Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 30.04.1983, Qupperneq 11

Lesbók Morgunblaðsins - 30.04.1983, Qupperneq 11
Langeyjar, en ekki eins og nú er merkt á kortum, sundið milli Arneyjar og Fagureyjar. í miðju þessu mjóa sundi lá þröskuldur og var djúpt beggja vegna við hann og ekki hestfært, ef hátt var í, en ríðandi er sjór var fallinn og þá sennilega ekki nema um bláliggjandann, því að sjávarfallastraumur er í þessum sundum. Þeir Sturla lögðu skipum sín- um beggja vegna þröskuldsins og hugðust grýta Norðlend- ingana, þegar fjaraði út og þeir reyndu þá að ríða milli eyjanna. En Norðlendingarnir voru einn- ig í Fremri-Langey og úr báðum eyjunum sóttu þeir niður í fjöru eftir því sem sjór féll út og þar kom, að þeir gátu grýtt þá Sturlu úr báðum áttum og urðu þeir Sturla þá að hörfa úr sund- inu og komust menn Kolbeins þá yfir í Fremri-Langey og þaðan yfir Krossasund upp á Meðal- fellsströnd og riðu inn til Dala. Þeir sáu útá Breiðafirðinum mörg skip á siglingu. Þar var á ferð Þórður kakali með flota sinn. Sendimaður Sturlu hafði mætt Þórði í Flatey. Þórður lét ferma öll skip sín grjóti og „tók þá heit mikið til guðs og talaði langt erindi og snjallt og herði alla í ákafa, ef fundum manna bæri saman að hver skyldi duga sem mannlegast“. Eftir það gengu menn á skip sín og var bæði siglt og róið inn og suður um fjörð. En það stoð- aði ekki þótt Þórður hraðaði sem mest hann mátti ferð sinni. Sá hluti Kolbeinsmanna, sem var úti í Arney og Fremri- Langey var sloppinn. Þórður hafði hvorki lið né hesta til að taka land og sækja eftir Kolbeini inní Dali. Kol- beinsmenn höfðu að visu dreifzt í þessum herleiðangri, en nú myndu þeir safnast saman og væru þá um sex hundruð og allir á hestum, en Þórður hafði á skipum sínum rúm þrjú hundr- uð manna og Kolbeinsmenn ör- ugglega búnir að sjá fyrir því að hann fengi ekki hesta undir lið sitt. Þórður ætlaði þó að reyna, og Teitur Styrmisson var sendur suður til Böðvars Þórðarsonar að biðja hann liðveizlu, en Þórð- ur hélt öllum sínum flota inn til Hólmláturseyjar i Hvammsfirði og beið þar átekta. Böðvar kom þar til hans, en ekki vildi hann veita Þórði lið til að ráðast á Kolbein. Og varð nú annað uppi en þeir höfðu ætlað Teitur og Svarthöfði um liðsemdina við Breiðafjörðinn. Þeir náðu sem sé ekki saman vinirnir í þetta skipti. Herferðir beggja í Breiða- fjörðinn ónýttust fyrir þeim höfðingjunum. Þórður hafði ekki hesta til að elta Kolbein og Kolbeinn ekki skip til að ráðast á Þórð. Kolbeinn gerði heldur enga tilraun til að nálgast Þórð. Þótt Kolbeinn hefði lið miklu meira en Þórður, hefur hann veigrað sér við að ráðast á Þórð á þessum slóðum af ótta við að þá kynnu Dalamenn og Snæfell- ingar að vakna upp til liðs við Þórð. Kolbeinn reið heim með allt sitt lið en meiddi náttúrlega nokkra menn á leið sinni um Dali. Þar var reyndar að verki mest Hjalti biskupsson. „Þeir Hjalti sáu þá hvar menn slógu á engiteigi. Lét Hjalti þá taka. Hét annarr Áslákur en annarr Árni. þeir voru gamlir menn og heilsulitlir og höfðu þeir því eigi forðað sér. Hjalti lét hvorn tveggja fóthöggva og mæltust þau verk illa fyrir. Þá lét Hjalti enn brjóta fótleggi í tveim mönnum í Laxárdal. Eftir það reið hann heim suður, en Kol- beinn norður til Skagafjarðar.