Lesbók Morgunblaðsins - 16.07.1983, Page 3

Lesbók Morgunblaðsins - 16.07.1983, Page 3
Erfitt er fyrir þá sem heyra eðlilega að setja sig inní heim hins heyrnarskerta og ímynda sér þá einangrun, sem hann býr við. Það er því Ifkast sem ósýnileg skilrúm séu á milli hans og annarra manna og hann heyrir oft aöeins óminn af samtölum fólks, sem er þó ef til vill rótt hjá honum. Ljósmynd: Kristján örn. heyra í besta falli aðeins eitt og eitt orð af því sem sagt var. Hann gerði sér greinilega of há- ar hugmyndir um mikilvægi umræðnanna og áleit þær iðu- lega snúast um allt annað en þær gerðu. Dálítið bar á því, að hann væri spéhræddur, grunaði þá að verið væri að tala um hann í trausti þess að hann heyrði það ekki. Oftast hygg ég, að þetta hafi verið misskilningur, og áreiðanlega lá a.m.k. engum sem þekkti hann eitthvað að ráði, illa orð til hans. Hins vegar vissi ég dæmi þess, að skopast væri að heyrnardaufu fólki að því viðstöddu, en treyst á, að það heyrði ekki til. En vafalaust hef- ur þó slíkt verið bæði algengara og af meiri illkvittni gert áður fyrr. Það er ákaflega óþægileg til- finning að vita að maður getur ekki treyst heyrn sinni, heyrir t.d. ekki í síma eða dyrabjöllu nema vera staðsettur á ákveðn- um stað í íbúðinni. Maður er líka óöruggur og kvíðandi, ef maður þarf að hafa símasam- band við einhvern, sem maður hefur ekki talað við áður: Kannski heyrir maður ekki nógu vel til hans og hefur ekkert gagn af svörum hans, þegar til kemur. Þessa óöryggis gætir tilfinnan- lega við ýmsar aðrar aðstæður, t.d. ef maður á að hlusta eftir sofandi smábarni eða taka við áríðandi skilaboðum í síma. Og velheyrandi fólk skilur ekki nærri því alltaf þá ann- marka, sem heyrnarskerðing- unni eru samfara. Það heldur stundum, að maður sé að hvá af ljótum ávana, og það gengur ekki nærri því alltaf úr skugga um, að maður hafi heyrt rétt og skilið það sem við mann var sagt. Eitt dæmi vil ég nefna um vandkvæði heyrnarskertra í daglegu lífi, og á ég þá við fólk, .sem notar heyrnartæki að stað- aldri. Á mörgum vinnustöðum og reyndar í heimahúsum líka, eru útvarp og glymskrattar ým- iss konar í gangi allan daginn, og yfirleitt hátt stillt, einkum ef um léttari músík er að ræða. Fyrir heyrnartækjafólk verður þetta ofsalegur hávaði, ef tækin eru stillt til að nema mælt mál, maður heyrir bókstaflega ekkert nema glymjandann. En dragi maður úr mögnun tækjanna, þannig að glymskrattinn verði þolanlegur, heyrir maður ekki venjulegt talmál, þegar hlé verður á músíkinni. Þetta gerir mann hálfringlaðan og ergi- legan, og maður á erfitt með að einbeita sér að ákveðnu við- fangsefni. Sá heyrnardaufi þarf að reyna að fylgj- ast með Nokkur hætt hygg ég sé á því, að verulega heyrnarskert fólk forherðist og fari að hugsa sem svo: Það er bættur skaðinn, þótt ég heyri ekki hvað talað er í kring um mig. Þetta er tóm ónytjumælgi, sem enginn græðir neitt á að heyra. Þetta er að sjálfsögðu alrangt ályktað, og beinlínis hættulegt fyrir hinn heyrnarskerta að hugsa þannig. Með því útilokar hann sig vilj- andi og máske oft að óþörfu frá samræðum við annað fólk og kemst í óæskilega andstöðu við talað orð. Vitaskuld er æski- legast fyrir hinn heyrnardaufa að reyna af fremsta megni að fylgjast með samræðum fólks og taka þátt í þeim. Aðeins þarf