Lesbók Morgunblaðsins - 29.10.1988, Page 5

Lesbók Morgunblaðsins - 29.10.1988, Page 5
M I IM J A R N R u M H V E R F 1 O K K A R Eftirþankar Viðeyjarvígslu Eftir MAGNÚS ÞORKELSSON g man ekki hvað er langt síðan að ég steig fyrst í bát hjá Hafsteini Sveinssyni og sigldi út í Viðey. Ég man það þó að uppgangan í eyna var frumstæð og manni þótti flotbrúin, sem gekk til og frá af kjölfari flutningaskips á leið inn Sundin, helst til glannaleg fyrir land- krabba eins og mig. Oft fór ég síðan í eyna, fyrst með leikfélögum og hentist um í leit að ævintýrum sjóræningja, klausturræn- ingja og annarra þeirra sem þá prýddu síður bama- og unglingabóka, og síðar með Við- eyingum sem sögðu mér sögur sínar og gáfu þúfum og hólum líf. Nýverið átti ég þess kost að skoða endurreista Viðeyjar- stofu og kirkju, ganga upp steypta og glæsi- lega btyggju og skeggræða við staðarhald- ara eyjar og eigna hennar. Nú þegar Viðeyj- arstofa er á ný hafín til vegs og virðingar fínnst mér við hæfí að fara úr hátíðargallan- um og hugleiða aðeins afrekið sem unnið var úti á Sundum. Langur tími og mörg handtök Eftir því sem ég gerst veit er nú nærri aldarfjórðungur síðan Þjóðminjasafnsmenn sigldu á bátskektu út í eyna með hlera til að loka stofunni sem var þá ekki fjarri al- gerri eyðileggingu. Fjórum árum seinna eignaðist ríkið húsið og kirkjuna og hóf hægfara endurbyggingu sem stóð næstu átján ár. Þá fékk Reykjavíkurborg eyjarpart ríkisins að gjöf og hefur lokið verkinu að mestu á tveimur árum. Maður heyrir því fleygt á fömum vegi að þetta sýni nú mest aumingjaskapinn í minjavörslunni að ekki var hægt að ljúka verkinu fyrr. En ég er ekki sammála því. Það var ekki aumingjaskapur í minjavörsl- unni heldur áhugaleysi ríkisvaldsins sem réði þar mestu. Viðmælendur mínir vilja þá meina að ekki verði skilið þar á milli og svo má vera. Raunin er sú að þjóðfélagið hefur ákveðnar tekjur og þeim þarf að skipta víða. Ekki em menn ávallt á eitt sáttir um for- gangsmál en svo virðist sem minjavarsla sé oftlega aftarlega á merinni er að úthlut- un kemur. Enda fara sjaldnast stórar upp- hæðir þangað. Lesandi getur gert sér í hugarlund hve hratt mál gátu gengið þegar litið er á fjár- veitingar húsfriðunarsjóðs. Á árinu 1987 útdeildi hann 3,4 millj. til viðgerða ein- stakra húsa og deildi því fé í 36 staði að upphæð frá 90 þúsund krónum og upp í heilar 130 þúsundir. Þeir sem hafa haft iðnaðarmenn hjá sér í verkefnum vita hve mörg daglaun það eru. Það sem ég á við með þessu er að þó okkur hafí flestum fund- ist hægt ganga með viðgerðir í Viðey þá var þó eitthvað unnið sem kannski, þegar upp er staðið, kom í veg fyrir hran stofunn- ar eða óbætanlegt tjón. Hlutur Viðeyinga Oft hefur mér komið í hug þrautseigja þeirra sem taugar hafa borið til eyjarinnar og kærleikurinn sem þeir hafa sýnt henni í verki. Þannig hefði kirkjan án efa verið í verra ástandi en raun bar vitni ef ekki hefði verið fyrir áhuga Viðeyinga sem héldu henni í horfínu til að geta notað hana fyrir sína árlegu messugerð. Hafsteinn Sveinsson á einnig sinn þátt fyrir að hafa flutt útivistar- fólk til eyjarinnar svo það mætti njóta um- hverfís, fegurðar og náttúra staðarins. Þrautseigja, kærleikur og þolinmæði þeirra Viðeyinga hefur borið ávöxt. Þetta fólk hefur haldið vöku sinni, glætt áhuga al- mennings og ráðamanna. Mig hefur ósjaldan borið þarna að ströndu með nemendur og annað áhugafólk, tii að mega sýna því þessa perlu og minjamar sem hún geymir. Ávallt hefur hún vakið forvitni og komið á óvart. Saga hennar frá glæsi- leik til gleymsku, minjamar um háttsetta embættismenn og