Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 16.01.1999, Qupperneq 9

Lesbók Morgunblaðsins - 16.01.1999, Qupperneq 9
tfátfyítékíir, 'V** T 1toptsu \i Vm Í.iípiíi l • liö ‘fi&étbtaijn. 'ftimi-y&t JftgS itútv&tsutfi |«.iy*>i fífoiéfuMt ÍKfyfS. ífttt iuanirisintit: WífiM 'fvtwtíístitiit Í.Mft., «Si7xifaiM&iái ji tr *#ir ÍWp« tAtmJtivtr 'Uijtíi Atutntáíii HHtí. ' A’- ;v«y* • 'laikMt ‘fXwMtití ítí/lVUplbt; <•••*). LEIÐ Konrads Maurers um ísland. Inn á kortið eru merktir gististaðir Maurers, svo og dagsetningar. ÞINGVALLAMYND úr íslandsleiðangri Collingwoods 1897. gáfa „W.G. Collingwood: Fegurð íslands, svip- myndir og sendibréf úr Islandsíbr W.G. Coll- ingwoods 1897“. Útgáfa þessi var gefin út af bókaútgáfunni Erni og Örlygi. Sendibréfin voru hér gefin út í fyrsta sinn, og myndasafnið aukið frá fyrri út- gáfu. Þetta bréfasafn er safn einkabréfa sem alls ekki voru ætluð til birtingar um það leyti sem þau voru skrifuð. Höfundurinn er því ófeiminn að segja frá ferð sinni og reynslu af íbúum landsins. Höfundurinn var kunnur rithöfundur og list- málari. Faðir hans var kunnur landslagsmálari og Jón Stefánsson segir að hann hafi verið af merkum ættum, í móðurætt svissneskum. For- faðir hans, Collingwood aðmíráll, barðist með Nelson í orrustunni við Trafalgar. Að uppruna var hann yfirstéttarmaður mótaður af enskri siðmenningu. Það sem hvatti hann til íslands- ferðar var mynd íslenskra miðalda eins og William Morris túlkaði þær og heimar hinna fornu bókmenntaminna. Þegar Collingwood kemur til íslands 1897 var mannfjöldinn hátt í 78.200 (1901). íbúatala Reykjavíkur 1901 6.682. Landbúnað stunduðu 49.472 eða 69,9% en 82,0% 1860, sjávarútveg 11.671, verslun og samgöngur 3.117, iðnað 4.253. Embættismenn voru 2.367. Verslanir voru 1898 221 en 58 á dögum Maurers. Nú var innflutningur kornvöru 1/6 og kaffis, kakós, tes og vínfanga rúml. 1/6. Hlutfallið hvors tveggja var Vi um 1860. Samgöngur höfðu batnað frá því fyrir 40 árum og fjármagnsmyndun var meiri, bankastofnanir stofnaðar. Collingwood skrifar konu sinni frá Reykjavík 11. júní 1897: „Bærinn er allur úr timbri og bárujámi... Gistihúsið er frumstætt. Veggimir þiljaðir með borðum og málaðir Ijótum litum... Allir eru fátæklega til fara og staðurinn nakinn, aumur og eyðilegur. Undirokun og sinnuleysi þeirra, sem ættu að geta stuðlað að bærilegri og uppörvandi tilveru og vaxandi velmegun þjóðar- innar, vom augljós... Hvarvetna er skítur og óreiða og allt virðist hálfkarað. En margt vegur á móti þessu. Þannig hefur dr. Jón Stefánsson kynnt mig fyrir mörgu ágætis fólki..." Collingwood kynnist blómanum af mannlífi í Reykjavík. Síðan liggur leiðin út um hinai- dreifðu byggðir. Honum hrýs hugur við sóða- skapnum, uppeldisleysi barna, áráttunni til að okra á ferðamönnum, einkum á Suðurlandi, og barbarisma eins og sóknarprestsins á Suður- landi, sem var að koma upp bárujárnshúsi og lét brjóta 300 ára gamla legsteina úr kirkju- gai'ðinum í undii'stöður undir bygginguna. Lýsingar hans á lifnaðarháttum landsmanna em fremur dapurlegar en fegurð landsins vegur þetta auma mannlíf og ömurlega hirðuleysi og sóðaskap nokkuð upp. Hann minnist á þann sið að láta hunda sleikja matarílátin. Maurer minn- ist einnig á að honum hafi verið borinn nýr lax og að diskarnir hafi verið sleiktir af hundum, en hann lét sem ekkert væri og borðaði laxinn. Maui-er sætti sig við ástandið þótt það styngi nokkuð í stúf við það sem væri æskilegt. Ef ætti að taka umsagnir þeirra sem hlið- stæður þá virðist sem samfélagið hafi ein- kennst af meiri hálfsiðun 1897 en 1858. En þá ber að athuga að viðhorf þeirra til frumstæðs lífernismáta var ekki samstillt og aðstaða Maurers til að skilja aðstæður mun betri en Collingwoods, þar sem hann skildi og talaði þjóðtunguna. En