“ Þegar Þórður spurði að Kol- beinn var farinn norður, sigldi hann vestur til Barðastrandar og gekk þar af skipi en lét menn fara með skipin vestur. Þeir Broddi og Hafur, sem komnir voru undir Æðey og áð- ur segir frá, höfðu siglt norður aftur eftir að hafa unnið her- virki nokkur í ísafirði, en engan mann drepið. Það reyndist sem sagt rétt hjá Teiti og Svart- höfða, að þarna hefur enginn verið eftir norðurfrá, sem slæg- ur var í. Þórður fór heim á Mýrar og allir menn til búa sinna. Var nú aflátið að leita um sættir með þeim Kolbeini og Þórði. Það þótti sýnt orðið, að annarr hvor þeirra myndi hníga fyrir hinum. Tumi Sighvatsson var í Skál- holti með Sigvarði biskupi vet- urinn og vorið 1243 og fram yfir þann tíma að þeir atburðir gerð- ust um sumarið í júní og júlí sem lýst hefur verið. Tumi hefur átt að gæta þess, að sunnlenzku bændurnir héldu sættina við Þórð og bera honum njósn úr þeim héruðum. Það er engin lýsing til á Tuma Sighvatssyni yngra fremur en Þórði, en svo virðist sem hann hafi ekki verið borinn til höfð- ingja, en viljað vera það og hon- um hafi ekki verið öfundarlaust um bróður sinn. Þegar Hjalti biskupsson var kominn heim eftir hervirki sin í Dölum, reið Tumi leynilega vestur við þriðja mann. Hann kom í Flatey, þar sem var Teitur Styrmisson og varð það að ráði að Tumi ætti þar bú með Teiti. Er Tumi hafði skamma stund verið í Flatey tók hann sig upp og þeir tólf saman fóru til lands í Dölum. í fylgd með Tuma voru þeir Dufgusynir, Kægil-Björn og Kolbeinn grön. Þeir félagar riðu um Borgarfjörð og suður Gagn- heiði og linntu ekki ferð sinni fyrr en þeir komu að bænum Ölfusvatni í Grafningi. Þar bjó maður er Símon hét og var kall- aður kútur. Hann hafði frá blautu barnsbeini verið í fylgd með Gissuri Þorvaldssyni. Sím- on var á Örlygsstöðum og hann var í Reykholti að vígi Snorra Sturlusonar og voru honum eignaðir áverkar við Snorra. Símon þótti allra manna tillögu- verstur í garð Sturlunga. Með Símoni var sá maður er Þor- steinn hét og var Guðinarson, kjósverskur maður. Þorsteini var og eignað banasár Snorra. Þeir Tumi tóku bæinn og fundu Símon í baðstofu og hafði hann gert þar reyk. Var hann leiddur út og höggvinn. Sá mað- ur sem vó hann var Gunnar Hallsson, nautatík kallaður. Þeir Sturlungar spurðu að Þorsteinn var í seli og þar fimm menn með honum. Þeir tóku Þorstein höndum og spurði Kægil-Björn hver höggva vildi af honum höndina. Sigurður hét maður, kallaður vegglágur. Hann var norrænn og hafði ver- ið kertissveinn Skúla hertoga en komið út hingað með Snorra og var í Reykholti er Snorri var drepinn. Hann bað fá sér öxina og sagði sér hafa það verið í hug, er þeir drápu húsbónda hans, að hann skyldi gera einhverjum þeirra illt, er þar stóðu yfir, ef hann kæmist í færi við einhvern þeirra. Þorsteinn rétti fram höndina vinstri. Björn bað hann hina hægri fram rétta, kvað hann með þeirri mundu á Snorra hafa unnið, frænda sínum, „enda skal sú af fara“. Eftir það hjó Sig- urður höndina af Þorsteini. Gerðu þeir ekki meira að, því að Þorstein mæddi blóðrás. Eftir það rændu þeir hrossum og lausafé og héldu síðan vestur yf- ir heiði og svo til Dala og