Lesbók Morgunblaðsins - 02.06.1979, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 02.06.1979, Blaðsíða 4
BÆTT HEILSA - BETRA LIF Þættir um sjúkdóma, lækningar og fyrirbyggjandi aðgerðir Eftir Dr. Michael Halberstam Eins og ailir vita er tekið hafa bílpróf eru mönnum settir allstrangir kostir til pess að fá ökuréttindi: sjón peirra er mæld og peir skikkaðir til að nota gleraugu við akstur ef hún pykir ekki fullnægjandi, peim er gert aö læra flóknar reglur um akstur og umferð, og peir verða að sýna pað í verki aö peir hafi stjórn á bíl viö flestar aöstæöur. Það hafa líka margir mátt reyna á sjálfum sér, aö pungar refsingar liggja við pví að aka undir áhrifum áfengis. En pað er oftar hættulegt aö aka en einungis pegar maöur er drukkinn. Menn geta verið undir sterkum og hættulegum áhrifum af ýmsum toga, öörum en áfengisáhrifum. Þau áhrif er hins vegar yfirleitt erfitt eöa ógerlegt að mæla, og viö peim eru engar varnaðar- ráðstafanir af hálfu hins opinbera; par verður hver aö reyna aö hafa vit fyrir sér. Ég á viö pað t.a.m. pegar menn setjast undir stýri og aka af stað æstir á geðsmunum, svo annars hugar, ein- hvern veginn og einhverra hluta vegna, að peir geta ekki gefið akstrinum eins mikinn gaum og pyrfti. Ég get nefnt nokkur dæmi um fólk hættulegt undir stýri og flestir munu geta rifjað upp einhver fleiri: maður sem rýkur af stað í vinnuna aö morgni strax eftir hörkurifrildi viö konu sína, kona sem getur ekki um annað hugsað en pað aö maðurinn hennar var að krefjast skilnaðar, maður sem missir húsiö sitt undir hamarinn ef hann kríar ekki út lán í dag — en getur meö engu móti ímyndaö sér hvar hann ætti aö fá pað, háskólanemi sem er á leiðinni í míkilvægt próf og kvíðinn mjög, pví hann er illa undirbúinn, maður sem er eru pannig skapi farnir að peir skeyta yfirleitt lítt um reglur, boö og bönn, og rétt annarra. Þeir eru duttlungafullir, bráðlyndir (t.d. fljótir að ýta á flautuna ef eitthvað ber út af), verða yfirleitt ópolinmóðir er peir veröa að stanza og bíða viö umferöarljós, peim veitist afar erfitt aö umbera galla annarra, og reyna jafnvel alls ekki að umbera pá enda pótt peir séu sjálfir haldnir sömu göllum, og eru yfirleitt tillitslausir bæði við farpega og aðra ökumenn. Því miöur er ekki hægt að meina slíkum mönnum að aka bíl pótt peir séu bæöi hættulegir sjálfum sér og öðrum. Þaö veröur víst bara aö reyna að vara sig á peim. En menn veröa seint of oft áminntir um pað að aka hvorki undir áhrifum áfengis né sterkra geöshræringa. Maður kynni aö mæta öðrum ökumanni líkt á sig komnum. Fólk er aö láta lífið af pessum sökum á hverjum einasta degi, hundruöum púsunda saman á ári. hræddur um að missa vinnuna senn hvað líður, o.s.frv. Fólki sem á við slík vandamál eöa pvílík að stríða hlýtur aö veitast erfitt að hafa allan hugann við aksturinn og mætti raunar kallast gott ef menn heföu pó ekki væri nema hálfan hugann við hann. Þaö er vitan- lega stórhættulegt aö aka í slíku skapi. Að vísu eru hætturnar svolítið misjafnar eftir geöshræringunum. Sem ökumaður svartsýnn og punglyndur verður hann sljórri og viðbrögð hans öll seinni en ella; sé hann reiður og æstur pverr honum á hinn bóginn dómgreind og varkárni. Okumaður í uppnámi er lífshættulegur I Bandaríkjunum fór fram athyglis- verö könnun um petta efni. Rætt var viö ættingja, vinnuveitendur og kunningja 25 manna er látizt höföu í bílslysum allir undir stýri, og var ætlunin aö komast aö raun um hugarástand hinna látnu rétt fyrir slysin. Þaö kom á daginn, að 92% peirra mundu hafa verið í óvanalegri geöshræringu er slysin urðu, mismikilli en sumir svo æstir aö peir voru gersam- lega ófærir um pað að aka bíl örugg- lega. Til dæmis hafði einn verið í slíku uppnámi aö hann gat ekki beöið pess við gatnamót að járnbrautarlest færi hjá: pað voru 100 vagnar í lestinni en pegar 70 voru komnir framhjá missti maöurinn polinmæðina gersamlega, bakkaöi allt í einu nokkurn spöl, skipti síðan um gír, steig bensíniö í botn og ók á fleygiferö