Lesbók Morgunblaðsins - 20.12.1993, Page 44

Lesbók Morgunblaðsins - 20.12.1993, Page 44
mergðinni má sjá hagvana heimamenn velja sér lifandi krabba úr krabbabúri fisksalans, aðrir standa í pælingum yfir grænmeti og vega og meta verð og gæði. Það er líka eitt- hvað ótrúlega heillandi við matvöruverslanir hverfisins, þar sem angan af framandi kryddjurtum, tei og þurrkuðu fiskmeti blandast staðinni hálmlykt, sem leggur frá rekkum drekkhlöðnum postulínsstellum, pottum og pönnum. Síðast en ekki síst draga veitingastaðir til sín svanga vegfarendur. Villuráfandi og uppgefnir túristar karpa um hvort matast skuh á veitingastað a la Kan- ton, Seshúan eða Mandarín. í þessari aust- urlensku örtröð er ekki laust við að maður gæti haldið sig vera staddan í Hong Kong en ekki í New York. Kínverskir innflytjendur voru nýverið í fréttum þegar skipið „Golden Venture" strandaði á sunnanverðri Long Island-eyju skammt frá New York. Á skipinu voru fast að 300 farþegar, sem búið höfðu við matar- skort og hrikalegar aðstæður á hinni löngu leið frá Kína til austurstrandar Bandaríkj- anna. í ljós kom að skipið var í rekstri glæpasamtaka sem mokuðu inn peningum á þessu ólöglega mannsali. Ekki er ósenni- legt að þetta fólk sæki um sem pólitískir flóttamenn. Eftir atburðina á Torgi hins himneska friðar vorið 1989 hafa Kínverjar átt tiltölulega auðvelt mað að fá landvistar- leyfi í Bandaríkjunum á þeim forsendum. Ekki skal spáð neinu um hvernig fer fyrir þessu fólki en allt útlit er þó fyrir að banda- rísk yfirvöld herði reglur og lög um innflytj- endur. Ef litið er á Kínahverfið í New York kem- ur í ljós að af kvartmilljón Kínverja í borg- inni býr ríflega þriðjungur þar. (Annað stórt kínverskt/austurlenskt hverfi er að finna í hverfinu Flushing í borgarhlutanum Que- ens.) Fyrrum voru veitingastaðir, matvöru- verslanir og þvottahús meginstarfsvett- vangur Ifínverja og þótt þessi viðskipti séu ennþá mikilvæg þá hafa þeir fært sig inn á önnur svið. Ber þar ekki minnst á fataverk- smiðjum sem eru fjölskyldufyrirtæki. Þess- ar færibandasaumastofur hafa dregið til sín vinnuafl úr hópi nýrra innflytjenda sem sökum menntunarskorts eða málörðugleika eru ekki samkeppnisfærir á hinum almenna vinnumarkaði. Þeir Kínverjar sem eru af annarri og þriðju kynslóð og hafa gengið menntaveginn kjósa hins vegar að leita sér að vinnu utan menningarhópsins, utan við Kínahverfið. Lengi framan af var Kínahverfið næsta eingöngu byggt karlmönnum sem komu hingað sem farandverkamenn en höfðu ekki hug á að setjast alfarið að í landinu. Það var ekki fyrr en eftir 1965 þegar bandarísku innflytjendalögunum var breytt að þessi karlaslagsíða breyttist. Fram að þeim tíma máttu Kínverjar og aðrir Asíubúar þola mismunum og útskúfun af hálfu bandarískra yfirvalda. Reyndar voru fyrstu kínversku innflytjendurnir sem fluttu til Bandaríkj- anna um miðja síðustu öld boðnir velkomn- ir. í þrjá áratugi var feginsamlega tekið á móti þeim sem ódýru vinnuafli. Það var þessi fyrsta kynslóð kínverskra innflytjenda ásamt írum, sem unnu við byggingu skipa- skurða og lagningu járnbrautarinnar þvert yfir meginland Ameríku. Að þessu verki loknu vildu bandarísk stjórnvöld sem minnst hafa saman að sælda við Kínverja. Þau fóru ekkert í launkofa með að þeim þóttu þeir og aðrir Asíubúar óæskilegh- innflytjendur og settu því kvóta á þá. Á sama tíma og Evrópubúar streymdu hingað í milljónatali leyfði kvótinn einungis örfá hundruð As- íubúa inn í landið árlega. Þessi rasíski kvóti var í gildi í tæp níutíu ár og var ekki aflétt fyrr en árið 1965. Síðan þá hefur Asíubúum fjölgað árlega og Kínahverfið vaxið hratt. Olíkt því sem var, þá eru það ekki bara lengur farandverkamenn af karlkyni sem 9 gerst hafa amerískir innflytjendur. Samfé- lag Kínverja í New York er ákaflega margs- leitur hópur. Ríkir bísnessmenn frá Hong j Kong hafa flykkst hingað á undanfórnum árum til að fjárfesta áður en Hong Kong í fellur undir yfirráð Kínverja. En hér er líka