Lesbók Morgunblaðsins - 12.01.1980, Page 12

Lesbók Morgunblaðsins - 12.01.1980, Page 12
Árni Óla fyrrum ritstjóri Lesbókar, lózt á síöasta ári eins og lesendum blaðsins er kunnugt. Árni var sístarf- andi og sískrifandi til hinstu stund- ar og lét eftir sig þrjár greinar, sem ætlaöar voru Lesbókinni. Þær fjalla allar um eftirlætisviöfangsefni Arna: Gömlu Reykjavík, einstök hús og umhverfi bæjarins. Sú fyrsta birtist hér, en hinar fjalla um Örfirisey og Glasgow, stórverzlun sem eitt sinn stóö og brá stórum svip yfir dálítiö hverfi í útjaöri Grjótaþorpsins. Verða þær birtar á næstunni. ÁRNI ÓLA SKEMMTISTAÐUR, GISTISTAÐUR OG SJÚKRAHÚS Árið 1785 ákvað konungur aö flytja skyldi biskupssetur og skóla frá Skálholti til Reykjavíkur, og sama árið sem Reykjavík fékk kaupstaðar- réttindi og hana átti að efla til höfuðbæar, eins og Espólín kemst að oröi, tók hinn nýi skóli í Reykjavík til starfa. Hann var þó ekki kenndur við Reykjavík, heldur nefndur Hóla- vallarskóli, vegna þess að skólahús- iö var reist á Hólavelli. Þetta var fyrsti skólinn í Reykjavík og um skeið eini skóli landsins, eftir að Hólaskóli var lagður niður 1801. En fimm árum síðar var hinn samein- aði skóli biskupssetranna fluttur til Bessastaða, og eftir það var enginn menntastofnun í Reykjavík um langt skeið. En árið eftir aö skólinn fluttist héðan, reis hér upp annarskonar „menningarstofnun", hinn svonefndi klúbbur. Stóöu að stofnun hans dönsku lögregluþjónarnir hér í bæn- um, og þó í trássi við yfirboðara sinn Frydensberg fógeta. í þennan klúbb gengu flestir kaupmenn bæjarins og var því spáð að lítil siðbót mundi að honum verða enda þótt það á sannast er lengra leið. Klúbburinn hafði lengstum athvarf í svonefndu Scheelshúsi nyrzt í Tjarnargötu, en nafn hússins breyttist þá meöal alþýðu og var það kallað klúbbhúsið. Seinast fór svo 1843 að umráðandi hússins vísaði klúbbnum á dyr. Gat hann þá hvergi fengið inni og leystist Uþþ. Fimm árum seinna réðust nokkrir kaupmenn í aö stofna hlutafélag er nefndist „Bræðrafélagið", til þess að endurreisa klúþbinn. Keypti félagið fyrst gamla klúbbhúsiö og reistu svo annað nýtt norðan við þaö og nefndu „Klúbbhús Reykjavíkur", en í munnum bæjarbúa hét það nýi klúbburinn. Þetta þótti veglegt hús á þeim tíma, tvílyft og ferhyrnt og drógst þakið upp í topp frá öllum hliðum. Þess vegna kallaði Þjóðólfur það í skopi „Okakerið", af því að það minnti á ílát er Skaftfellingar kölluðu svo. Um „Klúbbinn“, sem var þar sem Herkast- alinn er núna, en stóð í 91 ár frá 1806—1897 og gegndi marghátt- uðu hlutverki. Þetta þlessaðist ekki betur en svo, að eftir fimm ár varö Bræðrafélagið gjaldþrota. Keyptu þá kaupmennirnir Moritz Biering, Edward Siemsen og Þorsteinn Kúld húsin, dubbuðu þau upþ og gerðu þar samkomustað og gistihús, sem þeir nefndu „Hotel Skandinavia". Hófust þá þarna leik- sýningar og gengu vel um nokkur ár og jafnframt var þetta eina gistihúsið fyrir erlenda ferðamenn. Biering kaupmaöur drukknaði 1857 og Þorsteinn Kúld dó 1859. Þá keypti Carl H. Siemsen stórkaup- maður bæöi klúbbhúsin. Nú víkur sögunni um stund að öðru. Árið 1855 tók Jón Hjaltalín við landlæknisembætti og var jafnframt skipaöur héraðslæknir í Borgarfjarð- arsýslu, Kjósarsýslu, Gullbringusýslu og Reykjavík. Var hann eini læknir- inn hér í bæ fram til 1867. Hann fékk fljótt leyfi til þess að kenna lækna- efnum og fyrir tilstilli hans var svo læknaskóli stofnaður með löaum 1876. Hjaltalín var þaö einnig mikiö áhugamál að koma hér upp sjúkra- húsi og vann að því öllum árum. Broddþorgarar Reykjavíkur voru vanir því að hafa mikinn mannfagnað á afmælisdegi konungs, og í slíku hófi 6. október 1863, stofnuöu þeir félag til þess aö koma upp sjúkra- húsi. Síðan var leitað samskota og brást almenningur vel viö, því aö eftir eitt ár var sjúkrahússsjóðurinn orðinn 1316 rdl. og samsvarar það því, aö hver bæarmaöur hafi gefiö til jafnaöar 2 kr. í sjóðinn. Erfiðari varð róðurinn þar sem stjórnarvöldin áttu í hlut, því að þau voru treg á styrk. Liðu svo 3 ár að menn sáu engin ráð

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.