bæði þessi rit lýsa öðrum rit- um betur ástandinu hér á landi þar sem þau eru ekki snyrt fyrir markaðinn. „Fegurð íslands" er fógur bók og lýsingar bréfanna stinga gjörsamlega í stúf við lands- lagsmyndir höfundai' og myndir af byggingum í hefðbundnum og grónum stíl. Þetta er ein þeirra ágætu og þörfu bóka sem gefin er út af bókaforlaginu Erni og Örlygi. (Hagskinna - Sögulegar hagtölur um ísland. Hagstofa íslands - Reykjavík 1997) Höfundurinn er rithöfundur. ÚR SAGNAÞÁTTUM EINARS MÁS MYNDLÝSING: Árni Elfar. FRÁBÆR BÓK Vetur. Nótt. Úti er dimmt og kalt. Eg opna hliðið og held heimleiðis. Snjórinn situr í dyngjum við húshorn og grindverk. Glerhálar götur drekka í sig glampann frá ljósum og tunglum; stjörnu- mar einsog hnappagöt á himnum. Einmanalegt er kóka kóla skiltið sem logar yfir dyrum sjoppunnar á horni Bar- ónsstígs og Grettisgötu. Flúrljós við spegil undirstrika tómleika rakarastofunnar við hornið á móti. Famundan glugginn með rauðu gardínunum sem anda frá sér léttúð, skuggum sem bærast. Borgin í dulúð kulda og nætur. Við hornið hjá rakarastofunni mæti ég manni sem ég kannast við. Hann hét Viðar. Ég segi hét af því að Viðar er ekki lengur á meðal okkar. Hann er farinn burt úr líkam- anum, en hann man eftir mér þegar við hittumst þarna við hornið. „Nei, Einar!“ segir hann. „Er þetta ekki Einar Már? Blessaður. Hvert ert þú að fara?“ „Ég er nú bara á heimleið," svara ég. „Ég er líka bara á smárölti,“ segir Viðar. „Það er ekki svo gott að sofa svona á nótt- unni.“ „Einmitt," segi ég og við horfum báðir niður Barónsstíginn út á dimmt hafið sem gleypt hefur svo marga unga og hrausta menn. I myrkrinu, undir hnappagötum himinsins, eru fjöllin skuggamyndir, útlín- ur þeirra einsog málverk. Rödd Viðars er rám. Strekkt húðin hrukkast við hvert orð sem hann segir. Hann er í þröngum gallabuxum, háhæluð- um skóm og ljósum jakka. „Þú ert alltaf að skrifa," segir Viðar. „Já; maður er eitthvað að reyna,“ segi ég. „Ég er með vinnustofu þarna niður frá og vinn stundum fram eftir.“ Ég bendi nið- ur Grettisgötuna í áttina að Snorrabraut- inni. Nú sé ég, það er gljái í augum Viðars. Umhvei'fis þau er fölleitur blámi. Kannski er hann með vogrís. Þó heldur skolleitt hárið sínum gömlu sveipum sem ég man eftir frá því áður fyrr. Stundum kom hann á Laugaveg 53A, oft drukkinn, nýkominn af sjónum og maður rakst á hann á Mokka, í Sigtúni og Hábæ. „Það hlýtur að vera nóg að skrifa um,“ segir Viðar. „Sjáðu nú bara hérna á þessu litla svæði,“ og nú bendir hann út Grettis- götuna, „hér búa fimm innbrotsþjófar, allt fagmenn, þrjár hórur, sex dílerar og fimm fúlltæm hommar." Ég kinka kolli. „Ja, þú segir nokkuð." Viðar segir þetta ekki í hneykslunartón. Hann er að miðla upplýsingum. Þetta er hans sögustaður við sund, Reykjavík í dulúð kulda og nætur. Viðar tekur fyrir munninn og hóstar. Hann er engan veginn klæddur einsog kvefaður maður. Hann þrýstir jakkanum að sér og skelfur. „Einar, ef þig vantar sögu,“ segir hann svo, „er ég maðurinn. Við gætum skrifað frábæra bók.“ „Það er ég viss um,“ segi ég. Við kvöddumst. Nú sit ég hér án þeirrar sögu sem aldrei verður nein saga, því raunveruleikinn spyr ekki hvort hann rati á bók, jafnvel þó það sé frábær bók. Ég hefði þó getað beðið Viðar um skýr- ingu á ýmsu, til dæmis því sem hann nefndi „fúlltæm hommar“. Viðar dó úr eyðni ekki löngu eftir að ég hitti hann þarna við hornið. Hann lá einn og yfirgefinn í kjallaraholu við Grettisgöt- una og lægi þar kannski enn ef lyktin hefði ekki borist að vitum gamallar konu sem sat í ruggustól og taldi mínúturnar, í sama húsi, í sömu borg. Höfundurinn er nthöfundur í Reykjavík. LESBÓK MORGUNBIAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 16. JANÚAR 1999 9

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.