Lesbók Morgunblaðsins - 20.04.1985, Page 7

Lesbók Morgunblaðsins - 20.04.1985, Page 7
að tjá þetta með orðum, en kannski skilur þú hvað ég á við.“ Mig langaði til að vita, hvort vægi þyngra „talentið" eða vinnan. Gæti hann gert sér grein fyrir því? „Ætli „talentið" sé ekki bara ímyndun- araflið. Skorti listamanninn ímyndunar- afl, tel ég að til lítils sé unnið. Hann þarf að hafa hæfileika til að geta gleymt sjálf- um sér gjörsamlega á meðan hann leikur. Mistökin verða ef flæðið milli hugsunar og athafnar rofnar. Þú hefur kannski heyrt, að sumir píanóleikarar umla einhver ósköp á meðan þeir leika. Ég var slæmur með þetta og er kannski enn. En um leið og hugsunin beinist að því að kæfa þessi hljóð, rofnar einbeitingin. Þess vegna er ég steinhættur að reyna það og held athygl- inni nokkurn veginn óskertri." Ég sagðist hafa lesið í viðtali við Yehudi Menhuin, þann mikla fiðlusnilling, að tón- listarmaðurinn verði að þekkja, ekki að- eins líf mannsins á jörðinni, heldur einnig manneskjuna sjálfa. Og hann geti ekki , einu sinni látið sér nægja að þekkja mann- eskjuna, hann verði líka að vita deili á jörðinni, fiskunum í hafinu og fuglunum. „Claudio Arrau hefur haft um þetta svipuð orð,“ svaraði Þorsteinn Gauti. „Að tónlistarmaðurinn þurfi að víkka út þekk- ingu sína, uns hún spanni alla þætti lífs- ins, til að geta leikið eitt lítið verk. Þess vegna er ég ekki trúaður á árangur þeirra tónlistarmanna sem loka sig inni í her- bergi átta klukkustundir á dag við æf- ingar. Þeir missa tengsl við lífið fyrir utan. Sjóndeildarhringur þeirra hlýtur að verða ákaflega þröngur." En lærir Þorsteinn Gauti mikið á því að hlýða á leik annarra píanista? „Ég var tíður gestur í Carnegie Hall á meðan ég dvaldi í New York. Þungu fargi létti af mér, þegar ég heyrði snillinga eins og Pollini, Bearman, Brandel og Gielels gera skyssur. Áður hafði ég einungis hlýtt á leik þeirra af hljómplötum, sem er af- skaplega óraunhæft. Þá er búið að þurrka út feilnóturnar, allt er slétt og fellt, en þannig er það sjaldnast í raunveruleikan- um.“ Ég spurði hann að því hvaða tónlist höfðaði mest til hans. „Pólýfónísk eða margrödduð tónlist. Hún er erfið en gefur hljóðfæraleikaran- um færi á að móta hverja rödd sérstak- lega. Þannig músík er ákaflega skipuleg og hnitmiðuð og er Bach þar öðrum fremri. Slík viðfangsefni skýra hugsunina og eru hollari en önnur. Best virðist mér hins vegar henta að spila síðrómantíska eða 20. aldar tónlist.“ Allir Pínulítið Klikkaðir Ég spurði hvort hann væri fljótur að læra ný tónverk, eða hvort hann þyrfti að hafa mikið fyrir að tileinka sér þau. Til dæmis fyrrnefndan píanókonsert Prókof- fieffs. „Ég lærði þann konsert á tiltölulega skömmum tíma á meðan ég var í Julliard, og hann hefur verið að gerjast í mér allar götur síðan. Sumir hljóðfæraleikarar nota svokallaða „emergency-method" eða neyð- araðferð við að læra ný verk, en ég mæli ekki með henni. Walter Gieseking var þekktur fyrir að beita henni. Hann gat setið í járnbrautarlest með nóturnar á hnjánum og „ljósmyndað“ þær. Gengið síðan beint inn í hljómleikasalinn og spil- að fyrir áheyrendur, án þess að hafa nokkru sinni æft verkið á hljóðfæri. Þetta er að vísu sjaldgæft, en hægt að þjálfa eins og annað. Fyrir mig er besta aðferðin að læra verkið, leggja það til hliðar í dálítinn tíma, taka það fram aftur og æfa, og hvíla það síðan enn um stund. Ég held að flestir góðir tónlistarmenn fari þessa leið. Undir- meðvitundin er nefnilega svo viljugt verk- færi, sé rétt að henni farið. Hún hamast við að vinna, þótt hugurinn sé ekki við verkið svo mánuðum skipti." Að lokum langaði mig til að vita hverjar framtíðaráætlanirnar væru. „Ég hef aðeins áhuga á að spila og veit að ég mun aldrei hætta því. Ég ætla að hafa augun opin og taka þátt i keppnum þegar ég mögulega get. Síðan hef ég áhuga á að koma fram opinberlega meira en ég hef gert til þessa, því að mínu mati er tónleikahald besta lexían." Einhver sérkenni sem allir píanó- leikarar hafa? Það færðist geislandi bros yfir andlit Þorsteins Gauta og brún augun tindruðu af glettni: „Jú, við erum allir pínulítið klikkaðir. Annars værum við örugglega ekki að þessu.“ Kristln Sveinsdóttir er húsmóöir I Reykjavlk og hafa greinar og viðtöl eftir hana oft birst I Les- bók. frama, heyri miðöldum til. Það er afar mikilvægt að vera undir handleiðslu af- burða kennara. Hann gefur hugmyndir, ýtir undir og hvetur. Nemandinn er hins vegar sá, sem vinnur úr, nýtir hugmynd- irnar, auðgar þekkinguna. Og vissulega er eingöngu undir honum sjálfum komið hversu vel tekst til.