þaðan úti Flatey. Það var á Ólafsmessudag (29. júlí eða 3. ágúst), að Þórður kak- ali spurði þessi tíðindi öll og einnig skipkomu í Dögurðarnes. Þórður fór suður yfir Breiða- fjörð og með honum heimamenn hans og fór hann til skips í Dög- urðarnesi. Þar hitti hann menn að norðan, sem sögðu að Kol- beinn var heima og allt kyrrt þar um sveitir. Hver maður sæti að búi sínu og væri svo einnig í sveitum vestur frá Skagafirði. Þórður .sendi þá Nikulás og Hrafn Oddsson í Dali, að safna þar hestum leynilega. Þórður sagði það alþýðu manna, að hann myndi fara aftur vestur, þegar hann hefði lokið erindum sinum við skip. Hann fór af stað út Breiðafjörð, en þegar hann var kominn suður fyrir eyjar, sagði hann heimamönnum sínum, að hann ætlaði að snúa við og fara í Dali og þaðan norður á sveitir, svo langt sem honum þætti fært vera. (í Sturlungasögu Il.b. (Sturlungaútg. 1946) — er spurt í textaskýringum hvaða eyjar Þórður hafi siglt „suður fyrir", maðurinn á leið vestur. Verður ekki að byrja á að sigla frá Dag- verðarnesi suður úr eyjaklasan- um útaf nesinu til að geta tekið stefnuna vestur? Þórður siglir suður á siglingaleið út úr Hvammsfirði.) Nú skarst úr liði Þórðar sá maður sem kom út með honum og fylgt hafði honum trúlega, Snorri Þórólfsson. Snorri átti náfrændur fyrir norðan og vildi ráða griðum fyrir þá frændur sína, en Þóður vildi engu heita um grið nokkrum manni meðan hann hefði á engum manni vald. Snorri undi ekki þessu svari og skildi þar með honum og Þórði. Snorri fór vestur en Þórður á Skógarströnd og svo inn til Dala. Þórður fann menn sína alla, sem hann hafði sent í Dalina við höfða við Haukadalsá. Þeir riðu um kvöldið, fimmtíu og fjórir saman, suður um Brattabrekku og suður yfir Karlsháls um nótt- ina og komu fram drottinsmorg- un í sólarroð til Fljótstungu og höfðu farið svo, að enginn mað- ur varð var reiðar þeirra um héraðið. Að kvöldi sama dags riðu þeir á Arnarvatnsheiði. Á Lárentíusarmessu (10. ág- úst) var fjölmennt mannamót á Giljá. Hafði þar safnazt saman alþýða manna fyrir vestan Skagafjörð. Þar gekk sú frétt, að Þórður kakali væri farinn úr Dögurðarnesi vestur á fjörðu og þótti þá öllum vænt um það, því að þeir þyrftu þá ekki að óttast ófriðinn. Þorsteinn Jónsson, sem fyrr er getið, bjó í Hvammi og þar var með honum Eyjólfur, sonur hans, þá nítján vetra. Eyjólfur var manna efnilegastur í þann tíma, mikill maður og vænn. Manna var hann bezt á sig kom- inn, sterkur svo að þá voru engir hans jafnaldrar þvílíkir. Hann var stundum heima með föður sínum, en stundum á Flugumýri með Kolbeini. Þessi mikli efnis- maður, sem svo er lýst í Þórð- arsögu, var sá sögufrægi Eyjólf- ur ofsi. Á vist með Þorsteini í Hvammi var Mörður Eiríksson, tengdasonur hans. Báðir höfðu þeir Þorsteinn bóndi og Mörður verið á Örlygsstöðum með Kol- beini og voru Merði eignaðir áverkar við þá feðga. Mörður hafði á Örlygsstöðum spjót mik- ið, sem þá var siðvenja. En er Mörður reið af Örlygsstaðafundi norður um Vatnsskarð, mælti það við hann maður nokkur, að spjótið væri hlykkir einir. Ann- ar maður er reið með þeim og verið hafði í ferð með Merði, svaraði: „Það hefur hallazt mjög í goðabeinunum." Þessi orð hafði Þórður spurt og hafði af