venjulegt alþýðufólk. Allt- af vekur þetta athygli og spumingamar iðulega fleiri en maður á von á. Sjaldnast hefur fólki legið á að komast burtu, ekki einu sinni er þama hélt til, í leiðinlegu febrú- arveðri, hópur nemenda úr Menntaskólanum við Sund, sem meira að segja grillaði úti í slyddu! Glæsilegur staður - á ný En nú er Viðey að nýju glæsileg. Stofan án efa fegurri en nokkra sinni fyrr og kirkj- an yndislegt hús. Meira að segja hefur ver- ið leitað fomminja þama af meiri atorku en víðast annars staðar á landinu og líkur fyrir framhaldi þar á. Umhverfí stofunnar hefur verið snyrt á mjög viðkunnanlegan hátt, þannig að nú skín í stétt eins og kom upp í rannsóknum á síðasta ári. Jarðhýsi hefur verið gert til að geta hýst ýmislegt sem annars kynni að valda óbætanlegu tjóni á stofunni sjálfri. Það er vel heppnað og sést ekki ofanfrá, svo það er ekki ljóður á umhverfinu. Er von á meiru? Það var ekki seinna vænna að þessu verki lyki. Ég hef ávallt undrast þá tvöfeldni okk- ar íslendinga að geta tekið við handritum okkar varðveittum og viðgerðum úr höndum Dana en látið eitt af húsum frægasta arki- tekts þeirra grotna niður á sama tíma. Mér fannst í raun tímaspursmál hvenær þeir settu skilyrði um að stofan yrði varðveitt á móti þeirra alúð. En kannski sannar verkið eitt fyrir okkur. Nefnilega það að það er hægt að vinna svona verk og að það borgar sig þó dýrt sé. Sem er einmitt vandinn. Það er svo dýrt að lítil sveitarfélög standa ekki undir því. Því verður ríkið að koma sköruleg- ar til hjálpar minjavörslunni í landinu. Á síðasta ári fengu byggðasöfn styrki frá ríkinu vegna annars en launa upp á 50 þúsund til 500 þúsund krónur. Velvilji stjómmálamanna er mikill og þeir fleipra oft með hann milli fjárlaga. En hann sést ekki alltaf á borði. Er ekki tími til kominn að bæta úr? Nú þegar ég set aftan við þennan pistil punktinn, vil ég óska Reykvikingum til ham- ingju með endurreista Viðey. Ég vona að komandi ráðamönnum takist að varðveita hana áfram. Ég græt samt í hjarta mínu húsin mörg sem horfín era, ekki síst húsið sem var svo svipmikill nágranni Morgun- blaðsins og hefði einnig sómt sér vel í borg- arlandinu, ef ráðamenn hefðu sýnt því sama vilja og þeir sýndu í verki í Viðey. Höfundurinn er fornleifafræðingur GERÐUR KRISTNÝ Þegar ■ ■ ■ ... lestarflautið líkist lóukvaki verður viðkunnanlegt, ... þrúgur þekur snjór þó aðjörðu ylji ágústsólin, ... sölt sjávarlykt slæðist inn í stofu mitt í stórborg, ætti þér eitthvað innra að segja þú átt að halda heim. Höfundur er 18 ára og hefur birt ýmis Ijóð áður. HERDÍS H ALLVARÐS DÓTTIR Að kvöldi Hvítkalkaðir veggir svitna og stynja undan þunga loftsins Grænar plöntur nærri kafnaðar úr tóbaksreyk hengslast út yfir pottbarmana Við eitt af kringlóttu borðunum situr þú og aldurhnignar hendur þínar halda sér fast í kaffíbollann Ég hef aldrei séð þig fyrr Þú horfír á mig og í eitt örstutt andartak fæ ég að vita allt í huga mínum þakka ég þér traustið gamli maður Höfundur er húsmóðir og tónlistarmaöur í Reykjavík JÓN JÓNSSON FRÁBRÚN Skorpu- maður Jarðskorpan undir fótum mínum og sjálfur er ég skorpumaður eins og faðir minn og afí sem dóu standandi í síðustu skorpunni. Allt verður mér að skorpum: í svefni og vöku hver skorpan af annarri. Jafnvel Moggann les ég í skorpu. Orðinn þreyttur og þvældur og skorpinn í framan. Skorpinn í kverkum fæ ég mér einn og fleiri í skorpu skorpinn á sál með skorpulifur. Höfundurinn er skorpumaður í Reykjavík. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 29. OKTÓBER 1988 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.