“ Að loknu námi í Tónlistarskólanum tók Julliard við. Hvernig var fyrir hlédrægan reykvískan ungling að setjast að í millj- ónaborginni New York? Uppfyllti kennsl- an þar þær væntingar sem hann hafði gert sér? „Ég hafði gert mér gífurlega háar hugmyndir um þennan skóla. En allir virtúósarnir sem ég hafði átt von á að hitta þar reyndust vera venjulegir menn. Sú uppgötvun olli mér vonbrigðum en jók jafnframt sjálfstraustið til mikilla muna. Vissulega er Julliard einn af fremstu tónlistarháskólum í heimi, en ákveðnir menn hafa haldið nafni hans á lofti, svo sem Izaak Perlman, Zuckerman, Van Cly- burn og fleiri. En dvölin þar ytra varð mér gífurleg reynsla. Umhverfið er svo tilbúið eða „art- ificial", ef þú skilur hvað ég á við. Þar er svo ótrúlega margt sem glepur hugann. Eftir að ég yfirgaf Julliard hef ég stundum átt leið um borgina, staldrað við í fáeina daga. Þá hef ég verið haldinn ónotahrolli allan tímann. Það er ekki um nema tvennt að ræða, annað hvort elska menn New York eða hata. Ég tilheyri síðari hópnum og skil tæpast núna, hvernig ég hélt út að búa þar jafn lengi og ég gerði. Hins vegar játa ég, að ég lærði afskap- lega margt af Ameríkönum sem ég verð þeim þakklátur fyrir ævilangt. Áður var ég ákaflega ómannblendinn og haldinn vanlíðan í margmenni. Þetta lagaðist mik- ið þar vestra. Kanarnir eru svo vingjarn- legir og blátt áfram. 99 Ég hef aðeins áhuga á að spila og veit að ég mun aldrei hætta því. Ég ætla að hafa augun opin og taka þátt í keppnum þegar ég mögu- lega get. Síðan hef ég áhuga á að koma fram opinberlega meira en ég hef gert til þessa, því að mínu mati er tónleikahald bezta lexían 99 Samt eru þeir ekki alveg eins opnir og virðast kann í fyrstu. Það eru ítalir hins vegar. Þeir eru besta fólk sem ég hef kynnst. Ef ítali gerist vinur þinn, gefur hann sig allan og skilur ekkert undan. Konan mín er ítölsk. Reyndar er hún fædd í Bandaríkjunum en af ítölskum foreldr- um. Við höfum verið búsett í Miami á Florída og þangað er förinni heitið þegar ég held héðan." Ég spurði hann um Róm. Ég vissi að hann hafði dvalið þar um tíma. „Mig langaði ekki aftur til Julliard, heldur ákvað ég að fara til ítalsks kennara, Guido Agosti, sem býr skammt fyrir utan Róm. Hann er orðinn nokkuð fullorðinn, var nemandi meistara Busonis. En því miður auðnaðist mér ekki að vera hjá hon- um nema nokkra mánuði. Ég gat ekki fengið námslán og var orðinn svo blankur að ég varð að snúa aftur heim.“ Lesbók/Friðþjófur. EKKI TRÚAÐURÁ ÁRANGUR Þeirra tónlistarmanna Sem Loka Sig Af átta Klukkustundir á Dag Mig langaði til að vita hvort hann beitti sjálfan sig ströngum aga. „Ég er að eðlisfari afskaplega óskipu- lagður og lætur best að vinna í skorpum. Því tók ég það til bragðs þegar ég var við Julliard að skipuleggja hvern einasta dag. Næstum hverja mínútu. Auðvitað fór ég aldrei alveg eftir þessu plani, en þó í stór- um dráttum. Að þessu hef ég búið síðan og á nú miklu auðveldara með að beita sjálf- an mig aga.“ En hvernig skyldu menn verða góðir pí- anóleikarar? Hann varð hugsi um stund og ég virti fyrir mér meitlaðan vangasvip hans og ákveðinn munnsvipinn. Svo svaraði hann: „Ætli það sé ekki vinnan sem skiptir mestu máli, eins og í öllum öðrum listum. Æfingarnar útheimta geysilega þolinmæði og þrautseigju. Ég öfundaði Japanana og hina Austurlandabúana af þeirri ótrúlegu elju sem þeir búa yfir. Og ætli hæfileikinn til að koma fram sé ekki álíka mikilvægur. Ég skal segja þér, að í upphafi var ég gripinn sterkri óttakennd, þegar ég átti að koma fram. Það er nauðsynlegt fyrir ein- leikara að vera hræddur að vissu marki, annars leikur hann ekki vel. Ég hef hins vegar reynt að breyta þessum ótta í eftir- væntingu eða tilhlökkun, og ég held að mér hafi tekist það. Áður kom spennan fram á þann hátt að axlirnar og úlnliðirnir á mér frusu sem kallað er. Eg varð stífur og þurfti að nota hluta af einbeitingunni í slökun. Þetta má ekki koma fyrir vilji tónlistarmaðurinn gefa sig óskiptan í tján- ingunni. Þessi dulda spenna þarf að leys- ast úr læðingi og ummyndast i kraft sem kemur fram í leik hans. Það er mjög erfitt LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 20. APRÍL 1985 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.