBLAÐIÐ 32 LAUGARDAGUR 5. NÓVRMBER 1994 í Borgarkringlunni Hvaðaskoðun hefurþú? Er fjármavnsskattur rétthetismal I dag kl. 14.00 í Málpípunni munu Pétur Blöndal og Ögmundur Jónasson rœða þessa áleitnu spumingu. Umraðunum verður útvarpað á Rás 2. Reglur fyrir Málpípuna: Frummælendur fá 4 mín. í fyrri umferð og 2 mín. í seinni umferð. Fyrir hverja spurningu sem þeir fá frá fólki úr sal fá þeir 70 sek. til að svara. I MÆTUM ÖLL OG LfHIJ TÖKUMÞÁTTÍ MÁLPÍPUNNI á t NOVEMBERTILBOÐ A HREINLÆTISTÆKJUM O.FL. 20-40% AFSLÁTTUR VATNSVIRKINN HF. Ármúla 21, simar 68 64 55 - 68 59 66 -kjarni málsins! ISLENSKT MAL Ekki er að spyrja að Páli Bergþórssyni. Hann er jafnorð- hagur sem hann er áhugasamur um móðurmálið okkar góða. Hann skrifar mér bréf sem ég birti með þökkum, og eftir vin- samleg inngangsorð til umsjón- armanns segir svo (og þarf ekki um að bæta): „í dag (30. september 1994) las ég frásögn af könnun á sjón- varpsnotkun á Akureyri. Þar stendur: „í skýrslunni kemur fram að myndhandaeign sé mun almennari en fram hafi komið í rannsóknum áður.“ Orðið myndband er hér notað í einni af mörgum merkingum sem lagðar eru í það. Þannig er líka farið með orðið video á enskri tungu. Ég sé ekki betur en viðeigandi væri að eignast orð sem gera okkur fært að greina á milli þessara merkinga. Það má auðvitað gera á ýmsa vegu, en helst dettur mér í hug að ráða fram úr vandanum eins og í eftirfarandi setningu: Myndband er band á mynd- snældu. Með bandmyndavél eða með upptöku beint úr sjónvarpi má taka bandmynd á mynd- bandið og síðan er hægt að setja myndsnælduna í myndstokk og sýna á sjónvarpsskjá. Orðin myndband og band- mynd skýra sig sjálf (samanber bréfsíma og símbréf). Fyrir- myndin að myndstokknum er hins vegar snældustokkurinn gamli sem er reyndar nokkuð framandi ungu fólki en því kunn- ari körlum úr Hvítársíðu og Svarfaðardal. Allt eru þetta orð sem þarf að nota mikið á flestum heimilum landsins. En þá er heldur ekki nema eðlilegt að þau séu stytt í daglegu tali, í þeim atvikum þegar ekki getur valdið misskilningi. Þá væri einfaldlega talað um bandið, myndina, snælduna, myndavélina og stokkinn. Er ekki framvinda menningarinnar reyndar sú, að bráðum þekkjum við engin önn- ur bönd, engar aðrar myndir, snældur, myndavélar eða stokka?“ ★ Umsjónarmaður hefur oft sagt vanþóknun sína á „aula- Umsjónarmaður Gísli Jónsson 769. þáttur júinu“ í máli okkar og þá jafnan vitnað í fræga Eimreiðargrein eftir Halldór Laxness um vondar dönskuslettur. Hér fer á eftir kafli úr sögu Akureyrar eftir Jón Hjaltason, en þar er brugðið ljósi á innreið „aula-júsins“ í mál okkar: „Og í bréfaskiptum við bróður sinn, Júlíus amtmann, notaði Jakob [Havsteen konsúll] alltaf dönsku og fékk skrifað til baka á sama tungumáli. Vitaskuld má horfa til þess að þeir áttu til danskra að telja en hitt var einnig að danska var tunga herraþjóðarinnar og höfðingja- kærum kaupstaðarbúum þótti ekki lakara að geta gripið til hennar. Má jafnvel ímynda sér að Jakob hafí viljandi undirstrik- að stéttarstöðu sína með dönskuskotinni íslensku en það orð fór af honum að hann teldi sig öðrum betri. „Ég og konan mín erum yfir þá alla“, var haft eftir honum og af því tilefni ort í orðastað kaupmannsins: Ég þekki jú þessa karla þeir eru jú bara svín. Ég er jú yfir þá alla, og eins er jú konan mín.