hann að gæta þess að vera ekki um of uppáþrengjandi, spyrja ekki í þaula eða hvá að óþörfu. Og til velheyrandi fólksins vil ég, í fullri vinsemd, beina þeim tilmælum, að það reyni að temja sér umburðarlyndan skilning á aðstöðu hins heyrnarskerta, ef því finnst hann seinn að „fatta“. Þar með er ég alls ekki að mæl- ast til neinnar vorkunnsemi til handa heyrnarskertum, fæstu andlegu heilbrigðu fólki þykir gott að láta vorkenna sér. Oft heyrir maður sagt sem svo um alvarlega heyrnarskert fólk: 0, hann eða hún heyrir það sem hann vill heyra: Þetta er al- rangt. Því fer fjarri, að heyrn- ardauft fólk vilji ekki heyra það, sem sagt er við það, eða talað í návist þess. En eins og ég hef áður sagt, ræður oft tilviljun því, hvað maður heyrir og hvað ekki af töluðu orði. Og fyrir kemur, að maður læst heyra, hvað sagt var, til þess að forða því, að endurtaka þurfi frásögn- ina fyrir mann einan. Nýtt dæmi enn um það, hve heyrnarskertu fólki er oft gert rangt til, má ég til með að nefna. Það kemur ósjaldan fyrir, að heyrnardaufur maður er ávarp- aður úr nokkurri fjarlægð, og hann tekur ekki undir ávarpið, af þeirri ástæðu einni saman, að hann heyrði það ekki. Þeim sem ekki þekkja því betur til, hættir þá til að álykta sem svo, að sá sem ávarpaður var, sé óttalegur durtur og vilji ekkert við fólk tala. Ég þori að fullyrða, að i lang- flestum tilvikum er slík ályktun alröng. Það er ekki af neinum durtshætti sem hinn heyrnar- skerti svarar ekki ávarpi úr fjarlægð, heldur af því, að hann heyrði það ekki, a.m.k. ekki að neinu gagni. Og það er út í hött að svara ávarpi, sem maður veit ekki hvernig hljóðaði. Skiljanlega sárnar manni oft að vera hafður þannig fyrir rangri sök. Heyrnarskerðingin er nógu þungur kross, þótt fólki sé ekki brugðið um durtshátt, þegar það tekur ekki undir við ávarp, sem það heyrir ekki. Að látast hlusta og skilja Oft hef ég fundið óþyrmilega til þess, hve heyrnarskertur maður er illa settur í svonefnd- um „partýum" eða veislum, þar sem álitlegur hópur fólks er saman kominn. Ósjaldan eru þá margir masandi í einu um ólík- ustu efni. Þá er örðugt að fylgj- ast með samræðum, raddirnar renna saman og verða að eins konar kliði, maður greinir varla orðaskil, grípur aðeins eitt og eitt orð eða brot úr setningu, sitt úr hverri áttinni, en er alls ófær um að taka þátt í samræð- unum. Þess vegna tekur maður oft- ast þann kostinn að sitja þegj- andi og látast vera að hlusta á aðra tala. Það er tæpast hætt- andi á að leggja orð í belg, það er allt eins víst, að maður hafi algerlega misskilið umræðuefn- in og fari þá að fleipra eitthvað alveg óskylt þeim. Auk þess hef ég alla tíð verið ragur við að taka til máls á mannafundum, og hygg ég það a.m.k. að nokkru leyti stafa af ótta við að einhverjir áheyrenda beini til mín fyrirspurnum, sem ég heyri ekki nógu vel til að geta svarað þeim. Að þessari „rag- mennsku“ minni vék ég ein- hvern tíma í hálfkæringi í eftir- farandi stöku: Kagur cr ég að rjúfa þögn «r rcifa mál á fundum, cn gæti cflaust gapaö ögn gáfulcgar stundum. Það er misráðið að reyna að leyna sjálfan sig annmarka sín- um, hitt gerir manni léttara að una honum, ef maður getur hent góðlátlegt gaman að honum, skopast græskulaust að sjálfum sér. 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.