I að finna menntafólk og svo ómenntað fá- tækt sveitafólk frá meginlandi Kína. Uppi- staðan í gamla innflytjendahópnum fellur undir síðasttalda flokkinn. Þessir innflytj- endur lifðu tíma gífurlegrar kynþáttamis- mununar. Af ótta við að náin samskipti við ytra samfélag myndu einungis bjóða hætt- unni heim þá einangruðust þeir. Þeh- höfðu því lítil samskipti við fólk utan menningar- hópsins og leituðu fjárhagslegs og tilfinn- ingalegs stuðnings hjá þeim sem töluðu sömu mállýsku og komu úr sama þorpi eða héraði. Síðari tíma innflytjendur eru miklu breiðari hópur og ólíkt þeim fyni eru þeir komnir til að vera. Þeim er mildð kappsmál ! að gera „ameríska drauminn" að sínum kjörtímabil, hefur stýrt fylkinu fagmannlega í gegnum öldurót mikilla efnahagslegra þrenginga. Hann er annálaður fyrir stað- festu, diplómatíska hæfileika og einstaka ræðusnilld. I tvígang hefm' verið gengið hart að Cuomo að fara í foi'setaframboð en hann hefur ætíð svarað því til að pólitísk mál hér í heimahéraði þurfi hans frekar við en landsmálin. margir hafa gramist Cuomo fyrir að víkjast undan þessari beiðni og sumh' gert því skóna að einhvers staðar í sögu hans leynist þræðir mafiunnar, ekkert hefur verið sannað í því. Orðrómur var einn- ig nýverið á kreiki um að Clinton forseti hefði augastað á Cuomo í næstu dómara- stöðu sem losnar seinna á árinu í Hæsta- rétti Bandaríkjanna. Cuomo beið ekki boð- anna og sendi Clinton forseta bréf og til- kynnti honum að hann hefði ekki áhuga á stöðunni. Clinton hafði ekki nefnt málið á nafn en Cuomo vildi hafa vaðið íyrir neðan sig! Margir urðu honum sárir fyrir að úti- loka alveg möguleikann á þessari valda- miklu og virðingarverðu stöðu. Cuomo fylkisstjóri er fæddur hér í borg- inni og ólst upp í ítölsku hverfi í borgarhlut- anum Queens. Hann var vikapiltur í mat- vörubúð foreldra sinna og lærði ekki að tala ensku fyrr en hann fór í skóla sjö ára gamall. Þessi reynsla Cuomos er á margan hátt dæmigerð fyrir innflytjendur af fyrstu kynslóð. Cuomo-fjölskyldan bjó í Jamaíka í Queens, sem var á þeim tíma byggð mörgum Itölum. Italir eða fólk af ítölsku bergi eru í dag útum alla New York-borg. Hjarta ítalskrar menningararfleifðar í New York slær þó enn í Litlu-Ítalíu, þar sem finna má kaffihús og veitingastaði í röðum. Um leið og veður leyfir er borðum og stólum skellt út á gangstétt, sem fyllast á auga- bragði. Gljáfægðar límósínur í röðum þétt- ingsfast upp við gangstéttarnar, sumum jafnvel ólöglega lagt, er algeng sjón. Næsta ólíklegt er að þessar kerrur fái sekt því að öllum líkindum eru þarna á ferðinni félagar úr „Cosa Nostra" eða mafíunni. Þeir hafa á sér slíkt orðspor að jafnvel lögreglan skirr- ist við að segja þeim til syndanna, láta þá fylgja lögum og reglum. Italir í New York hafa löngum mátt þola að liggja undir þeim áburði að vera flæktir í glæpanet mafíunn- ar. Það er stórlega orðum aukið, því fer fjarri að allir ítalir í New York séu viðriðn- ir mafíuna eða hliðhollir henni. Hinu er þó ekki að leyna að mafían hefur haft sterk ítök og leiðtogamir notið vinsælda innan hópsins. Ibúar Litlu-Italíu sem og annarra ítalskra hverfa urðu margir fremur fúlir og fámálir þegar mafíuforinginn og stælgæinn John Gotti hlaut lífstíðardóm sl. ár fyrir fjársvik, rán og fjöldann allan af morðum. Langsamlega flestir þeirra hundraða þús- unda Itala sem streymdu til Bandaríkjanna ár hvert síðustu áratugi 19. aldar og fyrstu tugi þessarar aldar komu frá Suður-Italíu og Sikiley. Þar liggja líka rætur mafíunnar, sem var í upphafi skæruliðasamtök fátækra leiguliða sem börðust gegn drottnunarvaldi ríkra lénsherra. Líkt og greina má enn þann dag í dag var velmegunin mestöll fyrir norð- an Róm en suðrið vanþróað í tæknilegu og efnahagslegu tilliti. Vel flestir innflytjendur sem hingað streymdu voru því fátækt sveita- fólk og fjöldinn ólæs og óskrifandi, án nokk- urrar faglegrar þekkingar. Úr gamla land- inu flutti fólkið hins vegar með sér þorps- menninguna