Náttúrufræðingurinn

Ukioqatigiit

Náttúrufræðingurinn - 1989, Qupperneq 17

Náttúrufræðingurinn - 1989, Qupperneq 17
eríku. Þegar rætt er um regnskóga í þessari grein er hins vegar eingöngu átt við regnskóga hitabeltisins. Ævafornir skógar í stöðugu umhverfi? Samkvæmt hefðbundnum hug- myndum manna um regnskóga, eru þeir ævafornir og einkennast framar öðru af stöðugu og lítt sveiflukenndu umhverfi, hvort sem stöðugleikinn er mældur á jarðfræðilegum tímaskala eða vistfræðilegum, t.d. yfir nokkra áratugi. Þannig var talið að á meðan fimbulvetur ísalda umbyltu eða þurrk- uðu út líf á norðurhveli, hefðu regn- skógarnir staðið í stóískri ró og talið var að sögu þeirra mætti rekja óslitið aftur um hundruð þúsunda eða jafnvel tugmilljónir ára. Með auknum rann- sóknum hefur komið í ljós að þessi mynd af regnskógunum sem ævaforn- um og lítt undirorpnum sveiflum er ekki alls kostar rétt. Á síðustu ísöld kólnaði í hitabelti eins og annars staðar á jörðinni. Rannsóknir á skógarmörkum í Equa- dor á síðasta skeiði ísaldar benda til þess að meðalárshiti hafi þá verið a.m.k. 4,5 °C lægri en nú (Liu og Col- invaux 1985). En ísöld fylgdu einnig aðrar breytingar á veðurfari; samfara kólnuninni varð loftslag þurrara en áður. Útbreiðsla skóga dróst því ekki aðeins saman vegna kulda, heldur einnig vegna þurrara loftslags. Eink- um er talið að þessa hafi gætt í Suður- Ameríku og Afríku. Til dæmis hafa frjógreiningar úr jarðvegi frá norður- hluta Guatemala sýnt að þar sem nú vex sígrænn hitabeltisskógur voru þurrar gresjur með dreifðum runnum á ísöld (sjá Lewin 1984). Loftslag þornaði mun minna í Asíu þar sem út- hafsáhrif voru þar meiri en í Suður- Ameríku og Afríku. Þó hljóta miklu stærri landflæmi að hafa borið svip af meginlandsloftslagi en nú. Sjávarstaða var allt að 180 m lægri en nú er og eyj- ar Indónesíu (s.s. Súmatra, Borneó, Java, Celebes og Balí) voru þá hluti af meginlandi Suðaustur-Asíu, sem var þar af leiðandi miklu stærra en það er nú. Trúlega hefur Indónesía skilist frá og greinst í eyjar fyrir um 8.500 til 10.000 árum. Hvað Suður-Ameríku snertir, hefur komið í ljós að fjölbreytni tegunda er mjög misskipt innan Amasonskógar- ins og nokkur svæði virðast vera miklu tegundaauðugri en skógurinn í heild. Telja margir líklegt að þetta séu svæði þar sem loftslag þornaði lítið eða ekkert á síðustu ísöld, og þar hafi því orðið eftir „regnskógaeyjar“ með- an skógurinn hopaði vegna þurrka annars staðar (Myers 1986). Tilgátur eru um að út frá þessum eyjum hafi skógurinn síðan breiðst eftir Iok ísaldar. Útbreiðsla regnskóga í Afríku dróst trúlega mikið saman á síðustu ísöld, enda eru þeir ekki jafn fjölbreyttir að tegundum og skógar Asíu og Suður- Ameríku. Flestir vísindamenn telja skógana í Suðaustur-Asíu elsta og að þeir hafi orðið fyrir tiltölulega lítilli röskun vegna þurrara loftslags á ísöld. Ef til vill hafa sumir hlutar Suðaustur- Asíu borið skóg, einhvers konar regn- skóg, óslitið í 70 milljón ár (Myers 1980). Þeir skógar gætu því verið elstu landvistkerfi jarðar. GRÓSKA OG FJÖLBREYTNI Regnskógar hitabeltis eru tegunda- auðugustu og fjölbreyttustu vistkerfi jarðar. Þótt þeir þekji aðeins um 6-7% þurrlendis, lifir líklega í þeim um eða yfir helmingur allra tegunda lífvera (Myers 1986). Þeir eru einnig gróskumestu vistkerfi jarðar og ná meiri lífþyngd (þ.e. massa lifandi vera) á flatareiningu lands en nokkurt annað vistkerfi. Lífþyngd láglendis- skóganna hefur verið áætluð 35 - 60 11
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.