því þungan hug á Merði. Helgi hét maður og var Hámundarson og bjó á Másstöð- um. Hann var annar beztur bóndi en Þorsteinn í Vatnsdal. Hann var læknir mikill, Helgi þessi, og hafði verið á Örlygs- stöðum og barizt við Sturlunga. Þá er enn að nefna Vatnsdæl- ing, Einar Hallsson, sem bjó á Giljá. Hann var hinn vaskleg- asti maður og var jafnan í ferð- um með Kolbeini. Einar hafði verið á Örlygsstöðum í móti Sig- hvati. Þórður reið yfir Arnar- vatnsheiði um nóttina eftir drottinsdag (sunnudag) og um daginn niður undir byggð í Vatnsdal. Þar beið hann myrk- urs en reið þá niður í dalinn. Þeir Þórður tóku fyrst bæ á Haukagili og fréttu þar að ailir bændur í dalnum myndu vera heima á búum sínum. Þá var skipt liðinu. Var Ásbjörn fyrir einni sveitinni, og var það gestgjafasveit Þórðar, en þeir Teitur og Svarthöfði fyrir ann- arri og þá Þórður sjálfur fyrir þeirri þriðju en átján menn voru í hverri sveit. Teitur og Svarthöfði fóru með sína sveit á Másstaði að taka þar Helga lækni. Ásbjörn og gestasveitin fóru á Breiðabóls- stað að taka þar mann, sem Hallvarður hét Jósepsson, en Þórður ætlaði sjálfur með sína sveit í Hvamm. Þangað vildi helzt enginn fara sökum vin- sælda Þorsteins og tók Þórður það á sig, þótt einnig honum væri það óljúft, „en þó veit ég eigi þann mann fyrir norðan land, að eigi sómi mér betur yfir að standa en Þorsteini Jóns- syni“. En í Hvammi var Mörður. Hér verður nú stytt lítillega frásögnin af hervirkjum þeirra Þórðar í Vatnsdal í morgunsár- ið, en þeir Þórður riðu á bæina nokkru fyrir sólroð og komu að mönnum óvörum. Þeir Þórður náðu að drepa Mörð og annan mann drápu þeir í Hvammi og unnu á þremur öðrum. Þorsteini gaf Þórður grið og tók hann í lið sitt. Eyj- ólfur slapp á fjall upp og senni- lega hefur piltinn þá ekki órað fyrir þvi að hann ætti eftir að mægjast við Sturlunga og hefna þeirra grimmilegar en nokkur annar. Ekki er þess getið, að Þórður rændi í Hvammi. Þeir Teitur og Svarthöfði drápu Helga lækni á Másstöðum og hjuggu hönd af Einari Hallssyni á Giljá og rændu þeir á báðum bæjunum hrossum og því sem innan gátta var. Þeir Ásbjörn rændu öllu á Breiðabólsstað öðru en gangandi fé, en Hallvarður slapp en þeir náðu að drepa Lær-Bjarna og unnu á fleiri mönnum. Svo hafði verið ráð fyrir gert, að flokkarnir hittust allir við Hólavað, þegar þeir hefðu lokið sér af í Vatnsdal. Það varð og svo, að þar hittust þeir og reið þá Þórður vestur og menn hans og rændu því sem fyrir varð þar til þeir komu í Miðfjörð. Þar lét Þórður engu ræna. „Tvennir voru þeir hlutir, sem Þórður bauð mestan varnað á, að þeir skyldu eira konum og kirkjum." Þorsteini sleppti Þórður þegar þeir komu vestur, og skildu þeir með vináttu. Þórður fór á Mýr- ar. Framhald síðar. Haukur Hólm FÖT -7 Þú klæöir þig í glimmer og diskóföt og reynir aö vera þú, en þú ert í feluleik felur þig á bakvið fegurö og ferö í taxa í Broadway, en innst inni ertu bara lítið barn. Þú dregur á þig leðurjakka, ólar ög keöjur færö þér eina pípu glas af brennivíni, setur upp ruddasvipinn og segist gefa skít í allt. Slangrar niöur á Borg, en innst inni ertu bara lítið barn, einlægt, lítiö og ráövillt barn. 11

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.