ög þau gildi sem þar ríktu; vantraust á hverskonar formlegt yfirvald og lög („yfirvaldið stal og notaði lögin sér til framdrattar") og litla trú á gildi menntun- ar, hún var bara fyrir aðalinn. Á móti komu ákaflega sterk fjölskyldubönd, næsta óskorðað vald heimilisföður og mikil áhersla á tryggð við hverfið. Þessir þættir varpa ljósi á framgang mafíunnar innan menning- arhópsins og líka hvers vegna Italir hafa •miðað við suma aðra menningarhópa færst tiltölulega hægt á milli stétta. Stórfjölskyld- an hefur haldið saman bæði í tilfinningalegu og efnahagslegu tilliti um leið og tryggð við hana og hverfið hefur orðið til þess að makaval er innan menningarhópsins, jafnvel hverfisins. Bömin hafa því haldið áfram að búa í hverfinu eftir að þau stofna sína eigin fjölskyldu. Þau taka síðan gjarnan við litla fjölskyldurekstrinum, hvort sem um er að ræða matvörubúð, kaffihús, matsölustað, fasteignaskrifstofu eða einhvern annan rekstur. Þessi „harða skel“ menningarhóps- ins hefur með árunum orðið ögn mýkri, al- gengara er nú en fyrr að bömin flytji burt úr hverfinu. Sömuleiðis hafa fleiri og fleiri Italir gengið menntaveginn. Vald heimilis- föðurins, áhrifamáttur fjölskyldunnar og hverfisins vega þó ennþá þungt á metunum í samfélagi Itala í New York. Höfundur býr i New York. Hong Kong? Stundum mætti ætla að svo væri, en reyndar er þetta bara dæmigerð New York. lagt lítið af mörkum í því að móta matar- smekk New York-búa. Pítsusjoppur eru á hverju götuhorni og eins ómissandi í dag- legri fæðu og pylsurnar era okkur Islend- ingum. Varla er heldur hægt að hugsa sér nokkurt heimilishald í bænum hversu bág- borið sem það kann að vera þar sem ekki er eldað pasta. Amerískar kvikmyndir og Hollywood væru líka snöggtum fátækari ef þar hefði ekki verið neinn Scorsese til að gera Guðföðurinn ódauðlegan á hvíta tjald- inu. Svo ekki sé talað um hverju heimurinn hefði misst af ef ekki hefði verið neinn Marlon Brando, Robert de Niro eða A1 Pacino til að leika mafíósa og gangstera á fleygiferð um undirheima New York-borgar. Italir hafa verið áberandi menningarhóp- ur í New York. Fyrir utan alvöruþófa og kvikmyndastjörnur sem hafa gert þá heims- fræga hafa ítalir einnig átt sér frammá- menn í pólítík. Nefna má Geraldine Fen-- aro, sem var fyrst kvenna í bandarískri sögu til að fara í forsetaframboð. Hneykslis- mál urðu Ferraro að fótakefli í framboði hennar á móti þáverandi forseta, Ronald Reagan. Sá ítalski pólitíkus sem um þessar mundir ber hæst á sviði bandarískra stjórn- mála er án nokkurs vafa núverandi fylkis- stjóri í New York-fylki, demókratinn Mario Cuomo. Cuomo, sem situr nú sitt þriðja Minjagripabúðir í hverfinu Litlu Ítalíu. veruleika. Samfélag Kínverja í seinni tíð er því miklu opnara en það var og hópurinn í heild sinni mjög meðvitaður um rétt sinn og stöðu í amerísku samfélagi. FRÁ KÍNA TIL ÍTALÍU ÁINNAN YIÐ MÍNÚTU Vissirðu að það er hægt að fara fótgang- andi milli Italíu og Kína á innan við mín- útu? Frá einni heimsálfu í aðra, frá Suður- Evrópu til Suð-austur-Asíu! Þetta er engin skreytni því á neðanverðri Manhattan í New York-borg, þar sem Mulberry-stræti sker Canal-stræti, mætast „Italía“ og „Kína“, það er að segja „Litla-Ítalía“ og „Kínahverfið“. Frá búddahofum, spriklandi fiskum og gljáandi Pekingöndum á Canal-stræti er steinsnar í ilmandi cappucino, Maríulíkneski og ítalskar ariur á Mulberry-stræti. Á þessu götuhorni Canal-strætís og Mulberry-stræt- is faðmast Italía og Kína í New York. Fen- eyski landkönnuðurinn Markó Póló hafði á 13. öld „faðmað" Kína að sér. Markó Póló, sem eins og kunnugt er fór til Kína, lærði m.a. í ferð sinni að búa til pasta af Kinverj- um og færði löndum sínum hugmyndina. Pasta finnst okkur í dag eins óaðskiljanleg- ur hluti af ítalskri matargerð og páfinn er Vatíkaninu. Sannast sagna hafa ítalir ekki specm/me m REGALtlTALIA TJMtT-Wm Little Ilaly Gift Shop ____ MMSTtC KWl 44

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.