á lestina. Ástæðan til pessa æsings var sú, að stúlka hafði sagt honum upp. Nærri helmingur ökumannanna í pessum hópi hafði annað tveggja verið punglyndur eða reiður pegar slysin urðu. 60% peirra drukku svo mikið að Það háði peim í starfi og félagslífi og heilsu peirra sömuleiöis. Attu peir pað sameiginlegt, aö peir voru jafnvægislitl- ir, pjáðust af streitu og veittist erfitt að létta henni af sér meö eölilegu móti. E.t.v. eru peir pó hættulegastir sem Finnbogi Hermannsson, Núpi í nafni sauðkindarinnar Þá er upp runnin sú tíð að gengur maöur undir manns hönd að afneita uppruna sínum í sauð- kindinni. Svo langt ganga ofsókn- ir á hendur skepnunni aö nálgast kynpáttafordóma í öðrum lönd- um. Alls kyns hyski sem drollað hefur í Evrópu og annars staöar kemur heim og oröið „gúrmeyjar“ og keppist viö aö úthúöa sauð- kindinni og pví sem hún gefur af sér. Allt fram undir seinna stríö var sauðkindin útgangspunktur mannlífs á íslandi. Gott ár fyrir sauöskepnu pýddi framhaldslíf hjá mannskepnu. Fellivetur pýddi líka hordauða á vori meö mönn- um. Út um gluggann sem ég er aö skrifa petta er dæmigerö sjávar- gata ísaldarjökuls. Freömýrar og grjóttögl. Þó móar í græna bletti inn á milli, rækt og órækt. Þarna Þrífst sauöfé meö ágætum og litlum kostnaöi. Þaulsannaö er, aö par sem slíkar snapir er upp á aö bjóöa er sauðkindin sú allra ypp- arsta skepna sem völ er á. Þess vegna er pað umrædd skepna sem menn hafa sér til viöurværis hvort heldur tekur aö nálgast heimskautabauga eöa eyðimerk- ur. Því hafa menn orðið varir viö skyldleika með pjóöum sem hokra aö pessari skepnu og hefur sýnt sig ýmsum skikk pó hvorug- ur hafi vitaö um hinn. i fyrndinni og áöur en peir fóru aö veita vatni á eyðimerkur gengu Gyöingar viö sauöfé. Var pví augljóst mál, aö dæmisögur Jesú Krists af daglegu amstri manna í sauðlandinu Galíleu fjölluöu um sauöfjárbúskap. Þar er ein dæmi- sagan dæmisagan af góöa hiröin- um. Það hét smali eöa sauöamað- ur á vora tungu. Þótti sagan athyglisverö lesning á íslandi upp úr miðri sextándu öld, pegar biblíur tóku aö berast á móður- málinu frá Hróarskeldu. Er hér ef til vill komin enn ein skýring hvers vegna sióskipti gengu pó petta snuröulausara fyrir sig en með mörgum öðrum pjóöum sem eigi báru virðingu fyrir sauðkind- um. Til pess tíma aö Oddur Gottskálksson tók að starfa aö undergroundpýðingum á biblí- unni undir kýrrössum í Skálholti, haföi latínulausum sauófjár- ræktarbændum runniö í brjóst undir sönglistinni viö fractio panis (brot brauösins), pá sungiö var agnus dei qui toilis peccata mundi og enn hjá katólskum í prígang viö sama tækifæri. Þvert á móti porruöust menn allir upp viö aö heyra sauöfé blandaö í málið og hófu aó skýra biblíuna skv. eigin reynslu sbr. kallinn sem ekki gúteraði annaö en aö guös- lambiö síöan í fyrra væri nú oröiö veturgömul ær og gerði athuga- semd í miöri athöfn. Svo vikiö sé aftur aó pjóðum sem tengja uppruna sinn auöfé, pá er svo mikiö vist, að menn sem kynnst hafa báöum pjóöflokkum íslendingum og gyöingum og minnst hefur veriö á áöur, telja sig heyra samhljóm í frumstefi beggja er lýtur aö sauöajarmi. Vitna ég par til ónefnds guöfræó- ings og hálærös manns í semítískum fræóum. Þess sér og staó í bókmenntum fyrri tíðar aó vegur sauöskepnu var meiri en nú. í Grettissögu á hrúturinn Hösmagi aóild aó örlög- um peirra bræóra, Grettis og llluga og heldur peim paról í Drangey par til yfir lýkur. „Hann var hösmögóttur aö lit, og hyrndur mjög.“ „Af honum geröu peir mikiö gaman, pví hann var svo spakur, aö hann stóö fyrir úti og rann eftir peim par sem peir gengu. Hann gekk til skála á kvöldin og gneri hornum sínum viö huröina.“ Þáttur fléttunnar sem Hösmaga vió víkur gengur svo upp, er banamenn peirra bræóra, drepa á dyr, en peir halda hrútinn. Og mælir lllugi paö oft er í vitnað: „Knýr Hösmagi huró, bróðir.“ „Og knýr heldur fast,“ sagöi Grettir, „og heldur ópyrmi- lega.“ Og í pví brast hurðin sund- ur.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.