“ ★ Hlymrekur handan kvað: Mannanna börnin mörg á maddama Þrúður á Hörgá og þeim lítillátum, ljúfum og kátum verður hún þrásinnis örg á. ★ Sigurði Karlssyni í Reykjavík þótti að vonum furðulegt að þaulvanur útvarpsmaður á Rás eitt skyldi segja á þá leið, að best væri „að segja amen á eft- ir efninu". Umsjónarmaður tek- ur að sjálfsögðu undir þetta. Ríkisútvarpinu er ætlað að vera öðrum til fyrirmyndar, og verður þá til þess að ætlast, að þar sé vitnað rétt í sígildar bókmenntir. í Manni og konu eftir Jón Thor- oddsen segir séra Sigvaldi á Stað: „Vér viljum því, kærir bræð- ur, á þessu litla stundarkorni í kortleika og eftir vorum brost- feldugu efnum yfírvega út af þessa dags evangelio; primo eða í fýrsta máta, að vér allir séum vankaðir - rétt er það, sagði prestur, og secundo eða fyrir það annað - já, þar hef ég nú ítem - að vér, rétt er það, etc., hum, hum - en hér er galli á gjöf Njarðar, vantar sumsé tvö eða þijú blöð aftan af ræðunni, og svo mun ég hafa fengið hana - skaði er, hvernig allt fúnaði og skemmdist hjá honum sauðnum, hum, hum - og bænina, hum, hum, en úr því er nú betra að ráða - en hitt var verra - en látum samt sjá, hér getur verið amen eftir efninu, hum, hum.“ Amen eftir efninu (þ.e. sam- kvæmt efninu) er auðvitað allt annað en amen „á eftir efninu“. Þá þykir bréfritara sem stjórn- málamenn ofnoti mjög orðasam- bandið „með ... hætti“, t.d. „með greinilegum hætti“, „með eðlilegum hætti“ o.s.frv. Hann vill fremur segja á eðlilegan hátt, á greinilegan hátt, eða nota aðeins atviksorðin greini- lega og eðlilega. Við Sigurður vitnum um þetta efni í hina ágætu bók Málkróka eftir Mörð Árnason. Umsjónarmaður þakkar svo Sigurði vingjarnleg orð um þátt- inn og þann sem um hann sér. ★ í fylgiskjali nr. 6 með tillögum og greinargerð nefndar nokkurr- ar sem skipuð var af félagsmála- ráðherra, segir meðal annars svo: „Atriðið til úrbóta. Tekið verði upp skatt- gjald/þarnagjald á alla borgara, þannig að böm okkar verði eign allrar þjóðarinnar, en ekki gerð eign einstaklinga, en síðan tekin fegins hendi inn í ríkisbúskap- inn, þegar þau verða skattgreið- endur.“ Umsjónarmaður biðst velvirð- ingar á því, að hann stendur klumsa gagnvart þessu lesmáli. ★ Steldu á meðan ungur ert, oft og smáu saman, uns það verður opinbert, öllu sláðu í gaman. (Gömul heilræðavísa.) ★ I DV stóð um daginn: „Einar Áskell er eitthvað sem allir hafa treyst“. Er þetta danska? Sófasett - hornsófar Hvíldarstólar í leöri og áklæði. Borðstofuhúsgögn - svefnsófar. ofw v» ÁRMÚLA 8, SÍMAR 812275, 685375. UNO DANMARK LÍKA í GAMLA MIÐBÆNUM MNGHOLTSSTRÆTI 6 (Annað hús frá Bankastræti) FRJÁLSLEG FÖT ÚR NÁTTÚRUEFNUM 15% OPNUNARAFSLÁTTUR 5.-15. NÓVEMBER Borgarkringlunni, s. 683340 Þingholtsstræti 6, s. 20740 Blab allra landsmanna! fftwðtœMatofe -kjarni málvim!

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.